BitterBrittanje

Hoekom sal ons nou hier bly?

2008-10-19T15:39:00.000Z

Die man wat die robbe toertjies leer by St Andrews se akwarium – kom ons noem hom Andy – is onmiddelik meer spraaksaam toe hy hoor ons is van Suid-Afrika.
Hy is hard besig om te spaar sodat hy weer Suid-Afrika toe kan gaan. Hy wil daar gaan klasgee en werk, vertel hy.
“Waarom sou hy dit wil doen as almal uit Suid-Afrika wil padgee? Kyk net hoeveel Suid-Afrikaners is hier in Brittanje,” wil ons weet.
Hy kyk ons aan asof ons pas voorgestel het dat ons die raarste vis in sy tenk vir aandete eet.
“Dis die mooiste plek in die wêreld. Waarom sou enigiemand nie daar wil bly nie?” vra hy verbaas.
Die gesprek met Andy spook nou reeds ’n paar dae by my. Veral omdat ons, soos Andy, ook besig is om planne te maak om “huis” toe te gaan.
Ten spyte van die feit dat ek die Britte gedurende my tyd hier leer ken het as ’n ongelooflike akkommoderende spul wat agteroor buig om ander nasies en kulture te laat welkom voel op hul eiland, is ek nie Engels nie.
Gedurende die drie jaar wat ek hier in die noordelike halfrond gebly het, het ek baie waardering gekry vir die historiese frats wat my gemaak het wat ek vandag is. My voorvaders was Frans, my taal ’n halfnaatjie boetie van Hollands terwyl my breë sosio-politiese lewensbeskouing sterk beïnvloed is deur ons Anglo-Saksiese koloniale meesters.
Ek is ’n onbeskaamde basterkind. Op my mees rasionele oomblikke voel ek my nêrens werklik tuis nie. Té wit vir Afrika en te wild vir Europa.
’n Mens moet jou egter weerhou daarvan om jou eie geval as besonders voor te hou. Die wêreld is vol sulke ontuises: Karibiese Engelse, Turkse Duitsers, Duitse Namibiërs – baie van hulle selfs meer volksvreemd as Afrikaners.
Daar is sommige (wit) Suid-Afrikaners wat argumenteer dat ’n mens dié siklus van nêrens tuis wees moet verbreek. Hulle sê ’n mens moet emigreer om jou kinders ’n beter kans te gee en is gewoonlik erg trots op die feit dat hulle spruite nou egte Engelsmannetjies is wie se plat Hollywood polisieman-Engels binne een generasie uitgeteel het of wat nou net so goed skaats soos ’n Kanadese yshokkie-speler.
Ek bewonder die opoffering wat sulke mense bereid is om vir hul nageslag te maak, maar self sien ek nie kans om só ’n reusagtige kulturele afgrond tussen my en my kinders te plaas nie.
Hoe, wonder ek, beantwoord jy ’n nuuskierige kleuter se miljoene “hoekom-vrae” oor die goggatjies, die bome, die grasse en die blommetjies wat hy elke dag teenkom as jy self nie die nuwe wêreld rondom jou ordentlik ken en verstaan nie? Hoe leer jy ’n jong seun conkers speel as jy self net kennetjie ken?
Ek weet dat ek nie die enigste een is wat met hierdie probleme worstel nie. Immigrasie prokureurs hier in Londen vertel my dat die meerderheid Suid-Afrikaners wat terugkeer huis toe, is jong mense wat ’n paar jaar hier gewerk het en pas met ’n gesin begin het. Dit is vir hulle wie die gekombineerde trekpleister van oupa en ouma en die herinneringe van hul eie grootwordjare té veel raak.
Want ja, dit sal dalk nuus wees vir baie van Rapport se meer pessimistiese lesers, maar die migrasie-vloei tussen Brittanje en Suid-Afrika is nie net in een rigting nie en duisende Suid-Afrikaners wat hier woon, speel met die idee van terugkeer.
Met die Britse ekonomie wat nou ’n seker resessie in die gesig staar, voorspel ek dat baie Suid-Afrikaners wat tot nou toe net oor die moontlikheid getob het, hulle planne tot uitvoering gaan bring. Hierdie is mense wat hulle eenvoudig nie gaan steur aan die bangmaakstories oor misdaad, oor Zuma en ANC-skeurings en die holrugdebat oor bly of gly op die koerante se brieweblaaie nie.
Elke keer as ek oor dié sake nadink, is daar ’n paar reëls uit David Kramer se Matchbox Full of Diamonds wat by my opkom. Dis baie gepas, omdat dit die irrasionele aard van enige debat oor identiteit en blyplek so mooi saamvat:
Miskien vir jou is die plek lelik/ Maar vir my is die plek mooi/ Hoekom sal ons nou hier bly/ Want die Here het ons hier gegooi.

Hierdie rubriek is vir die eerste keer in Rapport gepubliseer op 12 Oktober 2008.

Oor dubbele standaarde en Engelse snobs

2008-08-16T15:46:00.000Z

’n Paar aande gelede gaan kyk ek na ’n nuwe produksie van Pygmalion, George Bernard Shaw se beroemde drama oor snobisme, die klassestelsel en die verhouding tussen die geslagte.
Dis ook natuurlik die teks waarop die bekende musiekblyspel My Fair Lady gebaseer is – die verhaal van die seksistiese en bombastiese Henry Higgins, ’n professor in fonetika, wat ’n weddenskap met ’n vriend aangaan dat hy die blommeverkoper Eliza Doolittle se Cockney-aksent tot só ’n mate kan “regdokter” dat sy haar as ’n hertogin sal kan voordoen.
Daar is egter iets wat my pla van die jongste produksie, dink ek terwyl ek ná die tyd van die Old Vic af huis toe dwaal op ’n heerlike soel Londense somersaand.
Henry Higgins se pogings om ’n dame van Eliza te maak en sy chauvinistiese aandrang dat hy haar gemaak het wat sy is en dat sy daarom aan hom “behoort” kom vreemd voor in ’n moderne Britse samelewing waar die klasseskeiding nie naastenby so rigied is as in Shaw se Edwardiaanse Londen nie. (En, moet ’n mens byvoeg, dáár waar die klasse-skeiding steeds in moderne Brittanje bestaan is dit jou bankbalans, eerder as jou aksent, wat jou ’n uitnodiging na die “regte” partytjies sal verseker.)
Net toe ek egter tot die gevolgtrekking kom dat Pygmalion effens uit die oude doos is en nie die toets van die tyd weerstaan het nie, gebeur iets wat my twee keer laat dink.
Die meeste mense in Suid-Afrika het waarskynlik nog nooit van Katie Price (Jordan vir haar aanhangers) gehoor nie, maar hier word sy as een van die land se bekendste vrouens gereken.
In ordentlike geselskap word sy beskryf as ’n “glansmodel” – dit wil sê ’n model wat anders as, sê Kate Moss, nie soseer bekend is vir die klere wat sy dra nie. As jy weet wat ek bedoel.
Sy is ook om ’n ander rede bekend en ek gaan… kug-kug… sukkel om dit op ’n gesinskoerant-manier te sê. So kom ek volstaan deur bloot te noem dat haar neus nie die eerste ding is wat jy sou opmerk as sy op hierdie oomblik by die deur sou instap nie…
Dis egter nie die dinge waarmee Price haar voor die kameras besig hou wat hier ter sake is nie, alhoewel dit sekerlik relevant is vir dié storie.
’n Week of wat gelede besluit sy om haar familie te bederf met ’n dag by die Cartier Internasionale Polo-toernooi, ’n uitstappie wat haar R87 000 uit die sak sou jaag vir ’n tafel in ’n eksklusiewe onthaalarea.
Haar tjek het egter skaars op die organiseerders se tafel geland of hulle laat weet dat sy nie welkom is nie, blykbaar omdat sy nie die “tipe persoon is wat hulle daar wil hê nie”.
Net soos Bernard Shaw se Eliza Doolittle is Price egter nie ’n katjie om sonder handskoene te pak nie. Nie net is sy nie op haar bek geval nie; ironies genoeg vir iemand wat nie by ’n perde-geleentheid welkom is nie, is sy ook die skrywer van ’n paar kinderboeke oor ponies.
In ’n rubriek wat sy vir The Times oor haar afjak skryf kom sy daarom sommer onmiddelik by die punt: Waarom, vra sy, is ’n man wat skuldig bevind is aan die aanranding van ’n bejaarde egpaar meer welkom by ’n polo-toernooi as ’n meisie wat in effe minder as haar pajamas op die derde bladsy van sekere koerante verskyn?
“Ek wil nie koninklikes ontmoet nie. Ek het al die prins van Wallis en die koningin ontmoet. Ek wil nie saam met A-lys bekendes afgeneem word nie. Ek het al genoeg van hulle ontmoet. Ek wou na die polo kyk en my gesin trakteer.”
Haar gevolgtrekking: Aspirant aktrises in “miniskule rokkies” is meer welkom by ’n polotoernooi as ’n meisie wat op sewe geleer perdry het.
You go Katie!.
Lyk my Pygmalion is glad nie so uit die oude doos soos ek gedink het nie.
* Vir die eerste keer gepubliseer in Rapport op 10 Augustus 2008.

’n Seisoen van misnoegdheid is almal se voorland

2008-07-28T07:31:00.000Z

Kuiermense uit Suid-Afrika is altyd ’n groot plesier.
Want saam met die gesels en lekker lag bring hulle ook altyd stories van sonskyn en braaivleis, van swem in die see in die middel van die winter – al die goed wat ’n mens laat uitsien na die dag waarop jy weer op die vliegtuig suidwaarts klim.
Ons vriende Lukas en Anelia bring egter ook ’n bietjie swaarmoedigheid en pessimisme.
Van donker aande sonder krag, van Jacob Zuma en bekommernis oor misdaad, van koerante wat niks anders doen as om ’n mens depressief te stem nie.
Op die internet lees ek hierdie week van hemelhoë Suid-Afrikaanse rentekoerse en ’n huismark wat in sy peetjie is. En ek sien syfers van Eerste Nasionale Bank wat suggereer dat een uit amper vyf huise wat op die oomblik verkoop word in die mark gesit word deur eienaars wat van plan is om te emigreer.
Om myself op te beur skakel ek my rekenaar af en gaan maak my op die bank tuis met ’n Engelse koerant.
“Die sewentigs is terug,” verklaar The Times op sy meningsblaaie en ek lees opgewonde verder. Ek het besef dat Abba vir baie jare reeds groot nuus is, maar beteken dit dat platform-skoene, ’n bos krulhare en glam rock ook nou ’n comeback maak?
’n Terugkeer na fondue-partytjies en wye-pyp langbroeke is egter die minste van die Britte se probleme.
Vrese dat die ekonomiese afswaai in die noordelike halfrond kan lei tot ’n “winter van misnoegdheid”, soortgelyk aan dié wat die Arbeider-regering van Jim Callaghan in 1979 tot ’n val gebring het, word al hoe meer in Brittanje gehoor.
Die “winter of discontent”, ’n Shakesperiaanse frase wat deur Callaghan sélf gebruik is om die seisoen van stakings en arbeidsonrus in die winter van 1978/79 te beskryf, is ’n belangrike waterskeiding in die Britse politieke geskiedenis van die afgelope 50 jaar en een wat ’n blywende indruk gemaak het op almal wat dit beleef het.
Nie net het dit die Arbeidersregering tot ’n val gebring nie, maar dit het in die proses ook vir Margaret Thatcher aan bewind gebring wat die ekonomie uiteindelik reggeruk het met, wat die joernalis Andrew Marr noem, “die mees potente medisyne wat ooit in die keelgat van ’n verstikkende na-oorlogse Britse keelgat afgegooi is”.
Dit is waarom enige verwysing na dié winter so onthutsend is en waarom geen ernstige politieke- of ekonomiese rubriekskrywer hier dit kan waag om só ’n voorspelling ligtelik te maak nie.
Dit was ’n tyd toe Londen amper verswelg is deur die berge rommel wat in die strate opgehoop het omdat die vullisverwyderaars vir weke lank gestaak het en die Liverpoolse stadsraad dit ernstig oorweeg het om mense ter see te begrawe nadat die lykshuise begin oorloop het omdat grafgrawers geweier het om hul werk te doen. Die televisiebeelde van dié tyd is vandag net so skokkend as toe.
Ben Macintyre skryf verlede Saterdag in The Times dat die ooreenkomste tussen die huidige en die sewentigs net té ongelooflik is om te ignoreer.
Eerstens is daar Harold Wilson, die belangrikste politieke figuur van sy tyd wat die leisels oorhandig aan sy voormalige minister van finansies, Callaghan, op presies die oomblik dat ’n jong Tory-opposisie begin om hul spiere te wys. Aan die ekonomiese front word ’n tydperk van wêreldwye groei tot stilstand gedwing deur oliepryse wat deur die dak skiet – die gevolg is stygende inflasie en dalende huispryse.
Die optimiste en die nugteres sal aanvoer dat die Britse ekonomie 30 jaar later baie anders lyk as destyds en dat die vakbonde ná Thatcher glad nie meer die ysere houvas op die ekonomie het as toe nie.
Wat niemand egter kan ontken nie is dat die algemene stemming in Brittanje op die oomblik ongelooflik pessimisties is.
Daarenteen sien ek ’n paar Suid-Afrikaanse ekonome wat hierdie week voorspel dat die plaaslike ekonomie nog steeds vanjaar ’n groeikoers van tot 4% kan handhaaf – ’n vooruitsig wat hul eweknieë in Brittanje op die oomblik diliries van opwinding sal laat.
So laat die swaarmoedigheid nie hééltemal die oorhand kry nie – daar is nog ’n silwer randjie. En besef veral dat die gras beslis nie op die oomblik soveel groener is aan ander kant van die ewenaar nie.

* Hierdie rubriek is die eerste keer in Rapport gepubliseer op 27 Julie 2008.

Almal moet gehoor word

2008-07-14T07:36:00.000Z

Een van my gunsteling uitstappies in Londen is na Speaker’s Corner in Hyde Park waar ’n mens lag-lag ’n uur of meer kan spandeer deur na die toesprake te luister van die karakters wat op ’n Sondag hier hulle seepkissies en trapleertjies kom staanmaak.
Die oorgrote meerderheid van hulle is swael-en-vuur-predikers wie se teologiese argumente nie altyd dieselfde sofistikasie toon as hul absolute sekerheid van die oorsake van die mensdom se probleme nie.
Maar selfs diesulkes is goeie vermaak, veral as hulle hul vasloop in ’n gedetermineerde agnostiese hekelaar wat hulle van stryk probeer bring met weldeurdagte tussenwerpsels.
Die tradisie van hekel, om in gesprek te tree met ’n spreker of sy argumente luidkeels uit te daag, is ’n belangrike deel van die Speakers’ Corner ervaring. Die beste sprekers beskou nie hekelaars as ’n oorlas nie; hulle verwelkom dit en moedig dit aan.
Soos ’n gereelde spreker, ’n Moslem met taamlike radikale standpunte, verlede Sondag gesê het: “This is Speakers’ Corner, not listener’s corner.”
Daar is ’n ander gewilde mite oor Speaker’s Corner dat jy oor enigiets hier kan praat solank jy nie die monargie beledig nie. Dis ongelukkig niks meer as ’n mite nie en in werklikheid kan ’n spreker hier op geen groter voorregte van vryheid van spraak staatmaak as op enige ander plek op dié eiland nie.
Dit doen egter nie afbreuk aan die feit dat Speakers’ Corner ’n baie trotse tradisie het as ’n plek waar eksentriekes, geroepenes en enigiemand anders wat iets op die hart het, vir meer as 150 jaar reeds kan kom keel skoonmaak.
Op ’n sonnige Sondag kan jy hier maklik tien of meer orators vind – elkeen op ’n eie kissie of trapleertjie – hard aan die werk om ’n groter gehoor as sy of haar buurman te trek.
Dis ’n harde leerskool waar die gehoor niks daarvan dink om hulle rug te draai en weg te drentel van sprekers wat hul verveel nie.
Sommige sprekers word legendaries – soos Donald Soper, ’n beroemde Britse passifis, Metodiste prediker en lid van die Britse Hoërhuis wat tot kort voor sy dood, op 95-jarige ouderdom, nog groot skares gelok het.
Die kuns van openbare redevoering is iets wat in Engeland so te sê as vanselfsprekend aanvaar word en ek verwonder my telkens aan die kwaliteit van debatte in die Britse parlement – nie omdat politici daar enigsins meer sin praat as elders nie, maar om hul vermoë om hulself helder en duidelik uit te druk.
(Dit was juis Soper, ons held van Speakers’ Corner, wat gesê het dat die kwaliteit van debatte in die Britse Hoërhuis bewys is dat dat daar wel lewe ná die dood is!)
Soos ’n mens so dikwels op Speakers’ Corner sien is dit nie noodwendig die retories swierige sprekers – die Eugene Terre’blanche van hierdie wêreld – wat die meeste indruk maak nie. Goed gekose woorde in die mond van ’n minder welsprekende redenaar kan dikwels net so ’n groot impak hê.
My bewondering vir Britse welsprekendheid is egter nie net tot Speakers’ Corner en die Britse parlement beperk nie. Skaars ’n dag gaan verby dat ek nie op televisie of radio iemand hoor met ’n buitengewone vermoë om hom- of haarself intelligent en verstaanbaar in gesproke taal uit die druk nie.
Baie is die al die afgelope paar jaar geskryf oor die onvermoë van Suid-Afrikaanse skoolverlaters om hulself in geskrewe taal uit te druk. Professore en lektore by ons universiteite kla gereeld dat hulle nie kop of stert kan uitmaak van hul studente se geskrifte nie, omdat hulle klaarblyklik nooit geleer het om te skryf nie.
Luister egter ’n bietjie krities na enige Suid-Afrikaanse radiostasie en jy kom agter dat die probleem veel erger is. Té veel Suid-Afrikaners – selfs van ons radio-omroepers – kan hulself nie eers ordentlik verstaanbaar maak in gesproke taal nie.
Net soos ons skoolstelsel glad nie genoeg klem lê op die vermoë om duidelik en verstaanbaar te kan skryf nie, is daar blykbaar ’n ongeskrewe reël wat lui dat net kinders wat advokate of politici wil word aan redenaarskompetisies hoef deel te neem.
So hier is my voorstel: stig ’n Speakers’ Corner in elke skool en moedig ons jonges aan om die woord te voer. En laat dié wat nie wil praat nie hekel.
Want ten minste het die orator en die hekelaar een ding in gemeen: Albei wil gehoor word.

* Hierdie rubriek is die eerste keer in Rapport gepubliseer op 13 Julie 2008.

Die Engelse moet leer om te KUIER

2008-06-30T07:40:00.001Z

Ek sien groot dele van Suid-Afrika bibber op die oomblik met oggendtemperature van hier kort duskant nul.
Dit is daarom miskien ’n bietjie ongeskik om oor die somer te praat, maar ek gaan dit in elk geval doen – veilig in die wete dat daar wel iemand gaan wees wat teen Desembermaand die lekker Johannesburgse kuierweer onder my neus gaan vryf.
Kyk, laat daar geen twyfel wees van die erns waarmee die Britte somer benader nie. Die sonseisoen word met mening gevier met een groot geleentheid na die ander. Soveel so dat ’n mens teen die tyd dat die weer begin draai skoon uitgeput op die rusbank neerslaan van al die opwinding.
Vir die sportmalles is daar Wimbledon, Glastonbury vir die musiekliefhebbers, Farnborough vir die vlieëniers, polo vir die rykes en natuurlik Ascot vir die uitspattiges.
Royal Ascot Week, dié hoogtepunt op die Engelse perdewedrenkalender, het verlede week plaasgevind en watter sonderlinge tentoonstelling van puur Britse teenstrydighede was dit nie!
Laat my verduidelik.
Die stywe-bolip brigade van Ascot het vanjaar soos ’n ton bakstene neergekom op onfatsoenlike kleredrag.Veral dié met kaartjies vir die koninklike pawiljoen, is opnuut gemaan om tog ordentlik aan te trek.
Vir mans beteken dit ’n morning suit en pluiskuil, daardie eiesoortige – en mag ek byvoeg buitensporige – Engelse mansuitrusting.
Vir vrouens grens die reëls aan die absurde. Die regulasie van geen kaal skouers en ’n reël dat rokke nie meer as ’n duim bo die knie mag sit nie, kan ’n mens nog verstaan. Maar wat op dees aarde moet ’n mens maak van ’n regulasie wat lui: Knickers must be worn, but not seen?
Die gedragskode is ook doodstil oor ’n ander gewilde Ascot tydverdryf – die gebruik van reuse hoeveelhede alkohol.
Daar is niks wat die Engelse se ongesonde verhouding met die vrug van die wingerdstok beter illustreer nie as die beskonke liggame wat menige geleentheid hierdie tyd van die jaar ontsier nie.
Vir baie Britte is alkohol nie bloot die smeermiddel wat help om die tyd wat jy saam met vriende spandeer, so aangenaam moontlik te maak nie. Nee, dis eerder ’n doel opsigself, iets wat jy drink vir geen ander rede as om die sensasie van dronkwees te ervaar nie.
In Europa sê hulle dis maklik om die toeriste van verskillende nasies te herken. Die Japanese neem foto’s, die Duitsers kla, die Hollanders soek ’n goedkoper blyplek en die Britte… lê besope in die slootjie.
Soos Sisifus deur die gode gestraf is om tot in die ewigheid ’n marmerblok teen ’n berg op te rol, is Britse politici se vonnis om vir immermeer die oorsake van die “nasionale drankprobleem” te debateer.
Pogings van Britse regerings om hulle onderdane te oorreed om ’n kontinentale drinkkultuur te aanvaar, grens aan die absurde.
So drie jaar gelede het die huidige regering ’n plan opgedroom om Britse pubs toe te laat om ná 11-uur in die aand oop te bly. Die redenasie destyds was dat die buitensporige vroeë sluitingstyd van die tradisionele Engelse local aanleiding gee tot nóg ’n tradisie: om kort voor sluitingstyd ’n laaste pint (of twee) te bestel en dit dan so vinnig moontlik weg te slaan voordat die landlady jou onder jou alie skop.
Het dit Britse drinkgewoontes verander? Natuurlik nie. Soos ’n taxidrywer onlangs vir my gesê het, beteken dit net dat die hele stad se dronkes nie nou almal op een slag ’n geleentheid huis toe soek nie.
Die mees onlangse teiken vir dié nimmereindigende debat was kinders – dit nadat die minister van kindersake, Ed Balls, dit in sy kop gekry het dat hy die nasie in verantwoordelike Europeërs sal omskep deur ouers te verbied om aan hul jong kinders ’n glasie wyn aan tafel te gee.
Huhh? Ek dog Europese manier is juis om kinders op ’n vroeë ouderdom bekend te stel aan die beskaafde gewoonte van ’n glasie wyn saam met ete?
Dit alles laat my dink aan ’n Afrikaanse uitdrukking, wat nie in Engels bestaan nie, en miskien aan die hart lê van die Engelse se genetiese onvermoë om drank te verstaan.
Dit is die mooi gebruik van die woord “kuier” om te verwys na die tipe sosiale samesyn waarin ’n brannefientjie ’n sentrale rol speel.
Want dit, in kort, is wat met Britse drinkgewoontes skort. Hulle kuier nie.

* Die rubriek is die eerste keer in Rapport gepubliseer op 29 Junie 2008.

Die Koning is dood - lank leef die Koning

2008-06-16T10:41:00.000Z

Aan die bopunt van Whitehall, net so ’n klipgooi van Suid-Afrikahuis, staan ’n standbeeld van Charles I, die enigste Britse monarg in die geskiedenis wat tereggestel is.
Een van my gidsboeke beskryf dit as “arguably the finest, most striking and most evocative of all London statues”, ’n sentiment wat ek heelhartig deel.
Moet egter nie skuldig voel as jy al telkemale op Trafalgarplein gestaan het en hom nog nooit raakgesien het nie. Koning Charles lyk maar taamlik verwese, daar waar hy staan op ’n verkeerseiland in die skadu van die veel meer imposante kolom ter ere van Admiraal Nelson.
Die standbeeld het ’n interessante geskiedenis. Dit is gegiet in 1633, terwyl die koning nog geleef het. Ná Charles I se ontydige dood in Januarie 1649 was dit bestem vir die skrootwerf, maar dit is deur lojale royaliste begrawe en later, nadat die Britse monargie in 1660 herstel is, weer opgerig.
Dit beteken dat dit al vir meer as 300 jaar hier, op dieselfde plek aan die bopunt van Whitehall staan; by verre die oudste standbeeld in dié deel van Londen.
Draai egter jou rug op die koning, kies Big Ben as jou baken en stap in Whitehall af, verby die Banqueting House waar Londenaars destyds saamgedrom het om in stille afgryse (ten minste volgens een beskrywing) te kyk hoe hulle koning onthoof word.
Hou aan loop totdat jy langs die Paleis van Westminster, die Britse parlement, te staan kom voor die imposante beeld van die republikein en puritein Oliver Cromwell, die man wat vir Charles se dood verantwoordelik was.
“Jy moet nie Whitehall mis nie,” was die raad wat die Nobelpryswenner, Sir Edward Appleton, op ’n keer aan besoekers aan die Britse hoofstad gegee het.
“At one end you will find a statue of one of our kings who was beheaded; at the other the monument to the man who did it. This is just an example of our attempt to be fair to everybody.”
Hierdie vermoë van die Engelse om regverdig teenoor almal te wees; om oënskynlik onversoenbare teenstrydighede te akkommodeer asof dit die normaalste ding denkbaar is, is iets wat my altyd sal fassineer.
Beide Charles I en Cromwell het diepliggende karaktergebreke gehad, Cromwell miskien meer so omdat hy uiteindelik net so ’n groot despoot was soos die monarg wat hy onthoof het.
Tog begroet die Engelse dié standbeelde met ’n ongeërgde skouerophaling. Ja, dis waar dat Cromwell staan voor dieselfde parlement wat hy ontbind het; maar soos die Hertog van Roseberry, die 19de eeuse eerste minister (en een van Cromwell se grootste bewonderaars), dit gestel het, was hy ook ’n man van aksie, “a defender of the faith; the raiser and maintainer of the Empire.”
Ek begin glo dat dit slegs mense is met ’n supreme selfvertroue, ’n kollektiewe gemaklikheid in hul eie vel, wat sulke teenstrydighede in hul nasionale identiteit kan aanvaar asof dit dit die natuurlikste ding op aarde is.
Dit is dus baie meer as ’n blote sin vir regverdigheid (om Appleton se woorde te gebruik) wat toelaat dat ’n republikeinse leier en sy onthoofde slagoffer die teenoorgestelde kante van dieselfde straat kan deel.
Die hele ding laat my dink aan ’n debat waarby ek onlangs betrek is – teen my sin, moet ek byvoeg. Dit het gegaan oor Afrikaners en Suid-Afrikaners en die holruggeryde kwessie: wat kom eerste? Is jy eers ’n Suid-Afrikaner en dan ’n Afrikaner, of andersom?
Ek was sommer onmiddelik moeg. Want maak dit saak, het ek gewonder? Moet jy noodwendig meer of minder van die een as die ander wees?
Waarom hierdie ongesonde behoefte om trou te sweer aan één gedeelde ideaal, een grondwet, een weergawe van die geskiedenis en een party. Waaruit is dit anders gebore as ’n akute gebrek aan kollektiewe selfvertroue?
En as jy bostaande lees as ’n kritiek op die heersende ANC-ideologie, dink weer. Dis net soseer van toepassing op die heersende debat in bruin én Afrikaner-geledere.
Ek, daarenteen verlekker my in my eie teenstrydighede – om tegelyk republikein en monargis te wees; Afrikaan en Europeër; ’n draadsitter én ’n deelnemer.

Die rubriek het die eerste keer in Rapport verskyn op 15 Junie 2008.

Magna Carta: 'n Nuwe stryd om vryheid?

2008-06-15T10:46:00.000Z

Op 15 Junie 1215 – môre presies 793 jaar gelede – het die Engelse koning John ’n dokument geteken wat ’n blywende invloed op die moderne reg gehad het.
Sommige geskiedskrywers gaan sover om die Magna Carta te beskryf as Engeland se enkele grootste bydrae tot die politieke denke – ’n vroeë uitdrukking van die demokratiese ideaal van die oppergesag van die reg en die beskerming van fundamentele regte, ongeag jou herkoms.
Klousule 39 is seker die mees belangrike en bepaal dat geen vrygebore burger in die tronk gegooi kan word, van sy eiendom ontneem, verban of gemolesteer kan word sonder ’n verhoor deur sy eweknieë nie – die eerste verwysing na habeas corpus in die Engelse reg.
Gebeure die afgelope paar weke suggereer egter dat hierdie – en ander individuele regte hierdie regte in Brittanje – besig is om te erodeer.
Die debat is gesentreer rondom wysigings in die Britse wetgewing wat dit moontlik sal maak om tereurverdagtes vir 42 dae (in plaas van die huidige 28) aan te hou voordat hulle aangekla word.
Die Arbeidersregering van mnr. Gordon Brown het Woensdagaand daarin geslaag om die 42-dag bepalings met ’n meerderheid van slegs ses stemme deur die Britse Laerhuis te stoomroller nadat 36 Arbeiders teen hul eie regering gerebelleer het deur saam met die opposisie te stem.
Die argument ten gunste van 42 dae sonder sonder verhoor is dat moderne terreurondersoeke ongelooflik kompleks is en dat die polisie meer tyd nodig het om hul ondersoek te doen voordat hulle verdagtes formeel kan aankla.
In ’n poging om dié wet goedgekeur te kry moes Brown reuse toegewings maak – toegewings wat die wet, volgens kritici, in die praktyk onwerkbaar gaan maak.
Dit lyk dus onwaarskynlik of die Britse Hoërhuis ooit hierdie aanmekaargelapte wet sal steun – veral nadat die direkteur van openbare vervolging, die man wat die wet sal moet toepas, ook sy teenkanting uitgespreek het.
Die moontlikheid bestaan egter dat Brown só angstig is om sy kwynende outoriteit te vestig dat hy besluit om die parlementêre wet te gebruik om die Hoërhuis te dwing om die 42-dae wet goed te keur. (Volgens die bepalings van dié wet kan die Hoërhuis nie ’n wet weier wat in twee agtereenvolgende sittings onveranderd deur die Laerhuis goedgekeur word nie). Dit sou ’n hoogs ongewone stap wees omdat dié effekte veto van die Hoërhuis slegs enkele kere die afgelope 90 jaar gebruik is.
Dit sou die aanklag versterk dat Brown met ’n siniese politiek speletjie besig is om homself skets as iemand wat terroriste wil kortvat – al is dit ten koste van een van die Brittanje se mees basiese vryhede.
So waarom doen hy dit? Omdat dit gewild is.
Verskeie meningsopnames die afgelope tyd toon dat die oorgrote meerderheid van die Britse bevolking glo dat terroristeverdagtes so lank opgesluit moet word as wat dit nodig is vir die polisie om hul ondersoek te voltooi.
Net soos Suid-Afrikaanse kiesers oor die doodstraf, voel Britse kiesers eenvoudig ’n veer vir filosofiese regsargumente oor habeas corpus en die Magna Carta as hul eie en landsveiligheid ter sprake is.
Die Tories en die rebelle binne die Arbeidersparty veg dus ’n idealistiese stryd teen Brown én heersende openbare mening.
Daar is ook ander, soos David Davis, die Tories se skadu-minister van binnelandse sake, wat glo dat hierdie ’n groter stryd is teen die “bedrieglike, onderduimse en meedoënlose erosie van fundamentele Britse vryhede”.
Hy glo dat die debat behoort te handel oor veel meer as net 42 dae sonder verhoor. Davis argumenteer dat die Arbeiders se planne vir ID-kaarte, ’n DNS-databasis wat inligting hou van mense, selfs al is hulle nie aan ’n misdaad skuldig bevind nie, en die feit dat Brittanje een kringtelevisiekamera vir elke 14 mense het, alles voorbeelde is van ’n staat met diktatoriale tendense.
Davis het Donderdag uit die Laerhuis uit protes bedank en beplan om ’n tussenverkiesing af te dwing wat hy wil oor die “stadige wurggreep” wat die regering op fundamentele vryhede het.
Dit alles maak vir fassinerende politieke teater, een wat nie net gaan oor fundamentele regte nie, maar wat uiteindelik ook die toekoms van Gordon Brown as eerste minister kan bepaal.

Hierdie rubriek het vir die eerste keer in Beeld verskyn op 14 Junie 2008.

Morele bankrotskap is 'n versoeking te groot om te weerstaan

2008-06-05T21:35:00.000Z

Benoude katte maak benoude spronge en daar is maar min katte wat meer benoud spring as ’n politikus wat in ’n hoek gedryf word.
Konfronteer ’n politikus met ’n krisis en die edele ideale verdwyn vinniger as ’n kis bier in ’n studentekroeg. Gou is al wat oorbly’n oneweredige distelaat wat genoeg is om selfs die taaiste lewer met sirrose te laat.
In Suid-Afrika het ons al gewoond geword dat die politieke rassekaart gespeel word elke keer as ’n plaaslike politikus deur omstandighede in ’n hoek gedryf word.
Ek weet nie of dit enige vertroosting sal bied aan mense wat al moeg geluister is na hierdie oorbekende Suid-Afrikaanse deuntjie nie, maar Brittanje het sy eie weergawe van die rassekaart.
Hier noem hulle dit die klassekaart – en dit word met dieselfde domastrante naïwiteit aangewend.
Die mees onlangse voorbeeld hiervan (en daar is talle, veral tydens die debatte in die Britse Laerhuis), was toe die Arbeidersparty tydens ’n onlangse tussenverkiesing die Konserwatiewe Party se kandidaat, Edward Timpson, op plakkate uitgebeeld het as ’n toff met pluiskuil en ’n manelpak. Dit was ’n onbeholpe poging om die aandag te vestig op Timpson se bevoorregte agtergrond met die subteks dat iemand wat in ’n miljoenêrswoning bly nie die belange van arm werkersklasmense kan verteenwoordig nie.
Ongelukkig vir die Arbeiders was die kiesers van Crewe en Nantwich, twee dorpe net suid van Manchester, nie so liggelowig nie. Die taktiek het uiteindelik skouspelagtig gefaal toe Timpson die Arbeiders se meerderheid van 7 000 omgeskakel het in ’n Tory meerderheid van digby 8 000 stemme.
Dié uitslag was geen verrassing nie. Dit is immers ’n ysterwet van Britse politiek wat al vir meer as 200 jaar geld dat liberaal en konserwatiewe regerings mekaar met gereelde tussenposes afwissel en die Crewe-uitslag was maar net nóg ’n aanduiding dat die gety onherroeplik teen die Arbeiders aan die draai is.
Die hele sage illustreer egter ook hoe irrelevant die ou klassestryd in moderne Brittanje geword het.
Ek ontmoet gereeld mense (dikwels Suid-Afrikaners) wat heiliglik oortuig is dat die klasse-skeiding in die Britse samelewing ’n rigiede en onoorbrugbare gegewe is en dat die upper classes op almal onder hulle neerkyk en dit wat hulle s’n is, jaloers bewaar.
Dit is absolute twak.
Selfs die mees terloopse kennis van die Britse geskiedenis sedert die Tweede Wêreldoorlog illustreer hoe dié anachronistiese stelsel op elke denkbare terrein van die samelewing afgebreek is.
Vergelyk ’n bietjie bandopnames van die koningin se kersboodskappe in die 1950s met die mees onlangse en luister hoe daardie warm-aartappel vokale oor die jare verplat het om meer soos dié van haar onderdane te klink.
Haar kleinkinders het die ontklassing van die koningshuis tot die uiterstes gevoer: Deur hul kuierplekke, musieksmaak en alkoholverbruik te sinchroniseer met dié van miljoenêr sokkerspelers uit ’n werkersklasagtergrond is dit nou onmoontlik om te onderskei tussen ’n dronknes in Birmingham en ’n soirée in Balmoral. (Op die koop toe val die prinse soos vlieë vir die sjarme van middelklasmeisies).
Uiteindelik het die klasse-sisteem in die Britse samelewing verdwyn omdat dit eenvoudig nie meer gepas het by dit wat gewone Britte vir hulself en hul kinders wil hê nie.
Is dit daarom nie ironies dat dit die Arbeidersparty is – die sogenaamde verteenwoordigers van die werkersklas – wat by implikasie die heengaan van die klassestelsel die meeste betreur nie?
Vir dekades het hulle, heeltemal tereg, geargumenteer dat ’n persoon se kanse in die lewe nie bepaal moet word deur die ongeluk van haar geboorte of die tipe hoed wat haar pa werk toe dra nie. Nou sê lede van dieselfde party dat iemand gediskwalifiseer moet word om ’n kiesafdeling in die parlement te verteenwoordig omdat hy ’n miljoenêr erfgenaam is!
Dié strategie is beide intellektueel onverdedigbaar en moreel bankrot.
Dit dien slegs een doel: om die onbeholpe en bedenklikes te beskerm ten koste van hulle wat wil uitstyg en uitblink deur te weier dat hul verlede hul toekoms bepaal.
Die ooreenkomste met die Suid-Afrikaanse swape wat onder presies dieselfde omstandighede die rassekaart speel, is daar vir almal om te sien.
Daar is ongelukkig ook ’n les in die Britse ondervinding te leer: Moenie verwag dat die versoeking om dié kaart te speel gou gaan verdwyn nie.

As jou droom ontaard in ’n nagmerrie

2008-05-18T20:44:00.001Z

Daar was ’n foto van Gordon Brown in een van die Britse koerante hierdie week wat sy huidige probleme uitstekend opsom.
Hy staar glasig voor hom uit – nie net die oë van ’n man wat hopeloos te min slaap kry nie – maar ook die blik van iemand wat besig is om tot die pynlike besef te kom dat hy nie meer alleenbeheer oor sy eie lot het nie.
Watter tragiese figuur is hy nie?
Hier is ’n man wie se hele volwasse lewe oorheers was deur ’n allesverterende ambisie om eerste minister te wees. Iemand wat vir tien jaar lank teensinnig tweede viool moes speel nadat Tony Blair, sy meer charismatiese en uitgeslape opponent, hom uitoorlê het. Net om te sien hoe sy droom in ’n nagmerrie ontaard die oomblik toe hy uiteindelik die sleutels van Downing Street in sy hand neem.
Dit is duidelik dat die politieke weerpatrone in Brittanje besig is om onherroeplik teen Brown en die Arbeidersparty te draai.
Soos Douglas Hurd, minister van buitelandse sake onder John Major, op ’n keer gesê het: Daar kom ’n tyd dat kiesers net moeg is vir jou, maak nie saak wat jy doen nie.
Brown se probleme word verder vererger deur ’n paar embarasserende uittreksels uit politieke memoirs wat die afgelope paar weke verskyn het van mense wat nie skroom om die Arbeidersparty se vuil wasgoed in die openbaar te was nie.
So weet ons nou (danksy ’n Blair-vertroueling, Lord Michael Levy) dat Blair van mening is dat Brown nooit die Tory-leier David Cameron in ’n verkiesing sal klop nie. Beide Cherie Blair en John Prescott, Blair se adjunk, het baie te sê oor Brown se gekonkel en die manier waarop hy deurgaans Blair as eerste minister probeer ondermyn het.
Die feit dat die felste kritiek teenoor Brown gedurende die afgelope paar weke vanuit die geledere van die Arbeidersparty self kom, beteken een van twee dinge. Óf die party is so hartlik sat vir hulle leier dat ’n paleisrewolusie nie meer té ver in die toekoms lê nie, óf hulle is só pessimisties oor die Arbeiders se kanse in ’n volgende verkiesing dat hulle net nie meer omgee nie.
Konvensionele Britse politieke wysheid wil dit hê dat die Arbeiders – anders as die Tories – nie graag hul leiers in die rug steek nie. Die party se grondwet maak dit ook moeilik vir diegene wat oproer teen ’n dienende leier wil stook.
Die meer onmiddelike probleem vir enigeen wat só ’n rewolusie beplan, is die feit dat Brown en Blair gedurende tien jaar so ’n reuse skaduwee oor hul party gegooi het dat daar nie juis geleentheid was vir jonger leierskaptalent om wortel te skiet nie.
Brown, indien hy hoegenaamd nog sy oë toemaak in die nag, kan ook seker slaap in die wete dat hy eers in die eerste helfte van 2010 ’n algemene verkiesing hoef uit te roep.
Dis egter geringe troos, want as ’n ywerige student van Britse politieke geskiedenis, moet Brown akuut bewus wees van die feit dat geen Britse eerste minister sedert die Tweede Wêreldoorlog só gou só diep in die moeilikheid was nadat hy by sy voorganger oorgeneem het nie.
Daar is ’n verdere ooreenkoms wat Brown met baie van sy voorgangers deel – ’n ooreenkoms wat onlangs deur die historikus Peter Hennessy uitgewys is.
Dit is die ongelukkige tradisie dat baie Britse premiers se bewind uitrafel juis op dié gebied waar hulle veronderstel is om die grootste eksperts te wees.
Anthony Eden, vir baie jare minister van buitelandse sake en ’n kenner van die Midde Ooste, se bewind is in 1957 kortgeknip deur sy hantering van die Suez-krisis.
Jim Callaghan, self ’n vakbondman, se Arbeiderregering is vernietig deur die stakings gedurende die “winter of discontent” van 1978/79. Sy opvolger, Margaret Thatcher, iemand wat aan die begin van haar bewind reuse insigte getoon het in die probleme van plaaslike belastingbetalers, is uiteindelik vernietig deur haar halstarrige vasklou aan die gehate “poll tax”.
Brown spog graag dat hy, as minister van finansies, ’n einde gemaak het aan die siklus van “boom and bust” wat die Britse ekonomie onder die Tories gekenmerk het. So sal dit nie ironies wees as dit uiteindelik ’n ekonomiese resessie is wat Brown se ondergang verhaas nie?

Die rubriek is vir die eerste keer gepubliseer in Rapport op 17 Mei 2008.

’n Bier op jou eie is die ergste alleen

2008-05-13T09:57:00.000Z

Alleen wees is nie lekker nie.
Dit kom ’n mens die eerste keer agter as jy in ’n donker kamer wakker word terwyl die res van die huis slaap en jy bang-bang lê en wonder of die res van jou gesin nie intussen die pad gevat het en jou op jou eie gelaat het nie.
Later in jou lewe kom jy agter daar is ook ander alleenwees wat nie lekker is nie. Soos alleen eet. Of alleen rugby kyk.
Maar veral alleen bier drink. Dis erg sleg.
Vra maar vir Jack Hammond van Hampshire.
Ten spyte van sy vrou se dood 12 jaar gelede was Jack nooit alleen nie. As die eensaamheid hom beetpak kon hy altyd by sy plaaslike pub inval vir ’n pint en ’n bietjie bonhomie. Jy weet waarvan ek praat – die tipe ordentlik en opbouende geselskap wat ’n goue hopsdrankie in selfs die slegstes onder ons losmaak.
Onlangs het Jack egter in ’n nuwe ouetehuis ingetrek, met die gevolg dat hy sy ou kuierplek kwyt is.
By sy nuwe blyplek is die meeste van sy mede-inwoners vrouens – en op 88 is Jack oud genoeg om te weet dat ’n mens pub toe gaan omdat jy dors is, nie om die meisies te beïndruk nie.
Om alles te kroon is die enigste ander manlike inwoner van die tehuis nie Jack se tipe nie. Hy is ’n plaasjapie terwyl Jack sy hele lewe in die stad gebly het. Hy praat graag oor skape en beeste terwyl Jack van gholf hou. Maar belangriker nóg is die feit dat die ander ou nie eintlike ’n “goer” is nie. En in Jack se oë is daar net een ding wat erger is as alleen wees – en dit is om jou dors by die huis te les.
Gelukkig het Jack se seun, Mike, ’n plan gehad: ’n Advertensie op die kennisgewingbord van die plaaslike poskantoor.
“Gesoek, iemand wat nie té bombasties is nie, hou van ’n gawe pint en bereid is om my bejaarde pa te vergesel op sy weeklikse uitstappie na die local. Salaris £7 per uur plus uitgawes.”
Met so ’n gulhartige aanbod is dit natuurlik geen wonder dat die kompetisie onder die aspirant drinkebroers taamlik straf was nie – veral nadat ’n paar koerante ook oor die sonderlinge aanbod berig het.
Uiteindelik het Mike ná ’n reeks telefoniese onderhoude ’n kortlys opgestel van kandidate met potensiaal en hy en sy pa het hulle genooi vir ’n onderhoud – of sal ons sê ’n toetsdop.
Uiteindelik was daar net twee kandidate staande (by wyse van spreke). Trevor Pugh, ’n 78-jarige afgetrede ambagsman wat, soos Jack, ’n militêre agtergrond het, en ’n 58-jarige afgetrede dokter, Henry Rosenvinge.
Jack se seun was so ingenome met die twee dat hy besluit het om sommer albei aan te stel, ’n besluit wat makliker gemaak is deur die feit dat Henry gesê het die werk klink vir hom so lekker, hy sal dit verniet doen. Trevor was ewe toegeeflik deur daarop aan te dring om vir sy eie bier te betaal.
Die gevolg is dat Jack nou ’n taamlik besige sosiale lewe het met afsprake by die Compass Inn vir vyf dae van die week – twee aande met sy seun en drie saam met sy nuwe vriende.
Myns insiens is dit egter Henry wat die kuns van die perfekte drinkebroer die beste verstaan en pragtig illustreer wat dit is wat Jack die meeste gemis het van die eensaamheid.
In ’n onderhoud met The Times sê Henry dat hy hoop om nog jare lank saam met sy nuwe vriend te kuier. “Hy het ’n klomp stories en ons kom beide van Lancashire, so daar is baie waaroor ons kan stry.”
Mense wat nie “goers” is nie, sal dié sentiment natuurlik nooit verstaan nie – die reuse plesierigheid om saam met ’n vriend ’n bier te drink en te sit en luister hoe hy die grootste onsin onder die son kwytraak terwyl jy jou kans afwag om hom én sy drogargumente uit die water te skiet.
Daarom lig ek vandag my glasie op vriende – die intelligentes en die twakpraters (julle weet immers wie julle is). Ek hoop julle glasies klink nooit alleen nie.

Hierdie rubriek het vir die eerste keer in Rapport verskyn op 4 Mei 2008.

Die premier sonder ’n idee (of ’n skaduwee)

2008-04-20T10:02:00.001Z

Geen Britse eerste minister gooi ’n groter skaduwee oor die na-oorlogse Brittanje as Margaret Thatcher nie.
Dit is dus met ’n sekere fassinasie dat ek verlede week uittreksels lees uit ’n nuwe boek oor die Thatcher-jare deur Ferdinand Mount, hoof van Thatcher se beleidseenheid in die vroeë tagtigerjare.
Mount vertel onder meer van die langsame en frustrerende proses van toespraakskryf vir die ystervrou en herinner ons dat die dramaturg Ronald Miller verantwoordelik was vir sommige van haar mees onvergeetlike aanhalings.
Dit was Miller wat haar gewys het op die woorde van St Francis van Assisi wat sy gebruik het kort ná haar eerste verkiesingsoorwinning: “Where there is doubt, may we bring faith. And where there is despair, may we bring hope.”
Miller se grootste triomf was egter die paragraaf in daardie ongelooflike toespraak tydens die 1980 Tory-konferensie. Skaars 17 maande nadat sy aan bewind gekom het, was sy met die rug teen die muur. ’n Ekonomiese resessie het gedreig, haar kiesers was skepties, die party was bang en haar kabinet oproerig.
Teen hierdie agtergrond verklaar sy: “To those waiting with bated breath for that favourite media catchphrase, the U-turn, I have only one thing to say. You turn if you want to. The lady’s not for turning.”
(Miller het die frase geleen uit die titel van ’n Britse toneelstuk uit die 1940s, The Lady’s not for Burning.)
Mount se terugblik op sy jare in Downing Street en sy verwysings na die toespraak wat so ’n reuse rol gespeel het om Thatcher se reputasie te vestig, staan in groot kontras met ’n ander groot storie in die Londense koerante verlede naweek.
Volgens die jongste meningspeilings is Gordon Brown nou die ongewildste Britse eerste minister sedert meningspeilings vir die eerste keer in die 1930s gedoen is, skryf die Londense Sunday Times.
In seker die wreedste politieke vergelyking moontlik skryf die koerant dat die ineenstorting in Brown se persoonlike gewildheid selfs meer plotseling is as dié van Neville Chamberlain, die man wat in September 1938 sy beroemde “peace for our time” toespraak gemaak het – net om 11 maande later oorlog teen Hitler te verklaar.
Tekens van paniek in Downing Street is op die oomblik duidelik vir almal om te sien.
Die belangrikste hiervan is die aanstelling van Stephen Carter, ’n voormalige advertensieman, as primus inter pares onder die Downing Street amptenaredom.
Die teenwoordigheid van advertensie-mense in Downing Street is nie ongewoon nie. Tim Bell, ’n voormalige besturende direkteur van Saatchi & Saatchi, het immers ’n belangrike rol gespeel in al drie Thatcher se verkiesingsoorwinnings.
Brown se geskarrel – en die feit dat Carter vinnig besig is om van Brown se jarelange vertrouelinge te vervreem – is egter ’n aanduiding van ’n dieper malaise in Fort Brown.
Kan dit wees, so fluister hulle in Westminster, dat Gordon Brown nie ’n idee het waarheen hy op pad is en wat hy besig is om te doen nie?
Wag die Arbeidersparty vergeefs op hul leier se Thatcher-oomblik? Daardie toespraak waartydens hy die party aan die nekvel gaan gryp en kiesers gaan inspireer deur onder meer te verklaar hoe hy Brittanje gaan red van die ekonomiese onweerswolke wat aan die oorkant van die Atlantiese Oseaan saampak.
Die hartseer waarheid is dat dit nooit gaan gebeur nie. Elke week wat verbygaan, hoe langer Brown se premierskap aanhou, hoe duideliker word dit dat die veelbesproke Brown-visie nie bestaan nie.
Die joernalis en voormalige Tory-parlementslid Matthew Parris is die mees welsprekende voorstander van hierdie siening.
Hy sê Brown word dikwels beskuldig dat hy stug is, dat hy sekere psigologiese tekortkominge het en dat hy obsessief is. Niks hiervan behoort ’n probleem te wees nie. Selfs Winston Churchill was ’n man met gebreke.
Wat Parris Brown nie kan vergewe nie is die “leë spasie tussen sy ore waar daar ’n idee behoort te wees”.
Een “alles-oorheersende doelwit, ’n aangrypende sin vir politieke rigting”, sal al die kritiek wat ’n mens teen hom as mens het, kan oorkom, meen Parris.
Brown en sy nuwe span beeldpoetsers het waarskynlik nog tyd tot die Arbeidersparty se kongres, in die Britse herfs, om met hierdie allesoorheersende idee voorendag te kom voordat sy eie party finaal geduld met die man van Kirkcaldy gaan verloor.
Moet egter nie enige wonderwerke verwag nie.

Hierdie rubriek is vir die eerste keer in Rapport gepubliseer op 20 April 2008.

’n Woonplek vir swak digters en agterstraat joernalistiek

2008-03-24T18:03:00.000Z

Londen, dalk meer so as die meeste ander wêreldbekende stede, is bekend vir sy vername strate.
Whitehall, Fleet Street en Downing Street is maar enkeles wat veel meer verteenwoordig as ’n aanduiding van adres of werkplek.
Vroeër die week dwaal ek rond in die ooste van Londen in ’n area wat net buite die stadsmure van die ou Romeinse Londinium sou val. Ek is op soek na ’n kort en onmerkwaardige straatjie met die naam Milton Street.
Milton Street is in die meeste opsigte onbeduidend. Dis vandag niks meer as ’n stedelike systraatjie nie – ’n straat grootliks vir agterdeure en afleweringsvoertuie.
Voordat die straat egter in 1830 herdoop is na Milton Street was dit bekend as Grub Street – die spirituele tuiste van die hack, die joernalistieke of literêre ekwivalent van die huursoldaat, vandaar my pelgrimstog.
Min ander beroepe maak hom so geredelik daaraan skuldig dat hy narcisties in eie naeltjie boor soos die joernalistiek. So as ek in die volgende paar paragrawe té aandagtig in die spieël staar, vra ek by voorbaat om verskoning.
Sedert die vroeë 1600s reeds word Londen se Grub Street geassosieer met mense soos ek – “people of slovenly attire and unpleasant manners” wat ’n lewe probeer maak uit die skryf van artikels, politieke traktate en goedkoop romans.
Samuel Johnson het die straat in sy beroemde Engelse woordeboek (wat in die 1750s vir die eerste keer verskyn het) beskryf as ’n metaforiese tuiste “much inhabited by writers of small histories, dictionaries, and temporary poems”. (Let daarop hoe hy sy voorregte as woordeboekmaker misbruik het deur ook vir homself ’n woonplek in dié ongure buurt toe te eien).
Die straat het ook sy naam gegee aan die Grub Street Journal, waarskynlik die gewildste van Londen se vroeë koerante wat die eerste keer in 1730 gepubliseer is.
Die Britse joernalis Andrew Marr beskryf hierdie vroeë sterre van die Britse joernalistiek as “outsiders who forced themselves up, partly because they were articulate and partly because they were desperate” – ’n beskrywing wat ewe maklik op baie kontemporêre joernaliste van toepassing gemaak kan word.
Vir ’n straat wat so swaar dra aan historiese en metaforiese bagasie is Grub Street besonder kort – net 146 treë van Silk Street in die suide tot Chiswell in die noorde.
Van Johnson en Daniel Defoe se Grub Street is daar, helaas, niks oor nie behalwe miskien ’n brouery wat, volgens ’n inskripsie teen die muur, op 24 Mei 1787 deur Koning William III en Koningin Charlotte besoek is.
Dit wat teen die einde van die Victoriaanse era nog staande was, het Hitler se Luftwaffe tussen 1940 en 1941 weggeblaas en dit is sedertdien vervang met siellose glas en staal – deel van die ewigdurende siklus van verval en hernuwing so eie aan ’n groot stad.
“Two hundred square feet of stunning contemporary office space available now,” verklaar ’n reuse advertensie teen die glasmuur van Milton Gate.
Vir ’n stad wat so pynlik bedag is op sy plek in die geskiedenis, soek ek egter vergeefs hier in Miltonstraat na ’n monument wat mý ambag gedenk – ’n gedenkplaatjie vir die legioene onbeholpe skrywers, tweederangse joernaliste en hulle wat slapbandboekies by die dosyne sit en uitkarring op ou rekenaars met swart-en-wit skerms wat na elke tweede paragraaf vries.
Grub Street is nou die werkplek van privaatskool jappies wat donker pakke dra en met ’n iPhone teen die oor van afspraak na afspraak haas.
Op die hoek van Silk en Milton is Linklaters, ’n internasionale prokureursfirma waar senior vennote verlede jaar bonusse van £1,62 miljoen (R26 miljoen) ontvang het.
Die woonplek van hongerloon skrywers van “temporary poems” is dus oorgeneem deur ’n ander soort woordsmit – die outeurs van kontrakte en regsmenings, mense wie se woorde eerder benewel as verhelder.
Grub Street het dus as te ware ’n vol sirkel voltooi, dink ek wrang, en haal ’n pennie uit my sak wat ek deur die rooster van ’n stormwaterpyp laat val: ’n Simboliese offerhande aan al die beoefenaars van agterstraat joernalistiek wat voor my hierdie weg bewandel het.
En ook, natuurlik, as beloning vir dié rubriek – hoe vlietend dit ookal mag wees.

Beur jouself op met ’n Manhattan mushroom-burger

2008-02-10T17:54:00.000Z

Daar is iets gerustellends aan ’n Spur.
Die oorbekende spyskaart, die uie-ringe wat na ou olie ruik. En natuurlik daardie beroemde pienk sous waarmee alles soveel lekkerder smaak.
Is daar iemand wat hier lees wat nog nooit in ’n Spur geëet het nie? Want as daar is, wil ek hom wragtag ontmoet. En uitneem vir ’n Manhattan mushroom burger sodat hy (of sy) my kan vertel waar hulle al die jare was.
Dit bly vir my een van die groot raaisels van ons tyd hoe dit gekom het dat ’n restaurant met ’n lawwe Amerikaanse Indiane-tema verhef is tot eetplek van die nasie.
Al hierdie gedagtes kom by my op terwyl ek ’n week of wat gelede my vleishonger stil by die Spur in Plattekloof in die Kaap.
Dis die eerste keer in twee jaar dat ek in Suid-Afrika is, met die gevolg dat ’n besoek aan die Spur hoog op die agenda was. (Blykbaar is daar ook ’n Spur hier in Londen, maar van diegene wat al daar was, verstaan ek dat dit ’n erg teleurstellende ervaring is. Om na ’n Engelse Spur te gaan voel nie reg nie – dis soos om God Save the Queen uit volle bors op Loftus te sing. ’n Mens doen dit net nie. En in elk geval proe dit nie dieselfde nie.)
Dis ’n eienaardige ervaring, so ’n besoek aan jou land nadat jy taamlik lank weg was. Kort nadat ons op die Kaapse lughawe land sê die vlieënier van die British Airways vlug iets wat my vir die res van die vakansie bybly: “Hierdie is ’n wonderlike land. Geniet jou besoek. En as jy in gelukkig genoeg is om in Kaapstad te bly: welkom tuis.”
’n Dag of wat later dwaal ek deur die Kaapse winkels, verstom oor hoeveel duurder dinge geword het sedert ek laas met rande in my sak inkopies gedoen het. Totdat ek die pryse terugreken na ponde en besef dat alles steeds spotgoedkoop is.
Soggens word ek wakker geraas deur die uitbundige gelag van my klein seuntjie wat kaalstert deur die spreier hardloop wat sy oupa al vroegoggend vir hom oopgedraai het.
Kort voor lank is hy besig om al rondom die huis te hardloop – ’n reuse verbetering op die op en af in die gang of in en uit by die agterdeur waaraan hy en sy maatjies in Londen gewoond is.
Selfs die aanhoudende kragonderbrekings kan die behaaglikheid om elke dag die son te sien skyn nie demp nie en een snoek op die kole is genoeg om my te oortuig: dit is waaragtig die land van melk en heuning.
Dis egter gou duidelik dat almal nie met my saamstem nie.
Op TV vertel Jurie Els een aand van sy opgewondenheid om Nieu-Seeland toe te verhuis en hoe die probleme in die land dié besluit makliker gemaak het. (Hy en Hestrie het blykbaar ook deesdae “meer vriende in Nieu-Seeland as in Suid-Afrika”.)
Op Die Burger se brieweblad kla “Bootjie” van Mosselbaai dat daar ’n “groot skroef in Suid-Afrika los is” en voorspel ’n “duister toekoms” vir, as ek hom reg verstaan, alle wit mense in die land.
Teen die einde van ons kuier strek hierdie parade van lang en suur gesigte van Yzerfontein tot in die Kaap en ek begin wonder of die British Airways vlieënier om nie dalk misgis het en in die verkeerde land neergestryk het nie.
Vroeër die week verruil ek weer die land met die donker toekoms vir die een met die donker, koue hemel.
Ons vind Heathrow-lughawe nog net so chaoties deurmekaar as van ouds. Die vliegtuig se vragruim wil nie oopgaan nie en ons wag meer as ’n uur vir ons bagasie. Ek koop ’n koerant. “Dodgy MPs put in charge of sleaze reform” sê die opskrif.
Oor die radio is daar ’n program oor die land se chaotiese gesondheidstelsel en Engeland het hul eerste Ses Nasie-wedstryd teen Wallis verloor.
Die toekoms lyk donker, besluit ek. Veral vir ’n nasie wat nie eers ’n Manhattan mushroom-burger het om hul op te beur nie.

Hierdie rubriek het die eerste keer in Rapport verskyn op 10 Februarie 2008

Die wêreld is 'n ERNSTIGE plek

2007-12-14T18:00:00.000Z

Laat my sommer by voorbaat om verskoning vra.
Toe ek vanoggend voor my rekenaar gaan sit was ek vas van plan om oor ERNSTIGE sake te skryf.
Die wêreld is uit die aard van die saak ’n ernstige plek. Ernstige dinge gebeur.
Oorloë word geveg, mense sterf, toesprake word gemaak. Alles ernstige dinge.
Die afgelope naweek was ek in die Portugese hoofstad Lissabon waar presidente en eerste ministers van 80 Afrika- en Europese lande teenwoordig was om te praat oor ernstige goed.
Ekonomiese samewerking, armoede verligting, onwettige immigrasie en konflikhantering. Alles onderwerpe met vleis. Die tipe geo-politieke goeters waarin Volksblad lesers, opgevoede wesens wat hulle is, sou belangstel.
Maar vanoggend gaan ek die Vrystaters teleurstel. Ek is jammer.
Net voordat ek voor my rekenaar gaan sit het in ’n ernstige gemoedstemming en gewigtige vingers om oor al hierdie somber onderwerpe verslag te doen, val my oog op ’n storie in die The Times oor kinders wat speel.
Maar as jy dink dat speel nie ’n voldoende serieuse onderwerp vir hierdie rubriek is nie, verstaan jy nie die Britse vermoë om dodelike erns te maak uit iets waaruit die res van die wêreld slegs plesier put nie.
Die Britse regering gaan gedurende die volgende paar jaar miljoene ponde spandeer aan “speelfasiliteite om die agteruitgang in die kwaliteit van kindwees te stuit”.
’n Besluit is op die hoogste vlak geneem om weg te beweeg van die “geen balspele kultuur” van die verlede wat kinders verhinder het om buite te speel en Britse kinders gaan geleer word om hulself “onafhanklik te geniet”.
Jip, jy het reg gehoor. Die klein bleekbeentjies gaan balskop. Op hulle eie. En buite!
Verder gaan kinders wat stout is aangemoedig word om verskoning te vra vir hul dade. Wat ’n deurbraak!
’n Ironie wat misgekyk is deur al die koerante wat oor hierdie nuwe verwikkeling verslag gedoen het, is dat dié aankondiging gedoen is deur die minister van kindersake, mnr. Ed Balls.
“Balls wil kinders laat bal skop”, klink vir my na een van die beste koerantopskrifte in ’n baie lang tyd, maar ongelukkig het Fleet Street se subredakteurs die geleentheid misgekyk. Miskien het hulle kreatiwiteit ook gely het onder die feit dat hulle nooit kon buite speel nie...
Want sien, as hierdie berigte jou laat vermoed dat die Engelse nou heeltemal kop verloor het, is jy heeltemal reg. Want waar dit die opvoeding van hul kinders betref, is hulle beslis op ’n ander planeet as die res van ons.
Die verval het reeds so vyf of ses jaar gelede begin toe Britse staatskole toegelaat is om hul sportgronde te verkoop. Asof dit nie reeds genoeg is nie, is Britse kinders se godgegewe reg om te speel verder ingekalwe deur ’n magdom reëls en regulasies.
Baie sport- en stokperdjieklubs weier byvoorbeeld deesdae dat kinders van skoolgaande ouderdom lid word as hul ouers nie reeds lid van die klub is nie. Waarom? Nie omdat die klubs nie van kinders hou nie, maar omdat enige afrigter of seëlversamelaar wat gereeld met kinders by só ’n klub te doen kry eers ’n polisieklaring moet kry om te bewys dat hulle nie in die verre verlede lelike goed met klein seuntjies aangevang het nie en dus geen gevaar vir die jeugdige klublede inhou nie.
En dan praat ons natuurlik nie van die noodhulpkursusse en magdom ander hoepels waardeur iemand moet spring voordat die Britse staat uiteindelik tevrede is dat hy of sy wel met kinders in aanraking mag kom nie.
Baie klublede weier dus, heeltemal verstaanbaar, om hulself aan so ’n inkwisisie bloot te stel. Waarom moet jy soos ’n krimineel by die polisiestasie in ’n tou gaan staan om ’n polisieklaring te kry as jou grootste sonde die feit is dat jy van jou vrye tyd wil opoffer om kinders ’n voorliefde vir seëls, modeltreintjies of balskop aan te leer?
Kan dit wees dat ’n land iets so eenvoudig soos speel só verkeerd kan kry?
As dit nie so ’n ernstig saak was nie, het mens sommer gehuil.

Hierdie rubriek het vir die eerste keer in Volksblad verskyn op 13 Desember 2007.

Geen wind waai kouer as hierdie ou bliksem

2007-12-09T18:04:00.000Z

My vriende sê ek is ’n nors ou bliksem.
Dit kan egter ook nie anders nie, want daar is meer as genoeg om die lewe te versuur.
Ek lewe immers met die oortuiging dat elke dag, saam met die oneindige stroom van rekeninge wat die posman soggens kort na nege onderdeur my deur stoot, ’n hele rits nuwe dinge bring waaroor ek my kan vervies en verknies.
Verkoopsassistente wat goodie bags in my hand stop – vol nuttelose objekte soos penne wat nie kan skryf nie en T-hemde met onooglike logo’s wat ná die eerste was uitmekaar val – is een van hulle.
Waarom, vra ek my telkens af, laat ek toe dat ek omgerokkel word om hierdie nuttelose objekte huis toe te piekel waar kleuters vir drie minute daarmee speel voordat dit selfs hulle begin verveel? Net om dit dan in die gang te laat lê waar iemand vannag daaroor gaan struikel en ’n enkel breek op pad toilet toe.
Verban goodie bags. En terwyl jy besig is, verbied sommer ook Suid-Afrikaners wat Australië toe geëmigreer het om briewe aan Afrikaanse koerante skryf waarin hulle selfvoldaan vertel hoe hulle besluit om voortaan net Quantas te vlieg die beste besluit van hul lewe was.
Vra sommer ook vir Koos Kombuis om vir ’n oomblik koebaai te sê aan sy geykte middelklas bestaan en sy gerieflike huisie by die see en weer vir die wêreld iets so wonderlik anarchisties en bitter te skryf soos sy “Sommige Ou Tannies Blues”:
Sommige ou tannies hang rond vir kwaadgeld
In Garlicks se teekamer
En verober kaaskoek en skons
Terwyl hulle Polaroid-kiekies smokkel in hul handtasse
Van oorlede mans en stoutgat bedorwe kleinkinders
Op ander kontinente.
Net soos die ou Koos haat ek ook ou tannies. En jong televisie aanbieders met perfekte tande en laboratoriumborste wat met hul soet lippies mooitjies glimlag en niemand tot enige voordeel strek behalwe ’n handvol miljoenêrs wat ryk geword het uit die verkoop van lipstiffie en rooi naellak nie.
Ek verpes mense wat woorde soos “kerjakker” en “prentjiemooi” gebruik, joernaliste wat inligting “deurgee” en skoofhoofde wat “leerders onderrig” in plaas daarvan om die kinders te leer lees.
Waarom kan die persoon aan die ander kant van die lyn my nooit hoor as ek hulle bel nie en hoekom is dit so dêm moeilik om die Britse weergawe van Telkom te oortuig dat daar iets fout is met die diens waarvoor ek elke maand honderde ponde betaal?
Watter natuurwet bepaal dat banke reg oor die wêreld moet meeding om die prys vir die vrotste kliëntediens en waarom kom Krismis in die maand wanneer jy die minste geld in jou sak het?
Saam met Charles Dickens se beroemde karakter voel ek: “What is Christmas time to you but a time for paying bills without money; a time for finding yourself a year older, but not an hour richer.”
Saam met Scrooge wil ek uitroep: “Merry Christmas! What right have you to be merry?”
In Londen se Oxford Street word Kersfees op die oomblik met tipiese kapitalistiese oordadigheid gevier en is dit moeilik om die geblêr van Jingles Bells bo die geklingel van die kasregisters te hoor.
Die koue windjie wat hierdie tyd van die jaar gereeld uit die rigting van Tottenham Court Road waai skrik my nie eers af nie, want, soos dit met Ebenezer Scrooge die geval is, kan geen wind méér bitter waai as ek nie.
Voor Selfridges staan ’n Salvation Army blaasorkes en speel en ek gaan staan vir ’n oomblik stil om te luister. Dis deuntjies wat ons almal al ’n duisend maal gehoor het.
O come all ye faithfull
Joyful and truimphant
O come ye, O come ye
To Bethlehem…
En tot my skaamte pik ek ’n traan weg.
Want is dit nie die tyd van die jaar om jou harde hart vir ’n oomblik te versag nie?
“To think of people below you as if they really were fellow-passengers to the grave, and not another race of creatures bound on other journeys.”
So in die gees van die seisoen en Dickens se beroemde Kersstorie vergewe ek vir Koos Kombuis, die briefskrywers uit Australië en selfs my gesiglose bankbestuurder met die blikstem.
Geseënde Kersfees. Mag 2008 vir julle almal ’n wonderlike en voorspoedige jaar wees.

Hierdie rubriek het vir die eerste keer verskyn in Rapport op 9 Desember 2007.

Wie is jou Pappa?

2007-11-25T18:08:00.000Z

Vir jare al is ons besig om hulpeloos toe te kyk hoe tradisionele familiewaardes ondermyn word deur ’n alliansie van feministe, vegters vir gay-regte, egskeidingsprokureurs en “kulturele Marxiste” wat besef dat dit die beste manier is om die Westerse samelewing te vernietig.
Aan die woord is Melanie Phillips, een van Brittanje se mees uitgesproke en politieke onkorrekte rubriekskrywers.
Phillips het dit hierdie keer teen ’n wetsontwerp wat tans in die Britse parlement gedebateer word en wat dit uiteindelik vir lesbiese paartjies moontlik sal maak om kinders te kry met die hulp van ’n naamlose spermdonateur.
Onder bestaande Britse wetgewing moet vrugbaarheidsklinieke ’n kind se “behoefte aan ’n pa” in ag neem voordat hulle ’n vrou toelaat vir in vitro bevrugting wat beteken dat vrouens in lesbiese verhoudings effektief gediskwalifiseer word.
In ’n Suid-Afrikaanse konteks is hierdie argumente natuurlik heeltemal akademies, omdat ons eie wetgewing, gerugsteun deur ons grondwet, sulke behandeling geruime tyd reeds moontlik maak.
Dit beteken egter nie dat ’n mens die Britse debat oor dié ongemaklike en emosionele onderwerp heeltemal moet ignoreer nie, veral omdat dit aansluit by ’n tema wat besig is om baie belangrik in Britse politiek te raak – die rol wat die gesin in die samelewing behoort te speel.
Een van die grootste opponente van die wetsontwerp is Iain Duncan-Smith, die voormalige leier van die Konserwatiewe Party wat sê dat die wetsontwerp net “nog ’n spyker in die doodskis van die tradisionele gesin is”.
Sy argument is ’n belangrike een, omdat dit die fokus vir ’n oomblik verskuif van gay- en lesbiese regte na ’n debat oor vaderskap en die rol wat pa’s in die lewe van hul kinders speel – of behoort te speel.
Nie net glo Duncan-Smith dat kinders wat uit twee-ouer huisgesinne kom ’n beter kans op sukses het nie, maar hy lê klem op die belangrike posisie wat manlike rolmodelle in die lewe van jong kinders – beide seuns en dogters – speel.
Hy beskuldig die liberale elite dat hulle besig is om die grense van tradisionele ouerskap te vervaag en te herdefineer op ’n manier wat ons in die toekoms gaan berou.
“Om mans op ’n kunsmatige wyse uit die familieportret te verf, raak ’n selfvervullende profesie. Hoe meer daar aan mans gesê word dat hulle nie nodig is nie, hoe meer sal hulle hulself onttrek van die samelewing en van persoonlike verhoudings.”
En soos Phillips waarsku: “Die afwesigheid van ’n pa lê aan die hart van omtrent alles wat verkeerd is in ons samelewing – van ’n onvermoë om op skool te presteer tot dwelmmisbruik en geweldsmisdaad.”
Een van die belangrikste sosiale vraagstukke van ons tyd is dus hoe ons gesinne bymekaar kan hou en hoe ons positiewe manlike rolmodelle kan verskaf in dié ongelukkige gevalle waar die biologiese pa te sleg of te dronk is om sy vaderlike plig na te kom. Wat egter besig is om te gebeur is presies die teenoorgestelde.
In Brittanje is daar byvoorbeeld geruime tyd reeds kommer oor die tekort aan manlike onderwysers. Hierdie probleem is veral sigbaar in skole in armer gebiede – juis dié skole met meer kinders uit gebroke huisgesinne met afwesige pa’s waar die behoefte aan positiewe manlike rolmodelle soveel groter is.
Daar is natuurlik diegene wat sê dat dié argumente alles ’n rookskerm is, dat die teenstanders van die wetgewing nie noodwendig pro-pa is nie, hulle is bloot anti-lesbies. Hulle weier eenvoudig om te aanvaar dat twee vrouens daartoe in staat is om ’n liefdevolle omgewing te skep waarin ’n kind gelukkig en gebalanseerd kan grootword.
Dit mag so wees – en ek sou die eerste wees om toe te gee dat dit beter vir ’n kind is om twee liefdevolle ma’s te hê as ’n dronklap vir ’n pa terwyl ma sukkel om liggaam en siel bymekaar te hou.
Daar is egter sommige deelnemers aan dié debat wat probeer aanvoer dat vrouens vir eeue reeds hul kinders alleen grootmaak terwyl die mans jag en oorlog maak en dat pa’s se rol in hul kinders se lewe heeltemal oorskat word.
As beide ’n seun en ’n pa vind ek dié argument hoogs onsmaaklik en kan ek bloot sê: Ek protesteer. En ek hoop my pa en my kinders stem saam.

Hierdie rubriek is vir die eerste keer in Rapport gepubliseer op 25 November 2007.

Oor ’n vet beursie en swak gesondheid

2007-11-14T18:11:00.000Z

Vir jare lank hou ek nou al die horison dop, maar is daar enige kans dat ek ooit my skip sal sien inkom?
Nee, natuurlik nie, daarom dat ek nou maar verlief neem met die feit dat ek vir die res van my lewe ’n sukkelende armgat gaan wees.
Maar elke nou en dan lees of hoor jy van iemand wat ’n moerse gelukkie geslaan het en jy wonder: waarom moet die lewe so dêm onregverdig wees?
Dit laat my dink aan Tevye, die paterfamilias in die musiekblyspel Fiddler on the Roof, se versugting as hy vra:
God who made the lion and the lamb…
Would it spoil some vast eternal plan
If I were a wealthy man?
Mooi, is dit nie? En ook so waar. Sou dit regtig die Ou Man daar bo se kaarte so vreeslik deurmekaar gekrap het as ek net so ’n ietsie meer gehad het as wat ek nou het? Al was dit net so ’n los Lotto-gelukkie…
Soos die een wat die Amerikaner Bonnie Brown te beurt geval het.
’n Paar jaar gelede, in 1999, was Bonnie regtig in ’n verknorsing.
Sy was pas geskei en dringend op soek na ’n werk wat brood op die tafel kon sit. Na vele gesoek kry sy werk by ’n IT-maatskappy as ’n masseuse teen R3 000 ($450) per week.
Die salaris was nie danig nie, maar om daarvoor te vergoed het sy ook ’n handvol aandele-opsies gekry – net jammer dat dié so te sê waardeloos was.
Maar dit was destyds.
Vandag is Bonnie ’n multi-miljoenêr, want die maatskappy by wie sy gaan werk het as werknemer nommer 41 het wêreldbekend geword as die internetreus Google en daardie aandele van haar is nou amper R5 300 ($800) per aandeel werd.
Soos sy onlangs aan die New York Times gesê het: “Elke keer as ek geld weggee, kom daar net nog by. Dit is soos ’n pot wat oorloop.”
In my huidige gemoedstoestand is dit juis die tipe storie wat ek nie eintlik wil hoor nie. Maar daar is nog.
Het jy geweet dat die popsangeres Britney Spears elke maand R681 000 ($102 000) uitgee aan “vermaak, geskenke en vakansies”. En ja, jy het reg gelees. Per maand, nie per jaar nie.
Hou ook asseblief in gedagte dat dit nie die geld insluit wat sy aan restaurant-etes spandeer nie. Daarvoor het sy nog R31 770 ($4758) elke maand nodig.
Volgens hofstukke wat onlangs in Los Angeles geliaseer is in haar stryd met haar eks-man Kevin Federline om toesig oor haar kinders word die ster se maandelikse uitgawes uiteengesit.
Volgens hierdie rekeninge is dit ook duidelik dat Spears ’n sagte plekkie het vir diegene wat minder bevoorreg as sy is.
Vir die wat dit nie so breed het nie, gee sy elke maand ’n hele R3 335 ($500). Of anders gestel, net 0,0682% van haar totale inkomste. Effe kort van ’n tiende, maar nou ja. Seker die gedagte wat tel, nie waar nie?
Spears se rekeninge toon ook dat sy elke maand meer as ’n halfmiljoen rand aan gesondheidsversekering en “ander mediese onkoste” spandeer.
Om die waarheid te sê is dit, ná vermaak, haar tweede grootste maandelikse uitgawe, selfs meer as die paaiemente op haar huis van R328 849 ($49 267).
Wat my laat wonder oor die meisie se gesondheid.
Want jinne jong, jy sal darem by die dokters moet boer om soveel geld elke maand op pille en brille uit te gee!
Miskien is daar vir ons armes ’n les te leer hieruit.
Net soos die hoeveelheid goed wat jy op ’n reis wil saamvat aangroei om te pas by die grootte van jou tas, verswak jou gesondheid om in pas te bly met die grootte van jou beursie.
So troos jou daaraan. Dis beter om arm en gesond as ryk en siek te wees.
Maar dit beteken nie dat ek gaan ophou om uit te kyk vir daardie skip op die horison nie – ten minste terwyl my oë nog hou…

Hierdie rubriek is vir die eerste keer gepubliseer in die Volksblad op 14 November 2007.

Die vreemde reis van Babalela

2007-11-11T18:15:00.000Z

Jolandi, die Karoomeisie wat in die week na ons kinders help omsien, is baie beslis as ek uitvra na die dinge waarsonder sy nie in Londen kan klaarkom nie.
“Ricoffy en Ouma-beskuit. As ek nie daai twee goed het nie, is ek baie ongelukkig.”
’n Mens hoef net by een van die talle Suid-Afrikaanse winkels in Londen in te stap om ’n idee te kry van die dinge waarsonder bannelinge nie in die vreemde kan klaarkom nie.
Êrens in Londen is daar iemand wat vanaand smag na groen Creme Soda-koeldrank of wat peusel aan ’n pakkie Niknaks om die reuse gat in die hart te probeer vul.
David Kramer is my Ouma-beskuit. Oor die maande het ek al geleer dat daar niks is wat die verlange tegelyk kan verdiep én stil soos sy musiek nie en ek glo dit is dié enkele Suid-Afrikaanse produk waarsonder ek nie die Europese winter sal kan deursien nie.
Kramer se musiek kry ekstra betekenis as jy daarna luister op ’n moltrein tussen Embankment en Tower Hill – juis omdat jy dan soveel ligjare verwyderd is van daardie plek met die “wind en sand en diamantdrome”.
En as jy in die grys herfslig aanstap huis toe verlang jy skielik na ’n “koue bloue hemel met geen genade”.
Daar is mos net een plekkie
En dis my plekkie daai.
So gebeur dit dan ’n week gelede dat my twee-jarige seun sý naelstring met sy moederland verloor.
Babalela is nie net ’n eienaardige pers-pienk lappop met kroeshare en groot oë nie. Dis ook Henri se boesemvriend en vertroueling – en belangriker nog, die een wat hom saans aan die slaap sus.
En, as skepping van die Afrikaanse kinderboek-illustreerders Andries en Erica Maritz, is Babalela ook sy mees tasbare konneksie met die groot, donker kontinent wat hy laas gesien het toe hy net drie maande oud was.
Ek kan Martie Preller se teks al in my slaap opsê: “Diep, diep in ’n donker bos, in ’n hol boomstomp, net onder ’n blaar, woon die Babalela.”
Vir al hierdie redes was die dag waarop Henri Babalela se verdwyning aankondig, oomblikke nadat ons op ’n trein geklim het, dus baie traumaties.
Alle planne vir ’n sorgelose gesinsdag is onmiddelik op ys geplaas en ek klim op die volgende stasie af om op ons spoor terug te loop – op soek na “die pers een”.
Verloor ’n tienpond-noot in Kensington se strate en dit sal môreoggend steeds daar lê – bloot omdat die mense hier rond soveel geld het dat dit te veel moeite sal wees om dit op te tel. Maar verloor ’n pers, Afrikaanse pop wat deur geen speelgoedwinkel in Londen in voorraad gehou word nie, en hy verdwyn soos ’n naald in ’n hooimied.
Dis amper ’n uur later dat ek Babalela uiteindelik vind waar hy op die spoorlyn lê waar iemand hom klaarblyklik argeloos van die perron geskop het nadat Henri hom laat val het.
Hy lê minder as ’n sentimeter van ’n staalspoor wat amper 500 volt dra en om hom te probeer red sou selfmoord wees. Nadat ek die netelige situasie aan die stasiemeester verduidelik het, stel hy voor dat ek die volgende oggend om halftwee, as die elektrisiteit uiteindelik afgeskakel word, vir Babalela kom haal.
Vroeg verlede Sondagoggend strompel ek dus vaak-vaak deur ’n verlate Londen op ’n missie om Babalela te red.
Voordat ek hom kan terugneem huis toe, dring die stasiemeester daarop aan dat ek ontvangs erken deur vir hom te teken in ’n voorvalleboek waar hy taamlik klinies as ’n “purple soft toy” beskryf word.
Ek druk Babalela se oliebesmeerde gesiggie teen my skouer vas terwyl ek terugloop huis toe – net soos Henri my al honderde kere tevore beveel het om te doen voordat hy en sy vriend gaan slaap.
Die insident word die perfekte spieëlbeeld vir Babalela se eie storieboekreis waarin hy triomfanklik terugkeer na die bos nadat hy deur ’n nare wetenskaplike ontvoer is.
“ ‘Ha!’ sê die Babalela, en kies koers na die bos”, waar hy weer sy intrek neem “in ’n hol boomstomp, net onder ’n blaar”.
Want, so lui die slotsin, “dís waar hy hoort.”
En terwyl ek aanstap neurie ek my eie Londense verlang-deuntjie:
Daar is net een plekkie
En dis my plekkie daai…

Hierdie rubriek het vir die eerste keer verskyn in Rapport op 11 November 2007.

Jonny en die Waterkar

2007-10-22T14:23:00.000Z

Nadat Nieu Seeland en Australië huis toe gestuur is en die Engelse dit tot in die finaal van vanjaar se wêreldbeker gemaak het, het by myself gedink: Wel, nou het ek alles gesien.
Die wêreldbeker-verrassings hou egter net nie op nie.
Die jongste wêreldbeker onthulling – en wat my betref die heel grootste – is die feit dat die Engelse losskakel Jonny Wilkinson ná Saterdagaand se wedstryd van die waterkar afgeval het.
Ja, jy’t reg gehoor. Wêreldrugby se soetste en voorbeeldigste seun skryf gister in sy rubriek in The Times dat hy ná Saterdag se game ’n knertsie gemaak het. Blykbaar nie net enetjie nie, want hy erken dat hy Sondagoggend met ’n moerse kopseer wakker geword het. Skande!
“Dit was die eerste keer in jare, maar dit het eenvoudig na die regte ding op die regte tyd gevoel.”
My liewe hemel Jonny! As ’n verloorwedstryd dit aan jou doen, hoop ons van harte dat Engeland nooit weer die wêreldbeker wen terwyl jy in die omgewing is nie. Wat is volgende? Iemand anders se vrou?
Vergelyk dit met Schalk Burger wat blykbaar Saterdagaand sy onderhoud met ’n joernalis van The Guardian afgesluit het met die woorde: “Ek is in die bui om net so ’n bietjie dronk te word vanaand.”
Waarop ’n mens net kan antwoord: Ons was ook Schalkie, ons was ook…
Op ’n meer ernstige noot skryf Wilkinson dat hy sy swak skepskoppe toeskryf aan die feit dat die enkel wat hy voor die wedstryd teen Suid-Afrika verswik het, nooit werklik herstel het nie.
Hy sê sedert hy sy enkel beseer het het hy nooit met sy regtervoet in oefeninge geskop nie. Sy skepskoppoging gedurende Saterdag se finaal was slegs die derde keer dat hy met sy regtervoet probeer skop het sedert die besering. Die ander twee was gedurende die wedstryde teen Samoa en teen Frankryk – en albei dié skoppe was ook mis.
Die ander (en hopelik laaste verrassing) van die wêreldbeker is die Engelse reaksie op hul nederlaag. Daar is beswaarlik ’n sweempie van suur druiwe te bespeur.
In gister se koerante moes ’n mens hard soek vir enigiemand wat nog glo dat daardie drie van Mark Cueto in Saterdag se finaal wel legitiem was.
Die Engelse vleuel Paul Sackey het aan die Daily Mail erken dat dit “taamlik verdag” lyk as ’n mens na die drie op die kykweer kyk.
Matt Dawson, Engelse skrumskakel tydens die 2003 Wêreldbeker, sê daar was “geen manier” waarop die skeidsregter die drie kon toeken nie.
Martin Corry skryf in The Guardian dat Suid-Afrika waardige wenners was. Corry sê Suid-Afrikaanse span het die “volle pakket” gehad met moeilike en tawwe voorspelers, ’n uitstekende lynstaan en die vermoë om wyd aan te val.
“Engeland het verloor omdat hulle uiteindelik net nie goed genoeg was nie,” skryf Peter Jackson van die Daily Mail.
“Die polemiek oor Cueto se drie sal voortduur, maar dit kan nie die feit verbloem dat die Springbokke gewen het omdat hulle verdien het om te wen nie.”
Jackson sê dit is veral die Bokke se ysere dissipline en die feit dat hulle Wilkinson minder kanse pale toe gegee het as wat hy nog ooit in ’n belangrike toetswedstryd gehad het, wat aan hulle ’n oorwinning besorg het.
So volgende keer as jy ’n Engelsman sien, geen hom ’n hartlike handdruk en wens sy span geluk met ’n bo-menslike poging.
Want ná Sondag se Grand Prix het die arme drommels darem wragtig genoeg sport-teleurstellings vir een naweek gehad!

Die rubriek het die eerste keer in Die Burger en Beeld verskyn op 23 Oktober 2007.

Die Strate was Groen - Reënbooggroen

2007-10-21T20:57:00.000Z

Die plan was om te gaan rugby kyk in die lêplek van die leeu – reg in die middel van die Britse hoofstad.
Maar wat veronderstel was om ’n aand van vrees en bewing te wees terwyl ek sit en naelskou omring deur groot manne wat my met roostakke slaan elke keer as Jonny Wilkinson aan die bal vat, het ontaard in ’n reuse partytjie met honderde Suid-Afrikaners wat in Londen se strate dans.
Ek is jammer. Ek het my plig versaak. Ek sou graag wou berig oor uitgegroeide Engelsmanne wat op straathoeke sit en huil, maar ek kan nie. Ek is seker êrens sit daar op hierdie oomblik ’n Engelsman in ’n wit trui en grens, maar ek kan hom nie kry nie.
Die tekens van ’n Engelse nederlaag was laatmiddag reeds duidelik, maar toe was die meeste van ons só senuweeagtig, ons het dit nie eers raakgesien nie.
Eers was daar die groepies Engelse wat sukkel-sukkel en baie vals probeer om hul soete strydwa aan die swaai te kry.
Maar meer nog: Trafalgarplein, die plek waar die Engelse eeu lank reeds bymekaarkom om fees te vier, was verlate. Geen groot skerm om die wedstryd op te kyk nie. Geen planne vir uitbundige vreugdesvieringe wat tot vroegdag toe aanhou nie. Dis asof die Londense stadsvaders lánk voor die tyd reeds geweet het dat daar niks sou wees om te vier nie.
Dit beteken egter nie dat Londen Saterdagaand in sak en as was nie.
Allermins.
Van waar op die oomblik sit, op die stoep van ’n vriendelike pasta-restaurant in Londen se weseinde, kon ek net groen sien. Nee wag, dis nie waar nie. Dis oorwegend groen, met ’n titseltjie reënboog .
Die klankbaan: Nkosi, afgewissel met Shosoloza en natuurlik die alomteenwoordige olé, olé. En is dit Leon Schuster wat ek daar in die verte hoor?
Van vroegaand reeds was dit duidelik dat die Bok Bar in Bedfordstraat nooit in der ewigheid genoeg plek (of koue Castles) gaan hê vir die honderde Suid-Afrikaners wat die wedstryd daar wou kom kyk nie.
En die eindfluitjie het skaars geblaas of dié hele Londen se Suid-Afrikaners het hierheen gestroom om in die strate te kom feesvier.
Maar terug by die Engelse. Waar kan hulle wees?
Vrydagaand was daar nog een in Trafalgarplein – of so is my vertel.
Op die mees veradderlike wyse het die owerhede na donker ’n beeld van Jonny Wilkinson op Suid-Afrika Huis geprojekteer, maar selfs dié het gedurende die nag verdwyn.
Teen Saterdagaand was Jonny nie meer daar nie – die Rose se laaste wapen het soos mis voor Londen se herfsonnetjie verdwyn.
En Londen se strate was groen. Reënboog groen.

Engelse Losgemaal: Tiocaidh an la, tiochaidh an fear

2007-10-19T16:34:00.000Z

Hier in die Britse hoofstad is die Engelse só seker dat hulle die wêreldbeker gaan wen, hulle het reeds vir Jonny Wilkinson ’n standbeeld Trafalgarplein opgerig.
Is true. Ek het self gaan kyk.
Daar staan hy, met biddende handjies, sy rug gekeur op Suid-Afrika Huis. Reg om ’n bôl tot bo-oor die National Gallery te skop.
“Kyk maar mooi hoe hy lyk, want dié standbeeld gaan nie baie lank meer hier staan nie,” vertel ek voorbarig aan ’n Engelsman in ’n swart pak wat besig is om foto’s van Koning Jonny te neem.
“Dis waar,” sê die man. “As ons hom weer hier op Trafalgarplein sien sal dit in lewende lywe wees met die goue beker in die hand.”
Ek lag hard en lekker. Want die vorige keer dat die Madame Tussaud’s een van hul wasbeelde hier op Trafalgarplein kom uitstal het was voor die sokker wêreldbeker verlede jaar.
Toe het hulle ’n standbeeld van David Beckham hier kom neersit en ons almal weet hoe suksesvol Engeland in daardie toernooi was. So kom ons hoop dat hierdie weer ’n geval is van misplaaste Engelse bravado.
Ten spyte van die Jonny-standbeeld op Trafalgarplein kry ’n mens nêrens in Londen die gevoel dat die Engelse eintlik oorloop van selfvertroue oor die uitslag nie.
Inteendeel. Die gemiddelde Engelse sportondersteuner het oor die jare geleer om nooit té veel van hul span te verwag nie en enige onverwagse oorwinning as ’n reuse bonus te aanvaar.
Vergelyk dit met RSG se Niekie van den Bergh wat gister selfbehaaglik aan SkyNews gesê het dat die Bokke die Engelse met 20 punte gaan trap.
Jinne Niekie. Stadig oor die klippe nou. Ons almal hoop jy’s reg, maar ’n paar weke gelede het die hele wêreld gedink die All Blacks gaan in die finaal speel. En kyk waar sit hulle nou.
Dit is tot Jake White en sy span se ewige krediet dat hulle hul gedurende die afgelope week weerhou het om (soos in die verlede) individuele Engelse spelers uit te sonder en té arrogant te wees.
Daar is niks wat die Engelse pers meer geniet as om iemand aan sy eie tou op te hang nie, en die feit dat Engelse koerante die Bokke hierdie week redelik goedgesind is, is ’n teken dat dié benadering vrugte afgewerp het.
Nadat die The Sun vroeër vir Percy “die Pou” Montgomery vir spesiale behandeling uitgesonder het deur te sê dat ’n mens net sy hare deurmekaar moet krap om hom te ontstel, het Montgomery gister netjies teruggeskiet deur aan die koerant te sê: “Wel as dit die geval is, moet ek maar net ’n bietjie ekstra haarsproei gebruik.”
Monty loop ook deur in ’n advertensie vir Spitfire, ’n gewilde Engelse ale.
“Suid-Afrika: Dit is hoe ’n seevierende Montgomery lyk,” kondig die advertensie aan. En langsaan ’n foto – nie van Percy Montgomery nie, maar van Bernard Montgomery, die Engelse veldmaarskalk en held van Al Alamein.
Selfs Schalk Burger, wat in die verlede erg getakel is deur die opposisie-koerante weens ongeoorloofde spel, is gister heel gaaf behandel. The Sun noem hom Suid-Afrika se Robo-Bok en sê die ou het so baie staalplate in sy lyf dat hy lughaweverklikkers nagmerries gee.
“Vergeet die metaalverklikkers, Engeland sal ’n tenk nodig hê om hom te stop,” skryf die koerant.
Die laaste woord oor vanaand se groot stryd kom van ’n Ierse vriend.
Die Iere en die Engelse is geswore vyande, so daar is geen twyfel vir wie hy vanaand skreeu nie.
“Slaan die Saksers waar dit seermaak,” moedig hy aan, voordat hy afsluit met ’n Keltiese boodskap: “Tiocaidh an la, tiochaidh an fear!”
Wat blykbaar beteken: “Kom die uur, kom die man.”
Of soos hulle hier in Engeland sê: Bring it on…

Die rubriek het die eerste keer in Beeld en Die Burger verskyn op 20 Oktober 2007.

Engelse Losgemaal: Ons almal soek 'n nuwe geskiedenis

2007-10-18T21:39:00.000Z

Wat het die Engelse afrigter Brian Ashton en Kitch Christie, die man wat die Bokke vir die 1995-toernooi afgerig het, in gemeen?
Nee, dis nie ’n grap nie, maar ’n vraag wat hierdie week in alle erns in die Britse pers gedebateer is.
The Guardian se Robert Kitson skryf dat Ashton en Christie “ertjies uit dieselfde peul is”.
Hy sê beide Ashton en Christie het die werk as afrigter kort voor die toernooi gekry toe hulle spanne in ’n benarde posisies was.
Soos Ashton was Christie net soveel ’n vader-figuur as ’n afrigter en altwee glo dat suksesvolle spanne die produk van kollektiewe begeerte en innerlike krag moet wees eerder as individuele talent.
’n Bereidwilligheid om van besluit te verander is ook ’n karaktereienskap van beide Ashton en Christie.
Dis nie moeilik om te sien in watter rigting Kitson met dié vergelyking tussen Ashton en Christie beur nie. Beide Ashton en Christie het ’n skepskop-spesialis tot hul beskikking. Beide ’n hardwerkende pak voorspelers en ’n span wat meer is as die som van sy individuele lede.
“Miskien gaan die geskiedenis homself herhaal. Nieu Seeland was 12 jaar gelede selfs groter gunstelinge as wat die Springbokke Saterdag sal wees,” skryf The Guardian.
Waarby ek graag sal wil voeg: Jy’s heeltemal reg mnr. Kitson. Miskien gaan die geskiedenis homself herhaal en gaan die span wat die groen hempies dra met die goue beker onder hul arms huis toe.
Voor dit gebeur is dit egter tyd vir diep asemhaal. Laat staan die opgewondenheid vir eers tot Saterdagaand.
Kom ons kyk liewer wat die Engelse koerante nóg alles sê.
“KICK HIM INTO TOUCH”, skreeu Brittanje se gewildste koerant, The Sun, gister in groot hoofletters op hul voorblad.
Die man wie se alie hul geskop wil hê is egter nie Bryan Habana of Percy Montgomery nie. Dis die Engelse sokkerafrigter Steve McClaren wie se span Woensdagaand teen Rusland verloor het. Die 2-1 loesing wat hulle van die Ruski’s gekry het, beteken dat Engeland se kanse nou byna nul is om vir volgende jaar se Euro-beker te kwalifiseer. En dit is ’n oneindige groter vernedering vir die Engelse psige as wat die 36 punte teen niks wat die Springbokke ’n paar weke gelede teen hul opgestapel het, ooit kan wees.
Volgens The Sun is dit nou net die rugbygode wat ’n teneergedrukte nasie van wanhoop kan red.
Dit laat my dink aan ’n reël uit die Simon and Garfunkel treffer: “Where have you gone, Joe DiMaggio/ Our nation turns it’s lonely eyes to you.”
Maar as dit die Engelse versugting is vir ’n DiMaggio of ’n Wilkinson om hulle weer te laat glo in hulself, waarop hoop Suid-Afrika?
Presies dieselfde natuurlik. Vervang net DiMaggio met Du Preez en Mrs Robinson kan netsowel ons wêreldbekertreffer wees.
Is dit nie eienaardig hoe die boodskappe wat in die pylvak uit beide die Engelse en die Springbok-kamp kom presies dieselfde klink nie?
Volgens die Engelse kaptein Phil Vickery wil hy en sy span “ ’n bietjie van hul eie geskiedenis maak”.
Vergelyk dit met Morné du Plessis se boodskap aan die Bokke aan die begin van die toernooi: Suid-Afrika is moeg vir die beelde van ’n Boeing wat laag oor Ellispark vlieg en Francois Pienaar wat die beker omhoog lig. Die land soek ’n nuwe storie en nuwe helde.
Dalk is The Guardian tog reg en herhaal 1995 homself.
Net soos Vickery soek ons ook ’n nuwe geskiedenis.
* Hierdie rubriek het vir die eerste keer in Beeld en Die Burger verskyn op 19 Oktober 2007

Engelse Losgemaal: Oor slotte wat in Engels tel

2007-10-18T09:44:00.000Z

Elke groot sporttoernooi moet ’n alchemis hê, ’n gek professor met die vermoë om iets uit niks te tower.
In die middeleeue sou hy op ’n wit perd ry en op ’n stadium dat die veldslag heeltemal verlore lyk sal man en ruiter die draak van vernedering stormloop om ’n oorwinning uit sy kake te gryp.
Vier jaar gelede was dit Jonny Wilkinson. Vir die span van Clive Woodward was hy ’n tallisman en die blote feit van sy bestaan was genoeg om die opposisie slapelose nagte te gee.
’n Mens kan altyd jou teenstanders se selfvertroue meet aan die manier waarop “hulle” koerante oor dié tallisman praat en skryf. Ignoreer hulle hom soos ’n stopstraat of kom rugbyskrywers met hul eie planne vorendag hoe om hom te stuit?
Gemeet aan die manier waarop Engelse koerante op die oomblik oor Bryan Habana skryf, is dit duidelik dat hulle glo dat Habana die mantel as “die man om te vrees” by Wilkinson oorgeneem het.
“The man that races cheetahs,” noem hulle hom hier na aanleiding van die publiseitsfoefie ’n paar maande gelede toe hy teen ’n jagluiperd resies gejaag het by die De Wildt jagluiperdsentrum naby Pretoria.
Die feit dat Bryan Gary Habana vernoem is na twee voormalige Manchester United sokker-spelers (Bryan Robson en die Suid-Afrikaans-gebore Gary Bailey) is net verdere rede vir die Engelse pers se fassinasie met die Suid-Afrikaanse vleuel.
Hulle obsessie met “Captain Marvel” vorm deel van ’n baie interessante verskuiwing in die manier waarop die Engelse media verslag doen oor die opbou na Saterdag se groot stryd.
Die afgelope week se euforie ná die Engelse oorwinning oor Frankryk (“Drop of Gold” was die opskrif van een storie oor Wilkinson se skepdoel in beseringstyd) is nou besig om plek te maak vir ’n meer nugtere ontleding van die Engelse kanse.
Soos die horlosie meedoënloos die sekondes aftik na Saterdagmiddag se afskop in Parys begin die besef ook posvat dat die man wat teen jagluiperds resies hardloop nie die enigste Suid-Afrikaner is wat kan verhoed dat Brian Ashton tot ridder geslaan word nie.
Lui die name Victor Matfield en Bakkies Botha ’n klokkie, mnr. Ashton?
Die Daily Mail noem hulle gister die “beste lynstaankombinasie in rugby” en wonder of die Engelse slot Ben Kay genoeg skietgoed het hom hulle te troef.
Volgens dié koerant het Kay tydens die vorige toernooi geleer om in Afrikaans te tel om hom te help om die Bokke se lynstaankodes in die kwarteindstryd te ontsyfer.
Die mees pynlike brokkie vir ’n Suid-Afrikaner is die feit dat groot Ben nie eers nodig gehad het om tot tien te leer tel nie. Rudolf Straueli se Bokspan se kodes was so eenvoudig, as jy tot vyf kon tel het jy genoeg geweet, sê Kay.
Volgens die koerant het “Codebreaker Kay” egter dié keer ’n probleem. Die Bokspan van 2007 is baie meer uitgeslape en hul kodes is aansienlik meer ingewikkeld.
Maar belangriker nog: Die Bloemfonteinse meisie Sherylle Calder, wat destyds die Engelse se visuele vaardigheids-afrigter was en Kay geleer het om in Afrikaans te tel, werk nou vir die Bokke.
Nie dat Matfield en Botha reuse voordeel behoort te trek uit die feit dat Calder nou in die Bokkamp is nie. Blykbaar kon een van die twee reeds vóór die toernooi in Engels tel…

Hierdie rubriek het die eerste keer in Beeld en Die Burger verskyn op 18 Oktober 2007.

Engelse Losgemaal: Waarna luister Percy die Pou?

2007-10-17T21:47:00.000Z

Die Engelse rugbyspan se vermoë om die wette van swaartekrag te ignoreer en hulleself aan hul eie skoenveters op te trek sedert daardie verskriklike nederlaag teen die Springbokke vier weke gelede is nou al tot vervelens toe in die Engelse media gedisekteer.
Ek dink die grootste wonder van die afgelope wêreldbeker is nie die feit dat die Australiërs en die Nieu Seelanders so gou huis toe gestuur is nie. Dit kan ’n mens nog verstaan.
Maar waar op dees aarde kry die Engelse span nog tyd om te oefen tussen al die musiekluistery en filmkykery deur?
In die afgelope paar dae het ons nou al gehoor dat hulle na Kenny Rogers se “The Gambler” luister om hulle te motiveer en dat hulle inspirasie put uit ’n film oor ’n klomp ouens van Jamaika wat gaan bob-slee ry by die winter Olimpiese Spele – ten spyte van die feit dat hulle nog nooit eers sneeu gesien het nie.
Het iemand al aan hulle uitgewys dat Cool Runnings, die film waaruit Lawrence Dalaglio en sy spanmaats so baie inspirasie put, op ’n taamlike ongelukkige noot vir die manne van die Karibiese See eindig?
In hul laaste resies kom een van hul slee se lemme los, die slee val om en die span word gedwing om die bob-slee op hul skouers oor die wenstreep te dra…
Die Engelse media is egter op die oomblik veels te besig om hulself te oortuig dat hul span onoorwinlik is om hulself aan dié klein detail te steur.
As die rugby-gode enigsins ’n sin vir geregtigheid het, so lui die argument, dan moet Engeland eenvoudig Saterdag wen om die span se ongelooflike reis van nul tot bul tot sy logiese uiteinde te voer.
Ten einde dié argument te laat vlot is dit nodig om die Bokke se oorwinning van 37-13 oor Argentinië as “onoortuigend” af te maak (soos wat The Daily Telegraph vroeër die week gedoen het).
Nou ja wel. As ’n oorwinning van 24 punte “onoortuigend” is, wonder ’n mens wat ’n mens dan die verskil van vyf punte tussen Engeland en Frankryk moet noem?
Die interessantste en mees weldeurdagte ontleding van die Engelse span se ongelooflike ontwikkeling as span is egter gister deur die Daily Mail gedoen.
Die koerant identifiseer vyf redes waarom die Springbokke Engeland vroeër in die toernooi vermorsel het.
Hieronder tel die feit dat die Rose nie kon hond haaraf maak by die breekpunte nie, dat hul verdediging vrot was en dat Jason Robinson die enigste aanvalswapen tot hul beskikking was.
Die koerant verduidelik dan hoe elkeen van hierdie individuele probleme reggestel is. Hoeveel klem ’n mens ookal lê op die rol wat openhartige spanpraatjies, Kenny Rogers se musiek en Jonny Wilkinson gespeel het in die Engelse herontwaking – die naakte waarheid is dat die Engelse nou baie beter rugby speel as ’n paar weke gelede. Iets wat Jake White self vroeër die week benadruk het.
Moet egter nie sulke intellektuele ontledings op alle Britse sportblaaie verwag nie. The Sun, ’n koerant meer bekend vir sy bladsy drie meisies as sy weldeurdagte beriggewing oor rugbysake, het gister ’n foto van Percy Montgomery op sy voorbeeld onder die opskrif: “Krap hierdie man se hare deurmekaar en die wêreldbeker is ons s’n.”
“Percy die Pou” noem die koerant hom en sê hy is só heilig oor sy haardos, hy HAAT dit as iemand dit deurmekaarkrap.
“Een van sy stokperdjies is juweliersontwerp – wat maar taamlik sissierig klink,” kraai The Sun verder.
Jy soek egter vergeefs vir ’n ontleding van Montgomery se rekord pale toe gedurende die toernooi tot dusver. Vir die oningeligtes: Percy het 32 meer punte aangeteken as wat Wilkinson met sy styfgepompte rugbyballe kon regkry.
Teen hierdie tyd weet ons egter dat Monty hom bitter min steur aan al dié stories. Grappies oor Montgomery en die versameling haardroërs wat hy in sy toksak pak is al so oud dat ’n mens hulle vir Engeland se agterlyn kan kies.
Of wat praat ek alles.

Hierdie rubriek het vir die eerste keer in Beeld en Die Burger verskyn op 17 Oktober 2007.

Is daar nog iemand soos Macavity?

2007-10-14T18:23:00.000Z

Ek is nie besonder lief vir katte nie, maar daar is een kat vir wie ek nogal ’n sagte plekkie het.
Sy naam is Macavity, en lesers wat TS Elliot ken sal van hom weet:
You would know him if you saw him, for his eyes are sunken in./
His brow is deeply lined with thought, his head is highly domed…
Dit was Lord Andrew Turnbull, tot onlangs die hoof van die Britse staatsdiens en voorheen die mees senior amptenaar in die Britse departement van finansies toe Gordon Brown die minister was, wat eerste die ooreenkomste tussen Macavity en sy voormalige baas raakgesien het.
Soos Macavity is Brown se “coat… dusty from neglect, his whiskers are uncombed… And when you think he’s half asleep, he’s always wide awake.
Die ooreenkomste tussen Macavity en Brown strek egter verder as albei se voorliefde vir “complicated long division sums”.
Want Elliot se Macavity is ook ’n “mystery cat”, die een wat nooit daar is waar daar ’n misdaad vermoed word nie.
Macavity, Macavity, there’s no one like Macavity,
For he’s a fiend in feline shape, a monster of depravity.
You may meet him in a by-street, you may see him in the square –
But when a crime’s discovered, then Macavity’s not there!
Die voorbeelde van Brown se vermoë om, soos Macavity, die wette van swaartekrag te ontduik, is legio.
Waar was Macavity Brown byvoorbeeld vier weke gelede ten tyde van die krisis by die Britse bank Northern Rock? Is dit nie eienaardig dat die man wat die afgelope tien jaar in beheer was van die Britse ekonomie nêrens te sien is ten tyde van die eerste stormloop op ’n Britse bank in meer as ’n eeu nie?
Die groot narratief van Brown se premierskap sedert hy sowat drie maande gelede by Tony Blair as premier oorgeneem het, was dat die Arbeidersparty onder sy leierskap gaan wegbeweeg van politiekery en spin.
Dié trotse ideaal het egter die afgelope paar weke skipbreuk gely met bespiegelinge van ’n blitsige herfsverkiesing wat duidelik daarop gemik was om die Tories onkant te vang.
Toe die meningsopnames ná die Tories se kongres voorverlede week egter toon dat die gaping tussen die Konserwatiewes en die Arbeiders besig was om te krimp en dat Brown die gevaar loop om ’n verkiesing te verloor, het dinge egter interessant begin raak.
Want skielik was Macavity Brown in ’n hoek gekeer.
Hy moes bitter vinnig ’n einde maak aan die spekulasie oor die moontlikheid van ’n verkiesing (wat hy verlede Saterdag tydens ’n onderhoud met die BBC gedoen het) en daarna moes hy probeer verduidelik waarom ’n verkiesing skielik nie meer so ’n goeie idee was nie.
En anders as Elliot se Macavity wat altyd ’n alibi “and one or two to spare” gereed het, was Macavity Brown dié keer regtig in die knyp.
Sy verduideliking dat hy meer tyd nodig het om sy “visie vir Brittanje” te implementeer, het gesink soos ’n klip.
Maandag is hy deur ’n joernalis gevra om “met sy hand op sy hart” te verklaar dat hy steeds nie ’n verkiesing sou hou nie, selfs al het die meningsopnames gewys dat hy dit met 100 setels sou wen. Sy antwoord was ’n ondubbelsinnige ja.
Met soveel tou tot hul beskikking het die politieke laksmanne natuurlik …wel… tou gestaan om hom te hang.
“(Dit maak van Brown) die eerste premier in Britse geskiedenis wat nie ’n verkiesing wil hou nie, omdat hy dink hy gaan dit wen,” het die Tory-leier David Cameron tydens Woensdag se vraetyd in die parlement gekraai.
Tot hoe ’n mate die gebeure van die afgelope paar weke Brown se beeld onder Britse kiesers permanente skade gaan aandoen, sal ’n mens moet sien.
Dit help natuurlik dat die volgende verkiesing nie voor 2009 gaan wees nie en Brown hoop sekerlik dat kiesers teen daardie tyd lankal van sy “ligte mistykie” van die afgelope paar weke vergeet het.
Die teendeel is egter waarskynlik waar en Britse kiesers sal dié gebeure onthou as die tyd toe Macavity Brown een van sy nege katlewens verloor het – nie omdat hy te bang was om ’n verkiesing te hou nie, maar omdat hy gedink het die Britse publiek is dom genoeg om sy redes te glo.
Want jy kan jou kiesers in die duister hou, maar moet hulle nie vir gekke aansien nie.

Hierdie rubriek het die eerste keer verskyn in Rapport op 14 Oktober 2007.

Gordon: die fantastiese man met ’n sement-kuif

2007-09-30T18:27:00.000Z

Een van die grootste onregte wat Suid-Afrikaanse koerantlesers die afgelope 10 jaar of so aangedoen is, is die verdwyning van die politieke sketsskrywer van die plaaslike joernalistieke toneel.
Die vloekwoord “koste-besparing”, die groot vriend van “middelmatigheid” het sekerlik iets daarmee te doen en in die proses is koerantlesers nie net ontneem van ’n reuse bron van vermaak nie, maar ook ’n vorm van verslaggewing wat ’n ekstra betekenislaag tot politieke beriggewing bygedra het.
Dalk moet Suid-Afrikaanse politici deel van die blaam dra, omdat die meeste van hulle se vertoning in die debatskuns deesdae só power is dat ’n mens eerder daaroor wil huil as lag – wat nog te sê skryf.
In Brittanje is die kuns om politieke sketse te skryf nog springlewendig en elke gerespekteerde koerant het ’n voltydse sketsskrywer in hul diens.
Die Engelse herfs is een van dié mees uitdagende tye vir dié ouens. Dis die politieke weergawe van die Super 14 en die Curriebeker almal in een – die tyd van die jaar wanneer al die politieke partye hulle kongresse hou.
Terwyl die politieke beriggewers rieme en rieme ernstige ontledings oor die partyleiers se toesprake skryf en fyn nuanses aan hul lesers probeer uitwys, het die sketsskrywers ’n veel meer opwindende taak: om selfvoldane partyleiers se balonnetjies te prik en hulle te help om van al die warm lug ontslae te raak.
Na ’n belangrike toespraak wend ek my daarom onmiddelik na die sketsskrywers om seker te maak dat ek nie enige gekodeerde boodskap gemis het nie.
Gordon Brown se toespraak voor die Arbeiderskongres Maandagmiddag was geen uitsondering nie.
“Gordon Brown is ’n Austin Maxi-orator,” skryf Quentin Letts van die Daily Mail, waarskynlik een van Fleet Street se mees talentvolle skrywers.
“Net soos die Austin Maxi, daardie Britse Leyland-model van die 1970s, sal hy die myle opeet. Hy werk volgens spesifikasie. Maar hy is effens onderweldigend. Verpletterend voorspelbaar.”
Sien wat ek bedoel? Waarom sal ek die moeite doen om al daardie vervelige politieke kopie te lees as Letts in twee woorde kan regkry wat Brown nie in 65 minute kon doen nie: “Verpletterend voorspelbaar”.
Byna elke koerant het ook opgemerk dat daar iets met Brown se hare verkeerd was: Dit was gekam.
Soveel haarsproei die osoonlaag is nou so dun soos ryspapier, skryf Letts.
Lyk soos ’n sement-brander, sê Ann Treneman in The Times en voeg by dat hy heeltyd oor homself gepraat het.
“Brittanje is ’n fantastiese plek en Gordon is ’n fantastiese man,” skryf sy en sê Brown het dit reggekry om 12 sinne agtermekaar in te ryg wat elkeen die woord “ek” bevat.
Die land se sketsskrywers verteenwoordig egter ook ’n baie spesifiek Britse lewensuitkyk, veral in die manier waarop gewone Britte politici bejeën.
Die eerste en belangrikste reël wat enige Britse burger onder die knie moet kry is dat niks en niemand bo kritiek verhewe is of té ernstig opgeneem moet word nie. Spot en satire is nie iets vir laataand televisie (soos in Amerika nie) of die braaivleisvuur (soos in Suid-Afrika nie).
In Brittanje is dit deel van die hoofstroom, om gepubliseer te word op dieselfde blad gereserveer vir “ernstige” politieke beriggewing.
Die sketsskrywers se reaksie op “Britsheid” en “nasietrots”, twee van Brown se gunsteling tema’s hierdie week, verraai nog ’n Engelse karaktertrek.
’n Mens kan dié eilandbewoners van baie beskuldig, maar dat die deursnee Brit hom aan dweepsieke patriotisme skuldig maak, is nie een van hulle nie.
Brown is nie die eerste politikus om sy landgenote op te roep tot nasietrots en hulle te herinner aan die “Britse manier van doen nie”, maar tot tyd en wyl Engelse sportspanne hul sokkies begin optrek, verwag ek nie hordes mense in Londen se strate wat hulle nasietrots in die openbaar bely nie.
Of soos Andrew Gimson dit in die Daily Telegraph stel: “Die Britse manier van doen beteken ook dat daar ’n plek is vir die boemelaar, die luiaard en die grapjas en ons heg ook ’n waarde aan vryheid en spontanïteit…”
Al hierdie praatjies van nasietrots en verantwoordelikhede klink vir hom té veel na harde werk, skryf Simon Carr in die Independent.
“Wat van ons wat net langs die rivier wil sit, wat die kleure van die stroom wil betrag en niks met niemand te doen wil hê nie?”
Veral nie met al die fantastiese mense nie …

Hierdie rubriek is die eerste keer verskyn in Rapport op 30 September 2007.

Stede is vir Standbeelde

2007-09-16T18:31:00.000Z

Ek staan gereeld verwonderd oor die mense wat die Britte kies om met standbeelde te vereer.
’n Toer van Londen se standbeelde is ’n blitskursus in Britse geskiedenis.
Toegegee, dis ’n taamlike lukrake en deurmekaar kursus, maar dis ’n opvoeding nietemin. En dikwels is dit ’n prikkel vir verdere lees wat jou op veel meer interessante paaie lei.
Een van my gunsteling Londense standbeelde is dié van Boudicca en haar twee dogters op hulle strydwa langs die Teems, reg oorkant die straat van Big Ben.
Ma en dogters word effens ontsier deur die stalletjie van ’n straatverkoper wat Londen-snuisterye aan toeriste verkoop en dis ’n erge gesukkel om die inskripsie op die voetstuk te lees tussen lawwe Union Jack-hoedens en die versameling onsmaaklike “ek-was‑stormdronk-in-Londen” T-hemde. (Wie het gesê Europa is die bakermat van hogere kultuur?)
Boudicca was die koningin van die Iceni, ’n Keltiese stam in die suid-ooste van Engeland in Romeinse tye.
Die geskiedenis leer dat die Romeine Boudicca en haar dogters taamlik onridderlik behandel het ná haar man se dood en dat dit haar só ontstel het dat sy en haar onderdane hulle op die Romeine gewreek het deur die stad Londinium in 61 n.C. tot op die grond af te brand.
Dit is vir my ’n bron van eindelose fassinasie dat moderne Londenaars besluit om dié omgekrapte vroumens met ’n standbeeld te vereer – iemand wat hulle stad só deeglik verwoes het dat historici dié gebeurtenis 2000 jaar later nog kan identifiseer deur die dun strepie as en roet wat dit in die argeologiese rekord gelaat het.
Miskien het dit te doen met die Britte se beheptheid met oorlog, want met die uitsondering van politieke leiers en konings is daar niks wat Britse beeldhouers gouer na hul beitels laat gryp as konflik nie.
Om deur Londen te stap is om te waad deur die bloed van ontelbare konflikte.
Waterloo, Mons, die Punjab, Afghanistan (en die monument vir die huidige konflik moet nog kom!), Sebastopol, El Alamein, Burma, Trafalgar – ’n mens kan nie begin om jou in te dink aan die hoeveelheid trane wat oor die eeue heen deur Britse moeders gestort is na aanleiding van gebeure in dié veraf uithoeke van die aarde nie.
Teen die tyd dat jy by die eenvoudige en strak senotaaf in die middel van Whitehall aankom, kan jy nie help om wrang en sinies te glimlag oor die woorde “the glorious dead” wat op dié steen gebeitel is nie.
(Vir ware patos verkies ek die graf van die onbekende soldaat in Westminster Abdy. Ek kan nie help om ’n knop in my keel te kry as ek daar staan nie. Sy liggaam onherkenbaar vermink tydens die Eerste Wêreldoorlog, tog lê sy beendere begrawe saam met die “most illustrious in the land” – mense soos Isaac Newton, Charles Dickens, David Livingstone en Elizabeth I.)
Maar my benadering tot die stad se standbeelde is natuurlik heeltemal té rasioneel.
Die meerderheid Londenaars het geen idee dat die kanon wat gestorwe artilleriste op Hyde Park Corner gedenk in die rigting van Vlaandere wys nie.
En weet enigeen wie genl-maj. Henry Havelock was en waarom hy ’n ereplek langs Horatio Nelson op Trafalgarplein beklee?
Maak dit saak as Londense verpleegsters nie weet waar die standbeeld van Florence Nightingale staan nie? Gee die toeriste om dat hulle geen idee het wie die man is voor wie se lelike bakkies hulle vir foto’s poseer nie?
Glad nie.
Dis natuurlik nie orals in die wêreld die geval nie. In dele van oos-Europa en ook in ons eie land glo baie mense dat ’n standbeeld slegs een van twee dinge kan wees: óf objekte van vurige patriotisme en die vergaderplek van jingoïstiese hordes, óf die simbool van ’n onderdrukkende regime wat ten alle koste omgetrek en vernietig moet word.
Hulle wat só dink, verstaan nie standbeelde nie.
Standbeelde herdenk nie net die groot momente en gebeure van ons kollektiewe verlede nie. Hulle herinner ook aan gevalle helde, aan hulle wat eens groot was, maar op wie die geskiedenis die rug gedraai het en wie se naam niemand vandag meer kan onthou nie.
Hulle versier én ontsier die stedelike landskap (en albei is nodig!) Hulle is rigtingwysers – figuurlik gesproke, maar ook letterlik. (“Draai regs by die beeld van die nors ou man.”)
En hulle hoef nie altyd grandioos te wees om te oorweldig en te ontroer nie.
So waarom, wonder ek, het Suid-Afrikaanse stede nie meer van hulle nie?

Die rubriek is die eerste keer in Rapport gepubliseer op 16 September 2007.

Hoe meer haas hoe minder spoed

2007-09-02T18:35:00.000Z

Die Spanjaarde het sedert Don Quichotte se tyd al ’n ding vir ’n verlore stryd.
Om windmeulens te bestorm is eenmaal maar ’n gunsteling Spaanse tydverdryf, maar miskien het die inwoners van die Iberiese skiereiland hierdie keer ’n punt beet en behoort die res van ons hulle by te staan in hulle stryd.
Die stadsowerhede van Madrid is op die oomblik in ’n stryd gewikkel met die ontwikkelaars van ’n nuwe lughawe met die deftige naam Madrid Sur-Ciudad.
Voel jy lus vir ’n vakansie in Spanje? Wel vlieg na Madrid Sur-Ciudad en die Spaanse hoofstad is jou oester.
Behalwe dat Madrid Sur-Ciudad – anders as wat die lughawe se naam suggereer – glad nie naby Madrid is nie. Selfs vanwaar jy in jou vliegtuigsitplek ’n paar duisend meter bo die grond sit gaan jy sukkel om die stad se liggies op die horison te sien, want die lughawe is ’n allemintige 200km van Madrid af.
Op ’n dag as die verkeer nie te besig is nie, sal dit jou twee-en-’n-half uur neem om in die middestad te kom en die taxi-fooi sal waarskynlik gelykstaande wees aan ’n vliegkaartjie van Londen na Australië.
Die ontwikkelaars van die lughawe argumenteer dat daar ’n hoëspoed treinverbinding tussen die lughawe en Madrid is wat jou binne 50 minute tot in die middestad kan neem. Maar die stadsvaders skop vas. As jou lughawe nie binne sigafstand van Madrid is nie, kan jy nie die naam Madrid in jou naam gebruik nie. Dit doen “afbreek aan ons handelsmerk”, sê hulle.
Die skewe aardrykskunde van die ouens wat lughawens benoem is natuurlik glad nie nuut nie.
Hoeveel mense het nie al op die Chicago Rockford lughawe geland, net om met ’n skok agter te kom dat hulle meer as 140 km van die winderige stad af is nie?
Frankfurt Hahn is 120km van Frankfurt en Barcelona Girona is 100km van die stad wie se naam dit dra.
Gereelde reisigers na Londen weet ook al dat Luton en Gatwick beswaarlik die voorvoegsel “Londen” verdien, veral as jy nog op dieselfde dag die verwisseling van die wag by Buckingham Paleis wil sien.
Om te weet hoe ver die lughawe van die plek is waar jy eintlik wil wees is egter net die helfte van ’n moderne reisiger se probleem.
Die feit dat baie van die sogenaamde “afslag” lugrederye van hierdie verafgeleë lughawens vlieg, beteken dat hulle goedkoop vliegkaartjies uiteindelik glad nie so goedkoop is nie.
Neem ’n vlug van Londen na Dublin byvoorbeeld. Dit is op die oomblik moontlik om van Londen na Dublin te vlieg vir so min as £8 (R115). Wat die advertensie egter nalaat om te sê is dat dit jou tussen R130 en R217 gaan kos om van sentraal Londen na die Gatwick te kom!
Die Ierse afslagredery Ryanair was die laaste paar jaar gereeld in die moeilikheid oor sulke misleidende advertensies.
In 2003 was dit die Duitse owerhede wat hulle vasgevat het oor die feit dat hulle vlugte na Düsseldorf adverteer terwyl die lughawe wat hulle gebruik 70km van dié stad af is.
Vroeër die maand is hulle deur Britse advertensie-owerhede oor die vingers getik vir ’n advertensie wat sê dit is goedkoper én vinniger om van Londen na Brussels te vlieg as om met die trein te ry.
Ryanair sê ’n vlug tussen Londen en Brussels neem 70 min en kos R217 terwyl ’n treinrit onderdeur die Engelse kanaal meer as twee uur neem en ten minste R390 kos.
Behalwe dat die trein jou van digby Big Ben tot in die middel van Brussels neem en beide Stanstedt en Charleroi meer as 40 km buite die onderskeie stede is.
Neem jy dié reistyd (en treinkaartjies) ook in gedagte neem dit baie langer (en kos dit duurder) om te vlieg.
Om van die ure en ure wat jy op die lughawe in rye moet wag terwyl elke tassie en sakkie in jou besit deur sekuriteitsbeamptes deurgevroetel word, nie eers te praat nie.
En waarom dit nodig is om ’n uur voor jou vlug op te daag en dan vir twee uur te sit en wag voordat jou vliegtuig uiteindelik opstyg, gaan die verstand te bowe.
Dit is dus raar maar waar, maar dit is inderdaad vinniger om met die trein te ry as om te vlieg.

Hierdie rubriek is die eerste keer in Rapport gepubliseer op 2 September 2007.

He spins them right round

2007-08-19T19:18:00.000Z

Onthou enigiemand nog ’n band met die lawwe naam Dead or Alive wat hier in die middel tagtigs taamlik gewild was.
Dié ouens se grootste (of was dit enigste?) treffer was ’n verstandsverlammende liedjie met die naam You Spin Me Right Round (Like A Record).
Dis waarskynlik hoe die meeste Britse kiesers voel oor hul voormalige eerste minister Tony Blair – die man met die Bambi-glimlag, wat hulle vir tien jaar soos ’n plaat om en om gespin het totdat hulle nie meer geweet het waar die waarheid ophou en die leuen begin nie.
Die enigste probleem is dat Blair se opvolger, Gordon Brown, eenvoudig nie die gravitas en charisma het om die sukkelende Arbeiders uit die donker tonnel te kry waarin Blair hulle gelei het nie. Of so het baie Britse politieke kommentators nog ’n paar maande gelede gemeen.
Brown se premierskap is nog nie eers 100 dae oud nie, maar in Arbeidersgeledere word daar reeds gepraat van ’n reuse oplewing en sommige meen selfs dat Brown so gou as moontlik ’n verkiesing moet uitroep om sy steun te konsolideer.
Brown se eerste paar weke aan bewind was ’n ware vuurdoop. Dit het begin met die harde woorde wat daar tussen Brittanje en Rusland geval het oor die uitlewering van Andrei Lugovoi, die Rus wat deur die Britse polisie daarvan verdink word dat hy verlede jaar die Russiese afvallige Alexander Litvenenko in Londen met radioaktiewe polonium vergiftig het.
Dié diplomatieke krisis is gevolg deur vloede in die weste van Engeland en bek-en-klouseer in die suidooste.
Brown het nie vir een oomblik toegelaat dat dié krisisse hom onderkry nie en terselfdertyd homself vinnig van die Blair-era gedistansieer – onder meer deur die planne van sommige van Blair se liefling-projekte in die asblik te smyt.
Die een wat die meeste aandag getrek het was Blair se planne vir supercasino’s – soortgelyke aan die reuse komplekse waaraan Suid-Afrikaners die laaste dekade gewoond geraak het.
Blair het ’n lisensie vir so ’n gedrog toegeken aan niemand anders as ons eie sonkoning, die nimlike Sol Kerzner nie. Brown het ’n stokkie hiervoor gesteek en Kerzner is sy casino kwyt.
Brown se regering, so sê sy ondersteuners, is een wat die era van Blair-spin vaarwel toegeroep het. Uiteindelik het die Britte ’n eerste minister wat hul kan vertrou, wat doen wat hy sê en homself nie aan tierlantyntjies steur nie.
Dis natuurlik alles nonsens.
Neem Brown se onlangse besluit om sy somervakansie in Dorset kort te knip om “beheer” te neem van die bek-en-klouseer epidemie. ’n Dag nadat die eerste geval van bek-en-klouseer aangemeld is vlieg hy Londen toe om te wys dat hy “in beheer is”.
Moet ons regtig glo dat, in die eeu van selfone en epos, dit nodig is vir ’n eerste minister om op kantoor te wees om “persoonlik beheer” te neem?
Wat op aarde kan Brown in Londen doen wat een van sy ministers nie kan doen nie?
En waarom het Brown in die eerste plek aan die Engelse suidkus gaan vakansie hou? Dit nadat hy vir jare reeds sy somervakansies in Cape Cod aan die ooskus van Amerika deurbring?
Kan dit dalk wees dat Brown besluit het om sy vakansie in Amerika op te offer uit vrees dat die Britse kiesers sal dink hy is té lief vir die Amerikaners?
En waarom doodgewone goeie ou Dorset? Miskien om hom te distansieer van sy voorganger wie gewoonlik gevlieg het na eksotiese eilandbestemmings in die Bahamas?
Brown het dus nie weggedoen met spin nie. Hy spin net anders.
Moet ons bekommerd wees oor hierdie tendens tot politieke oëverblindery?
Allermins.
Spin is net soveel deel van die politieke proses soos toesprake en rugstekery – deel van die “teater van politiek”, om ’n frase te leen by die politieke kommentator Daniel Finkelstein.
Voor Brown premier geword het is daar gevrees dat hy goed sal wees met die meganika van leierskap – die witskrifte, die wetgewende programme, die legotla’s en die bosberade. ’n Bietjie van ’n Thabo Mbeki met ander woorde.
Maar politiek bestaan nie net uit vergaderings en witskrifte nie. Die toertjies en die oëverblindery is ’n integrale en nodige deel daarvan.
Dis iets wat die meeste groot leiers instinktief verstaan. Franklin D. Roosevelt, Winston Churchill, Ronald Reagan en Nelson Mandela het almal hul gewildheid te danke aan die feit dat hulle die waarde van politieke teater verstaan het en tot hulle voordeel aangewend het.
En Gordon Brown weet dit ook. Om die kiesers by die stembus te kry is daar net een manier: Spin them right round (like a record baby).

Hierdie rubriek is vir die eerste keer gepubliseer in Rapport op 19 Augustus 2007.

Red ons van ’n staat wat net wil torring

2007-08-05T19:21:00.000Z

Daar gaan skaars ’n week verby dat ’n Britse koerant of kommentator nie kla oor die “nanny state” nie – die regering se hunkering om elke liewe aspek van die individu se lewe te reguleer deur ’n magdom wette en reëls.
Gewoonlik kla hulle met goeie rede, want dié land het reëls en regulasies vir absoluut alles en daar is geen uithoek van die eiland waar jy kan ontsnap van stipulasies wat jou óf verbied om te doen wat jy graag wou doen óf opdrag gee om te doen waarvoor jy nie lus is nie.
Onlangs was daar byvoorbeeld voorstelle dat alle créches en bewaarskole op gereelde basis moet verslag doen oor die vordering van die baba’s en kleuters in hul sorg. Alle kinders onder vyf moet beoordeel word na gelang van die geluidjies wat hulle maak en die tipe speletjies wat hulle speel – regulasies net ontwerp om staatsamptenare iets te gee om te monitor.
In antwoord op ’n epidemie van oorgewig kinders speel die Britse regering met die idee van ouerskapklasse waar ouers geleer gaan word om vir hulle kinders gesond te kook.
Die patroon is altyd dieselfde: ’n Sosiale probleem is skaars geïdentifiseer of die staat staan reg met ’n handvol reëls en regulasies “wat die probleem sal aanspreek”.
Nooit is daar enige sprake dat landsburgers ook persoonlike verantwoordelikheid vir hul eie probleme moet aanvaar nie.
Die gevolg hiervan is ’n samelewing wat al hoe minder daartoe in staat is om vir hulself te dink en na hulself om te sien. Waarom sal ek as die staat alles vir my doen?
Die onlangse vloede in die weste van Engeland het hierdie punt pragtig geïllustreer.
Terwyl ek ’n week of so gelede na die televisiebeelde van die oorstromings sit en kyk val dit my op hoe onnosel die Engelse bestuur.
Telkemale is daar beeldmateriaal van een of ander sot agter die stuur van ’n belaglike klein motortjie wat deur ’n dam water dieper as heuphoogte probeer jaag terwyl ’n tsunami besig is om sy enjinkap te oorweldig.
Die voor die handliggende verklaring is natuurlik dat die arme swaap nie besef dat motorenjins nie gemaak is om onder water te loop nie – veral nie as die watervlak rondom die luginlaat begin klots nie.
Maar daar is ’n belangriker rede: Niemand het hom gewaarsku om dit nie te doen nie. Want sien, omdat jy gewoond is dat die staat altyd alle gevare duidelik delinieer is dit net redelik van jou om te verwag dat die plaaslike polisiehoof een van sy konstabels opdrag sou gee om jou te kom waarsku as dit té gevaarlik sal wees om deur die diep water te ry.
Of soos een man teenoor ’n televisieverslaggewer gekla het: “Dis chaos. Hulle moes ons gewaarsku het.”
Reddingswerkers wat hulp verleen het tydens die vloede vertel verhale van hoeveel beter die ouer geslag die ramp gehanteer het.
Een vertel tydens ’n radio-onderhoud van ’n bejaarde tannie wat hom verseker het dat alles in orde is terwyl sy net ’n halwe kastrol skoon water in die huis het – dit terwyl ’n jong vrou histeries tekere gaan omdat sy nie ’n dag lank kan oorleef op die bottels en bottels gesuiwerde water wat die regering uitgedeel het nie.
Nog ’n voorbeeld, hierdie keer ’n bietjie nader aan die huis: ’n Week gelede val my twee-jarige seun sy oogbank oop – ’n bloederige affêre, soos die meeste ouers sekerlik weet.
Met die wond gewas en ontsmet is dit egter gou duidelik dat dit ’n klein snytjie is wat niks meer as ’n bietjie Dettol-water en ’n pleister nodig het nie en teen die tyd dat die trane opgedroog het is die bloed gestop en die voorval vergete.
’n Dag later neem my vrou hom dokter toe (vir ’n onverwante kwaal) en terwyl sy daar is vra sy die dokter om sommer te kyk of alles wel is met die “kopwond”.
Sy vertel later dat die dokter heeltemal verstom was oor die tuisbehandeling.
Sy is onmiddelik toegegooi onder die vrae: “Wie het die wond versorg?”, “Is hy opgelei om dit te doen?” Een van sy kollegas moes terstond kom kyk na dié wonderwerk.
Die rede vir sy verstommenis word gou duidelik: Dokters in Engeland is nie meer gewoond daaraan dat ouers hul kinders se wonde self verpleeg nie.
Wonde soos dié (ja, selfs al is die snytjie beswaarlik vyf millimeter lank) eindig gewoonlik in ’n hospitaal-eenheid spesiaal vir “kleiner noodgevalle”.
Wat my laat dink: Om te kla dat die “nanny state” alewig aan jou torring is een ding.
Maar dan moet jy darem nie só hopeloos wees dat dit die staat geen ander keuse laat as om jou teen jouself te beskerm nie.

Hierdie rubriek is die eerste keer gepubliseer in Rapport op 5 Augustus 2007.

Die Teems is meer as net 'n rivier

2007-07-30T12:15:00.000Z

Daar is party uitdagings waarvoor ’n mens moeilik nee sê.

’n Uitnodiging om die grootste gedeelte van die Teemsrivier se 330 km-lange kronkelpad na die see in ’n kano aan te pak is een van hulle.

Om die Teems te verken is ook ’n geleentheid om Engeland beter te verstaan en om die verband tussen Londen en sy hinterland te ondersoek deur dít te verken wat stad en platteland in gemeen het – die rivier.

Ons groep (almal lede van die Richmond Kanoklub in die weste van Londen) se avontuur het begin in Lechlade, ’n klein dorpie 70 km noordoos van Bristol:

Dag 1: Lechlade

Die oorsprong van die Teems hou reeds vir eeue ’n bekoring in.

In 1592 bring Koningin Elizabeth I besoek aan Cirencester, net noord van Lechlade, en volgens oorlewering dring sy daarop aan om stroom-op gedra te word om self “the very first trickle of my fine Thames” te kan gadeslaan.

Hierdie “very first trickle” lê ten minste 20 km stroom-op van Lechlade, maar omdat dit nie heelpad gerieflik begaanbaar vir kano’s is nie, besluit ons op dié dorpie as ’n gerieflike beginpunt.

Ons sit ons bote in die water onder ’n mooi ou boogbrug wat onder plaaslike inwoners as die Ha’penny Bridge bekendstaan. Hier, by Lechlade, is daar al sedert die 13de eeu ’n brug oor die rivier. Moeilik om klein te kry vir iemand wat van ’n land kom waar iets wat in die 1800’s gebou is, as “oud” beskryf word...

Naby Swinford

Die naam van die Teems is blykbaar afgelei van die Sanskrit Tamas wat “donkerte” beteken – ’n naam wat aan die rivier gegee is omdat dit so anders lyk as die helder, kabbelende kalkstroompies waarvoor die suide van Engeland so bekend is.

Hier is die Teems egter alles behalwe donker en onheilspellend. Die water is glashelder en so af en toe is daar ’n gaping tussen die bome en riete en kan ’n mens die Cotswold-heuwels in die verte sien.

Dag 2: Oxford

’n Uur of wat se roei van ons kampplek by Eynsham-sluis word die rivier skielik breër en oper en sien ons die beroemde torings van Oxford vir die eerste keer in die verte.

Hier rond staan die Teems bekend as die Isis, maar die Teems historikus, Peter Chaplin, skryf dié gebruik is niks meer as ’n “intellektuele affektasie” nie, omdat die hele rivier al sedert die eerste millenium af as die Teems bekend staan.

Hiermee is my Engelse roeimaats dit roerend eens, behalwe dat hulle eie beskrywing van die Oxford akademici se affektasies veel minder aan die verbeelding oorlaat...

Iffley Sluis

Sowat 4km stroom-af van Oxford is die Iffley-sluis. In 1635 is een van die eerste “moderne” Hollandse dubbele sluise in die Teems hier by Iffley gebou, ’n ontwikkeling wat rivierbote in staat gestel het om baie makliker en vinniger tussen hoër- en laerliggende dele van die rivier te navigeer.

Sedertdien is die hele lengte van die Teems só makgemaak en op ons tog navigeer ons sowat 50 sluise tussen Londen en Lechlade.

Dag 3: Rondom Reading

Dit is opmerklik hoe die rivierverkeer toeneem hoe nader ons aan Londen kom.

Die uitbreiding van die spoorweë in die 19de eeu het gaandeweg die vervoer van goedere per boot onnodig gemaak en teen die einde van die Tweede Wêreldoorlog was daar haas geen barg of trekskuit op die land se waterweë oor nie.

Die gewildheid van bootvakansies op hierdie trekskuite of “narrow boats” het egter alles verander en British Waterways reken dat daar vandag meer verkeer op Engelse riviere en kanale is as tydens die hoogtepunt van die industriële revolusie.

Dag 4: Henley

In die omgewing van Henley open die hemelse sluise – asof ons nie reeds nat genoeg is ná drie dae op die water nie. Oor ’n dag of twee begin die beroemde Royal Regatta by Henley en die twee kilometer-lange roeibane is reeds netjies uitgemerk.

Roei was vir baie lank ’n aktiwiteit vir die werkersklas en het eers in die 19de eeu onder die Engelse aristokrasie gewild geword as sport.

Om “resies te roei” was natuurlik nie goed genoeg vir die verfynde Victoriane nie – vandaar die gebruik van die Venesiese “regatta”, ’n woord wat vandag sinoniem is met die Teems.

Dag 5: Runnymede

Onthou nou: ’n Resies op die Teems is ’n regatta en ’n eiland ’n “eyot”.

En van al die honderde eilande in die Teems is geen só spesiaal soos Runnymede nie.

Dis hier waar die Engelse Koning John in Junie 1215 die Magna Carta onderteken het – die dokument wat elke Engelsman se gelykheid voor die reg waarborg.

Die Magna Carta bepaal egter nie net die verhouding tussen monarg en onderdane nie. ’n Hele paar van die 63 klousules spreek ook water- en rivierregte aan – soos klousule 33 wat bepaal dat riviere skoon gehou moet word van visvywers om navigasie te vergemaklik!

Dag 6: Teddington Sluis

Teddington is waar die varswater-Teems die gety-rivier ontmoet. Ons is dus uiteindelik in Londen – ’n stad só sinoniem met die Teems dat ’n mens jou skaars dié rivier onafhanklik van Londen kan voorstel.

Na ses dae se roei besef ’n mens egter hoeveel méér van dié rivier daar werklik is…

Stem vir Boris en kry ’n vrou met groter borste

2007-07-23T14:54:00.000Z

As politici ’n nut het – en kom ons neem vir die doel van hierdie rubriek aan dat hulle wel ’n doel op aarde het – kan hulle ten minste die goeie grasie hê om ook vermaaklik te wees.

Dit is die gedagte wat by my opkom toe dit hierdie week rugbaar word dat een van die mees eksentrieke figure in Britse politiek hom verkiesbaar gaan stel vir die pos as burgemeester van Londen.

’n Mens kan Boris Johnson van vele dinge beskuldig, maar vaal is beslis nie een van hulle nie.

Johnson, vir diegene wat hom nie so goed ken nie, is die voormalige redakteur van die konserwatiewe meningstydskrif, The Spectator, en sedert Junie 2001 die Tory-parlementslid vir die kiesafdeling Henley.

Daar word gesê dat hy een van slegs ’n handjievol Britse politici is wat onder kiesers onder slegs sy voornaam bekend is – ’n feit wat hierdie week geïllustreer is deur ’n hoofopskrif in Londen se Evening Standard wat bloot gelees het: “Boris: I will run for Mayor”.

Sy bekendheid is te danke aan hoofsaaklik twee dinge: ’n Onmiskenbare bos spierwit hare wat altyd lyk asof dit twee dae gelede laas ’n kam gesien het en sy ongeëwenaarde vermoë om homself uit die grootste penaries te wurm.

Voeg daarby ’n geskakeerde woordeskat (en daarmee bedoel ek nie dié van ’n seeman nie) en een van die skerpste penne in Britse joernalistiek (hy skryf steeds ’n gereelde rubriek vir die Daily Telegraph) en ’n mens begin verstaan waarom hy so gewild is.

Sy meer kleurryke uitsprake en sêgoed is legendaries.

Om vir Tony Blair vas te pen “is om soos jellie teen ’n muur te probeer spyker” skryf hy ’n paar jaar gelede en gedurende die 2005 verkiesingsveldtog verklaar hy: “Voting Tory will cause your wife to have bigger breasts and increase your chances of owning a BMW M3.”

Bewerings van ’n buite-egtelike verhouding beantwoord hy met die onvergeetlike frase: “It is an inverted pyramid of piffle.”

(Nodeloos om te sê was dié bewerings alles behalwe ’n “omgekeerde piramide van twak”. Die verhouding met een van sy kollegas het gelei tot twee aborsies, maar selfs dit het geen duik in Johnson se gewildheid gemaak nie.)

Dit word dikwels van Johnson gesê dat sy maltrap beeld sy manier is om sy politieke vyande te bluf en hulle die wol oor die oë te trek.

’n Mens hoef net na sy joernalistieke werk en sy boeke oor klassieke geskiedenis te kyk (hy het ’n graad in klassieke kultuur van die Universiteit van Oxford) om te besef dat daar onder die blonde bossiekop ’n eersteklas brein skuil.

Daar is selfs mense wat glo dat Johnson ’n toekomstige eerste minister kan wees, ’n vuurtjie wat Johnson geblus het met die uitspraak: “My kanse om premier te word is so goed soos om Elvis op Mars te kry. Of dat ek as ’n olyf reïnkarneer word.”

Wat in Boristaal net een ding beteken: Dis dalk nie so ’n slegte idee nie.

Johnson het sy besluit om vir burgemeester te staan Maandag aangekondig – op die trappe van die stadsraadskantore, ’n gebou waarna Londenaars verwys as die “glas testikel” vanweë sy ongewone vorm.

Hy het oudergewoonte op sy trapfiets opgedaag.

Terwyl “ernstige” politici sulke dinge doen om ’n punt te probeer maak oor die stand van openbare vervoer of die omgewing, was Johnson op sy fiets omdat… wel omdat dit die manier is waarop hy gewoonlik oor die weg kom.

Johnson is bloot die jongste voorbeeld in ’n lang lys van eksentrieke Britse politici.

’n Mens sou kon argumenteer dat die Britse politieke stelsel (of is dit alle politieke stelsels?) staatmaak op die eksentriekes, die wêreldvreemdes en die rebelle – die vreemde voëltjies wat altyd gereed is om teen die heersende mening te handel.

Die supreme voorbeeld is natuurlik Winston Churchill wat, bygestaan deur slegs ’n handjievol rebelle, in 1940 ontslae kon raak van Neville Chamberlain en sodoende hul land van ondergang red.

Klink daarom vanaand ’n glasie op almal wat marsjeer op die maat van hul eie trom.

Die probleem van ons tyd is nie dat ons ’n tekort aan politici het nie. Daar is bloot te veel wat hulself te ernstig opneem en te min wat rebelleer, uitdaag en vermaak.

’n Staatsdiens vir die mense – wat ’n Bybelse gedagte!

2007-07-08T19:24:00.000Z

Kort voordat ek na Londen gekom het, loop ek my liederlik vas by die departement van binnelandse sake.
Dis ’n verhaal oorbekend aan baie mense wat die afgelope paar jaar ’n paspoort nodig gehad het.
Tyd is min en jy daag by binnelandse sake op om jou paspoort, waarvoor jy maande gelede reeds aansoek gedoen het, te kollekteer.
’n Amptenaar krap lui-lui in ’n laai rond en bring jou oorspronklike aansoekvorm met die fototjie steeds vasgespeld te voorskyn met die woorde: “There’s a problem...”
Eish. Daar is inderdaad ’n moerse probleem.
In my geval het die hele sage ’n gelukkige einde. ’n Kollega gee my die naam van ’n vrou in binnelandse sake se Pretoria-kantoor wat met ’n simpatieke oor na my probleem luister en binne ’n paar dae daag my paspoort op.
Uit vrees dat ek haar in die verleentheid sal stel (watter vreemde wêreld as jy bang is dat jy iemand in verleentheid gaan stel deur haar te prys?) sal ek bloot na haar as mevrou B verwys.
Ek dink die afgelope tyd nogal baie aan mevrou B.
Britse politieke geskiedenis, veral gedurende die afgelope 300 jaar, is een van ’n voortdurende stryd om die staatsdiens meer effektief en minder korrup te maak en te omvorm in ’n produk wat presies doen wat dit op die pakkie beloof: ’n diens aan die mense.
Geen wonder daarom dat ’n loopbaan in die Britse staatsdiens vir baie dekades reeds gesien word as ’n eerbare beroep wat van die land se beste en mees energieke jongmense lok nie.
Die doodsberigte in Engelse koerante van ontslape staatsdiensamptenare onderstreep dié feit pragtig.
Neem byvoorbeeld die geval van Frank Langfield, wat verlede maand op 92-jarige leeftyd oorlede is.
Langfield het vir amper ’n halfeeu vir die Royal Mail gewerk (in die jare toe dit nog ’n staatsinstelling was) en gevorder van bode tot hoof van die televisielisensie-afdeling.
The Times onthou hom veral as die man wat in die 1950s verantwoordelikheid aanvaar het vir die produksie van posseëls en gou besef het dat daar ’n diens nodig was om die navrae van seëlversamelaars te hanteer.
Dan volg die mooi sinnetjie: “Terwyl hy in dié pos was het hy die Philatelic Bulletin, die Royal Mail se tydskrif vir seëlversamelaars, begin en was selfs vir ’n kort tydjie die redakteur daarvan – ten spyte van die feit dat hy nie self in seëls geïnteresseerd was nie.”
Dis amper ’n Bybelse gedagte, is dit nie? Om ’n diens te lewer – nie omdat jy daarin belangstel of omdat jy baie geld kan maak nie – maar bloot omdat dit is wat die publiek van jou verlang.
Nog ’n wonderlike eienskap van die Britse staatsdiens word geïllustreer in die lewe van Wilfred Hyde, wat in Januarie vanjaar oorlede is.
In ’n loopbaan van amper 40 jaar het hy in verskeie departemente gedien, maar “het nooit gekonformeer tot enige stereotipe van die staatsdiens mandaryn nie en altyd sy eie identiteit en onafhanklikheid behou”, aldus sy doodsberig in The Times in Maart vanjaar.
Om as senior amptenaar jou eie identiteit en onafhanklikheid (om van jou werk nie eers te praat nie!) onder verskeie regerings (van Winston Churchill tot John Major) te behou, is nie net ’n veer in die hoed van Hyde self nie, maar ook sprekend van die Britse staatsdiens.
Dis ’n omgewing waar ’n amptenaar in Whitehall meer is as ’n blote verlenging van hul politieke meesters.
Hoe verfrissend anders as ons eie stelsel waar die staatsdiens só verpolitiseer word dat daar uiteindelik bitter min onderskeid tussen ’n minister en sy amptenare is.
Dis ’n sondige gewoonte wat amper 60 jaar gelede onder die Nasionale Party posgevat het en ongelukkig in baie gevalle deur ons huidige regeerders tot absurde vlakke gevoer is. (Of wat praat ek alles mnre. Selebi en Nqakula?)
Die gevolg is dat daar van hierdie filosofie van ’n onafhanklike amptenary wat daarop ingestel is om ’n diens te lewer, ’n konsep wat ons van ons Bitse koloniale heersers ná afloop van die Boere-oorlog geërf het, bitter min oorgebly het.
Dank die hemel dus vir mense soos mevrou B wat haar werk as civil servant (die Engels beskryf dit soveel beter) nog ernstig opneem.
Ons wens net daar was meer soos jy.

Hierdie rubriek is die eerste gepubliseer in Rapport op 8 Julie 2007.

Stel strikke vir die klein bliksems en vang hulle

2007-06-24T15:07:00.000Z

Die Engelse pers laat my dikwels dink aan ’n naderende Hoëveldse donderstorm.

Dit kan jou met beide vrees en verwondering vervul – afhangende van hoe sekuur jou skuiling is as die blitse begin slaan.

’n Mens kan dikwels nie help om jammer te wees vir iemand in die openbare oog as Fleet Street se hiënas buite hul voordeur begin draai en deur hul asblikke begin snuffel nie.

(En ek bedoel dit letterlik: Vra maar vir die Tory-leier David Cameron. Om te toets hoe omgewingsvriendelik hy is, het verslaggewers onlangs sy asblikke omgekeer om te kyk hoeveel herwinbare rommel hy en sy gesin in die verkeerde sak gooi.)

Nou het Tony Blair, die uittredende eerste minister, die hiënas die stryd aangesê en hulle gekritiseer vir die manier waarop hulle te werk gaan.

Hy sê die Britse media jag in troppe en verwoes reputasies.

Hy kritiseer ook die manier waarop skandaal en kontroversie voorrang geniet bo feitelike verslaggewing en aanvalle op mense se motiewe belangriker is as aanvalle op hul oordeelsvermoë.

Kommentaar is deesdae net so belangrik soos nuus.

Blair sê daar was ’n tyd toe hy geglo het dat die internet dinge sou beter maak, omdat dié medium ’n alternatief sou wees “vir die toenemende skril toon van die tradisionele media”.

Nou besef hy hy was verkeerd, want hierdie nuwe medium kan selfs “meer destruktief, minder gebalanseerd en meer ingestel op die nuutste samesweringsteorie wees”.

Dit beteken dat mense in die openbare lewe vandag meer tyd bestee om die media te hanteer as om hulle werk te doen.

Blair se versugting is dié van politici en openbare figure oraloor.

Die fenomonale groei van poniekoerante in Suid-Afrika beteken dat ons eie media al hoe meer soos Brittanje s’n begin lyk.

Die toon van Suid-Afrikaanse joernalistiek gaan daarom, om Blair se woorde te gebruik, “toenemend skril” word en die asblikkrappers gaan al hoe meer aandag begin gee aan politici, amptenare en bekendes.

Is dit ’n slegte teken? Is dit nodig om Blair se waarskuwings ter harte te neem en ons media by voorbaat in ’n meer “verantwoordelike” rigting te stuur?

Die meeste politici (en selfs “ernstige” koerantlesers) sal instemmend kopknip.

Ek, daarenteen, sien uit na die dag as ons nuwe poniekoerante begin spiere kry en, soos hulle Britse eweknieë, ook hulle invloed op politieke gebied gaan laat geld, want dan gaan die poppe dans!

Blair bekla die feit dat verslaggewers in Brittanje in troppe jag. Maar in plaas daarvan om dié uitspraak as ’n waarskuwing te sien, wens ek dat Suid-Afrikaanse koerante se trop-instink beter ontwikkeld was.

Een ding wat my opval (en wat ek bewonder) van die Britse media is juis hoe hulle mekaar se goeie stories en onthullings oorneem en dit op ’n gemeenskaplike agenda plaas, op ’n manier wat dit onmoontlik maak vir politici om dit te ignoreer of dood te swyg.

Daar is ’n ou joernalistieke spreekwoord wat lui: “ ’n Politikus is skuldig totdat hy onskuldig bewys is.”

Dis miskien nie ’n leerstelling om ’n regstelsel op te bou nie, maar ’n koerant is nie ’n hof nie. Dis ook nie krieket nie. Koerante speel die man en nie die bal nie.

Simon Jenkins, voormalige redakteur van The Times, skryf in sy reaksie op Blair se uitlatings: “Die Britse regering het die konstante aandag van ’n op-en-wakker pers nodig – vol selfvertroue en verkieslik beledigend… Moenie jammer voel vir hulle nie. Hulle het groteske mag oor jou lewe en geluk en elke dag vat hulle net meer.

“ ’n Joernalis se taak… is dié van ’n rottevanger: om die strikke te stel, die gif uit te sit en die klein bliksems te vang.”

Soveel meer so as jy leef in ’n land soos Suid-Afrika waar die opposisie tandeloos in die hoek lê en doodwurg met ’n baie kort ketting om sy gorrel. Waar die parlement ontaard het in ’n gesondheidsplaas waar ministers en senior amptenare hul ego’s laat masseer (en die president nie eers meer verskyn nie).

As selfs die howe met minagting deur staatsdepartemente behandel word, wat bly vir ons oor behalwe (om Jenkins se woorde te gebruik), ’n “verontwaardige en onverantwoordelike” media.

So, maak hulle lewe hel. Koop ’n koerant.

Hierdie rubriek het vir die eerste keer in Rapport verskyn op 23 Junie 2007.

Die wanhoop kry dikwels oorhand oor verlange

2007-06-10T15:36:00.000Z

Om in die buiteland te woon is om in ’n liefde-haat verhouding met jou moederland te tree.

Dié toestand is veral akuut as jy op ’n Sondagmiddag langs ’n verlepperige braaivleisvuurtjie staan terwyl jou braairook oor die suide van Londen borrel en jouself verwyt vir die feit dat daar nie ’n swembad is waarin die kinders kan rinkink nie.

Ek sou raai, en ek dink nie ek is té ver verkeerd nie, dat die oorgrote meerderheid van Suid-Afrikaners hulle verblyf in Brittanje as semi-permanent sien.

Dit beteken dat die meeste van hulle al baie langer in die land is as wat hulle aanvanklik beplan het, maar dat almal van hulle ’n vae hunkering koester om eendag terug te gaan. Moet net nie vra wanneer nie.

Wanneer daardie dag gaan kom weet nugter. Party raak net een oggend de bliksem in vir die oorvol moltreine en binne twee weke sit hulle op Clifton se strand. Vir talle kom die besluit ná die geboorte van ’n kind en ander wik en weeg na tien jaar steeds of hulle die karige twee-slaapkamer gehuggie in Wimbledon moet inruil vir ’n moerse groot huis met ’n swembad in Linden.

Hierdie toutrekkery van die siel is ’n arige affêre.

Vra vir baie uitgewekenes en hulle is lief om jou te vertel hoe lekker hulle huis toe verlang het toe Anton Goosen die ander aand “Jantjie kom huis toe” in die Aardvark gesing het.

Maar oor die hopeloosheid wat hulle voel as ’n mens slegte nuus oor Suid-Afrika lees, praat hulle min. Tog kry die wanhoop dikwels die oorhand oor die verlange.

’n Paar dae gelede aanvaar ek ’n uitnodiging om te gaan luister hoe die diamant-miljoenêr Nicky Oppenheimer ’n Londense gehoor probeer oortuig waarom Afrika ’n sukses sal wees.

Oppenheimer se geloof dat Afrika wel ’n blink toekoms het, behoort as geen verrassing te kom van ’n man wie se biljoene direk van Afrika se sukses afhanklik is nie.

Sy boodskap kan opgesom word met ’n cliché wat die diamantbaas telkemale herhaal het: “Die glas is half vol eerder as half leeg.”

Onder omstandighede het die wysgeer van Brenthurst redelik lig daarvan afgekom en het die gehoor tydens vraetyd nie té veel gedoen om sy veralgemenings met spesifieke voorbeelde uitmekaar te skiet nie.

So raak Oppenheimer baie opgewonde oor ’n kontinentale groeikoers van 5.8% sonder om by te voeg dat die kontinent ekonomiese groei sal moet volhou op vlakke van meer as 6% – enigiets minder sal net beteken dat hulle verder teen die armoede-paal afgly.

’n Ander gewilde cliché is om te praat oor Afrika se “komplekse probleme”. Dit terwyl baie van dié probleme glad nie so kompleks is soos voorgegee word nie.

’n Paar voorbeelde uit Suid-Afrika kan dien as illustrasie.

Hoe “kompleks” is die probleem van honderde bankrot munisipaliteite wanneer hulle bloot die onbevoegde munisipale bestuurders wat teen wil en dank aangestel is in posisies waarvoor hulle glad nie gekwalifiseerd is nie, onder die gat moet skop?

Hoe “kompleks” is die probleem dat Kaapstad se twee grootste hospitale nie meer sekere operasies kan doen nie omdat daar nie genoeg narkotiseurs is nie? Dit net omdat politici weier om wit narkotiseurs aan te stel omdat dit hulle regstellende aksie kwotas sal beduiwel?

Dis voorbeelde soos dié wat ’n Suid-Afrikaner in die buiteland magteloos weemoedig oor jou land laat.

Om in die buiteland te woon en te werk is ook om te leer dat alle lande hul probleme het, dat politici oral in die wêreld soms die kat aan die stert beet het en dat geen samelewing volmaak is nie.

Maar hier sien ’n mens ook dat ’n suksesvolle samelewing nie afhang van hoeveel mense van ’n sekere etniese groep narkotiseurs is, of na wie die hoofstraat vernoem is of aan watter politieke party die stadsklerk behoort nie.

Hierdie is bysaak. Dis goed waaroor jy stry nadat jy daarin geslaag het om die mees basiese en eenvoudige dinge met gereelde reëlmaat reg te kry.

Kry jy die basiese reg, en die res kom sommer maklik. Ook die besluit om die volgepakte moltreine vaarwel te roep, op die vliegtuig te klim en die kleinkinders vir oupa en ouma te gaan wys…

’n Perfekte wêreld? Watter gek idee

2007-05-27T15:39:00.000Z

Is dit net ek of is die wêreld besig om gek te word?

En soos gewoonlik is ek die enigste een wat besef daar is iets verkeerd. Almal rondom my sluimer salig onbewus van die naderende onheil.

As jy enigsins twyfel dat alles nog piekfyn op planeet aarde is, luister ’n bietjie na die storie van Tracy Daly, die eienaar van ’n klein afgeleë kroegie in Noord-Yorkshire.

’n Paar weke gelede kry Tracy ’n vreeslike amptelike brief in die pos van ’n man wat sê hy is ’n prokureur wat namens Kentucky Fried Chicken optree.

Soos ons almal weet is prokureurs vreeslik belangrik. En prokureurs wat namens groot multi-nasionale korporasies optree is selfs meer vernaam.

Tracy lees dus die brief met die nodige ontsag, vrees en bewing.

Die prokureur skryf dat dit onder sy kliënt se aandag gekom het dat me. Daly haar jaarlikse Kersdagete adverteer as ’n “family feast” en of sy bewus is van die feit dat sy kliënt – die slim kolonel van Kentucky wat die lekker spesery-hoender maak – dié frase geregistreer het en dat dit nou aan hom en aan hom alleen behoort.

Dit beteken dat niemand, maar niemand inter alia, pro bono en sonder uitsluiting of benadeling van regte ooit weer na enige ander maaltyd as ’n familiefees mag verwys nie.

Veral nie as daar die geringste moontlikheid bestaan dat kliënte van Tracy Daly haar Kersete kan verwar met die familiefees wat KFC bedien nie.

Die maatskappy dring dus daarop aan dat sy onmiddelik ophou om haar Kersete as ’n “family feast” te bemark.

Ek het ’n bietjie daaroor gedink en uiteindelik tot die gevolgtrekking gekom dat ek heeltemal met die kolonel se regsverteenwoordigers saamstem.

Die gevaar is tog duidelik en ek kan nie glo dat Tracy Daly dit nie saam met die slim prokureur kan insien nie: As jy besluit om in die middel van die Engelse winter jou Kersmaal te gaan nuttig by ’n afgeleë pub, meer as 6 km van die naaste dorp, is dit net logies dat jy sal verwag om ’n hoenderboudjie wat met ’n geheime resep van 17 kruie en speserye besprinkel is, te kry.

’n Mens aanvaar dit tog as vanselfprekend dat hierdie familie-maaltyd bedien sal word in ’n kartonboksie wat op jou skoot sal disintegreer terwyl kookolie wat soos diesel ruik jou beste Sondagbroek vlek. Verder neem jy aan dat die hoender vergesel sal word met ’n bakkie koolslaai en twee liter gaskoeldrank van jou keuse, nie waar nie?

Ek dink dit is heeltemal reg en vanselfsprekend dat voornemende klante beskerm moet word teen gemene en agterbakse kroegeienaars soos me. Daly wat daarop uit is om hulle in te loop deur ’n Kersete voor te sit wat bestaan uit kalkoen, geroosterde biefstuk en ’n Krismispoeding. En dan noem hulle dit nog ’n familiefees. Die vermetelheid.

Daarom is ek dankbaar vir prokureurs soos mnr. Giles Pratt van Freshfields in Londen wat op sulke onbaatsugtige wyse in die openbare belang optree om ons, as genieters van familiefeeste, te beskerm teen sulke straffelose uitbuiting.

Ek kon nie glo dat Tracy Daly boonop so voorbarig was om die besige mnr. Pratt te pla om kapsie te maak teen sy brief nie.

Die inhoud van mnr. Pratt se skrywe was tog so duidelik soos daglig en ek stem heeltemal saam met sy reaksie soos gerapporteer in The Times van 10 Mei: Dit is ’n baie ernstige saak en sy moet ag slaan op die waarskuwing.

Uiteindelik ’n regsgeleerde van imbors en een wat nie skrik vir ’n koue pampoen nie.

Met totale afgryse lees ek egter ’n dag later dat mnr. Pratt en sy kliënt, Kentucky Fried Chicken, besluit het om die saak teen me. Daly te laat vaar. Dit beteken dat sy kan voortgaan om haar kliënte om die bos te lei deur die frase “familiefees” op haar Kersfees spyskaart te gebruik.

My liewe hemel, wat gaan hier aan? Wat het geword van prokureurs en groot korporasies wat klein outjies boelie tot hul oë traan?

As dinge so aangaan reik die departement van binnelandse sake eersdaags ID’s uit waarvan die foto ooreenstem met die persoon wie se naam voor in die boekie staan.

Kort voor lank presteer Engelse sportspanne in sportsoorte wat die Engelse uitgevind het.

En hoe gek sal die wêreld dan wees?

Nie almal met 'n opgepompte boesem is regtig nie

2007-05-14T15:33:00.000Z

Hierdie is ’n waarskuwing.

Hierdie rubriek gaan oor die Beckhams – oor David en sy skelet-vroutjie Victoria en hul drie seuntjies Romeo, Juliet en Macbeth. (Of wat hulle name ookal is, ek kan nie meer onthou nie. Ek weet net daar is drie en dat Victoria blykbaar nóg een wil hê.)

As jy dus nie van David en sy vroutjie hou nie, moet nie hierdie rubriek verder lees nie.

Ek vermoed egter dat jy, ten spyte van die feit dat jy die tweetjies verpes, hierdie Beckham-rubriek tot aan die einde gaan lees.

Want dit is presies wat ék altyd doen. Ek haat hulle. Ek dink hulle is die mees banale en weersinwekkende egpaar ter wêreld. Maar tog lees ek elke koerantberig en kyk ek elke televisieprogram oor hulle tot reg aan die einde en beloer ek elke smaaklose foto van haar dun beentjies en opgepompte boesems met aandag.

Hoekom? Net om doodseker te maak dat die egpaar nog steeds so smaakloos en banaal is soos ek vermoed. Om dubbeld seker te maak dat ek nie verkeerd is nie.

En daarom, omdat ek vermoed dat jy presies net soos ek doen, gaan jy hierdie rubriek tot reg aan die einde lees. Ek wed jou ’n R100 dat as jy tot hier gekom het, jy nie sal kan ophou nie…

Soos ons almal wat die Beckhams se vaal en vervelige lewe met aandag dophou weet, is die tweetjies op pad na Amerika. Dit het uiteindelik tot mnr. Beckham deurgedring dat hy ’n oorskatte sokkerspeler is wie se dienste van veel meer waarde sal wees by ’n derderangse Amerikaanse klub waar atlete wat te kort is om basketbal te speel, oor naweke bymekaarkom om ’n paar bôlle te skop.

Ek verstaan dat vroutjie Victoria gedurende die laaste paar weke uiteindelik gelukkig genoeg was om ’n blyplek in Los Angeles raak te loop wat in haar smaak val.

Berigte in die Britse pers wil dit hê dat die huisie oor nege badkamers beskik. Gegee die feit dat daar net ses slaapkamers is, is daar dus klaarblyklik drie ander kamers wat ook met die agtervoegsel “en suite” kan spog. Wonder watter vertrekke dit kan wees? ’n En suite-kombuis miskien?

Die huis is blykbaar ’n “relatiewe winskopie” teen R152 miljoen. Die rede hiervoor is die feit dat daar nog ’n bietjie binneshuise versiering gedoen moet word.

Daar bestaan by my geen twyfel dat dít net een ding kan beteken: Die plek het nie genoeg spieëls nie.

Met die wêreld se twee ydelste mense saam in één huis kan ’n mens net dink hoe dit soggens in die badkamer gaan. Maar ten minste het hulle eersdaags nege badkamers om uit te kies!

Groot was my verbasing oor ’n storie in The Times ’n paar dae gelede oor die feit dat die Beckhams ook dreig om twee heeltemal onbekendes, Andy Harmer en Camilla Shadbolt, hof toe te sleep.

Andy en Camilla lyk op ’n druppel water net soos David en Victoria en hulle maak ’n baie goeie geldjie deur op te tree as dubbelgangers vir die twee.

Hulle het pas ’n televisiefilm voltooi waarin hulle verskeie mense in Los Angeles om die bos gelei het, deur te maak asof hulle die Beckhams is.

’n Nagklub laat hulle byvoorbeeld toe om in te kom sonder om vir ure buite in ’n tou te staan en wag en die verkoopsmeisie in ’n eksklusiewe boetiek het aan “Victoria” gesê sy kan enigiets in die winkel vir haar neem – heeltemal verniet en gratis. Me. Shadbolt se oog val toe op ’n lieflike string swart pêrels van R124 000. Alles reg, sê die winkelassistent. Jy kan dit maar kry. Siek, is dit nie?

Nou wil die regte Beckhams dagvaar omdat dié twee en hul televisieprogram The Beckhams Go To Hollywood hul beeld in Los Angeles gaan skade doen.

Ek wonder waaroor sou hulle so bekommerd wees? Is hulle dalk bang dat hulle nie meer verniet etes in restaurante of gratis pêrels sal kry nie, omdat mense mag dink dit is nie regtig hulle nie?

Met soveel om te verloor sou ek ook dalk met hofstappe gedreig het!

Die belangrikste vir my, is egter die feit dat jy pas – ten spyte van die feit dat jy ook die Beckhams verafsku – die hele rubriek tot aan die einde gelees het. Jy skuld my R100.

O wag. Daar is nog iets.

Camilla Shadbolt het darem later die pêrels teruggeneem. Hopelik met die waarskuwing aan die winkelassistent dat nie almal met ’n opgepompte boesem en nagemaakte glimlag regtig egtig is nie...

Die rubriek het vir die eerste keer in Rapport verskyn op 13 Mei 2007.

Hoe meer haas hoe minder prins

2007-04-30T10:50:00.000Z

Tot onlangs was ek salig onder die indruk dat die Engelse klassestelsel nie meer bestaan nie.

Ek het gedink daardie oorlog is 20 jaar gelede al gewen toe Margaret Thatcher die houvas wat die vakbonde op die Britse ekonomie gehad het, op brutale wyse gebreek het.

Die paar bloedspatsels wat ná Thatcher van die Britse werkersklas oorgebly het, is in die Blair-jare finaal en op die mees vernederende manier ontsmet: Deur die kinders van vakbondlede te transformeer in siellose middelklas klone wat almal hulle klere by Marks & Spencer, die Britse weergawe van Woolworths, koop. (Ja, dis reg. Tony Blair se party mag miskien die Arbeidersparty heet, maar hulle is so min ’n party van die werkers soos wat die koningin haar eie klere was.)

My geloof dat die klassestelsel in Engeland nog net in naam bestaan, is verder versterk toe ek ’n paar weke gelede na ’n Statebondsfunksie uitgenooi is waar die koningin ook haar opwagting gemaak het.

Terwyl die ou lady (sy lyk nog heel hups vir haar 80 jaar) deur die saal vol mense beweeg, het dit my opgeval hoe doodgewoon die hele geleentheid eintlik is. Niemand het oor hul voete geval van oormatige onderdanigheid nie – dit was presies dieselfde soos wat dit vir enige verkose staatshoof sou wees.

En toe die Britse Laerhuis kort daarna met ’n reuse meerderheid ’n mosie aanvaar dat die onverkose adelikes in die House of Lords vervang moet word met ’n demokratiese liggaam, was die argument, wat my betref, gewonne. In Brittanje is daar net een stand: die sosiale klas waarna politieke analiste deesdae verwys as “middel-Engeland”.

Maar dit was in die salige dae voordat die Britse troonopvolger, Prins William, sy meisie van die afgelope paar jaar, Kate Middleton, laat staan het…

Gereelde lesers van Rapport se bladsy drie sal onthou dat me. Middleton ’n “doodgewone” middelklasmeisie is wie se ouers hul miljoene gemaak het deur papierhoedjies en balonne vir kinderpartytjies te verkoop. Net nóg ’n bewys dat die tradisonele skeiding tussen hoër- en middelklas nie meer bestaan nie.

Maar skaars was die ink op William se afsêbriefie droog of alle teorieë van ’n egalitêre samelewing het by die deur uitgevlieg en Brittanje is weer terug in Edwardiaanse tye.

Volgens die Britse koerante is Carole Middleton, Kate se ma, hiervoor te blameer.

Die probleem is dat Carole Middleton nie ordentlike Engels kan praat nie.

Mev. Middleton, ’n voormalige lugwaardin en ’n afstammeling van Walliese steenkoolmyners (is dit nie verbasend wat die koerante alles van ’n mens kan uitvind nie!) is, soos ons in Suid-Afrika sou sê, ’n bietjie kommin.

Toe sy destyds vir die eerste keer aan die koningin voorgestel is, het sy byvoorbeeld gesê “please to meet you”, in plaas van “how do you do?”. Toe sy “ekskuus” wou sê het “pardon” uitgeglip in plaas van “what?” en toe sy haar neus wou gaan poeier, wou sy weet waar die toilet was, in plaas daarvan om te vra vir die “lavatory”.

Carole kon natuurlik hierdie ongelooflike vernedering gespaar gebly het deur ’n dun blou boekie – as te ware ’n handleiding hoe om jou te gedra in uitgelese geselskap – wat reeds in 1956 gepubliseer is, in die hande te kry.

Hoewel Nancy Mitford se Noblesse Oblige lankal uit druk is, kan ’n mens dit nog by die meeste Engelse biblioteke kry – die gawe bibliotekaresse in Chelsea het hierdie week hulle kopie vir my uit hul ondergrondse stoorkamer gaan opdiep.

Hierin poog Mitford en haar mede-skrywers om die “identifiable characteristics of the English Aristocracy” neer te pen. Nodeloos om te sê is dit vreeslik prettige leestof.

Volgens die boek is dit relatief maklik om U (vir “upper-class”) en non-U persone te identifiseer.

As jy U is, is jy “rich”, eerder as “wealthy”. Non-U’s eet “greens” terwyl U’s “vegetables” geniet; non-U’s bly in ’n “home”, U’s in ’n “house” en non-U’s het “dentures” terwyl U’s se “false teeth” in ’n glas langs hul bed grinnik.

Oormatige haas is, volgens Mitford, ’n tipiese eienskap van die non-U. Daarom praat hulle so graag op die telefoon terwyl U’s eerder ’n brief skryf.

Verder is stilte die enigste opgevoede reaksie in baie moderne situasies. Bly dus liewer stil as iemand op luidrugtige wyse “gesondheid” sê voordat hy ’n drankie drink.

Volgens die Engelse pers was die feit dat Kate en haar familie soos seer vingers as non-U’s uitgestaan het, die rede dat die prins die verhouding verbreek het.

Al die stories neem ek met ’n reuse knippie sout – dis immers dieselfde koerante wat voor Kersfees gesweer het dat die tweetjies voor die Nuwejaar verloof gaan raak.

Maar miskien is ek tog verkeerd.

Sedertdien lees ek ook van jong meisies soos Rosanah Innes-Ker en Isabella Anstruther-Gough-Calthorpe (’n U-naam as jy al ooit een gehoor het!) wat in die prins se geselskap uithang en ek wonder.

Met name soos dié is daar miskien tóg mense wat steeds nie hul klere by Marks & Spencer koop nie…

Die rubriek het die eerste keer op 29 April 2007 in Rapport verskyn.

As jy nie SEXY is nie moet jy snaaks wees

2007-04-15T18:16:00.000Z

’n Mens sou hom beswaarlik beskryf as ’n tier op ’n gholfbaan, maar op sy eie onbehendige manier was Maurice Flitcroft tog een van die sport se grotes.

Al was dit net vir die manier waarop hy die gholf establishment ontmasker het as ’n stugge klomp ou ballies sonder enige waarneembare sin vir humor.

Flitcroft, wat drie weke gelede op 77-jarige leeftyd oorlede is, sal deur talle gholfaanhangers onthou word as die man wat die rekord hou vir die swakste telling nóg in ’n kwalifiserende rondte vir die Britse Ope – 121, ’n allemintige 49 oor baansyfer.

Dié het hy opgestel nadat hy in 1976, as ’n totale groentjie, vir ’n kwalifiserende rondte vir die Birkdale Ope ingeskryf het.

Omdat hy slegs ’n paar weke tevore sy eerste gholfstokke deur die pos bestel het, het hy nog nie ’n amateur-voorgee gehad om op sy inskrywingsvorm in te vul nie, toe kies hy maar die tweede opsie: professioneel.

Na afloop van sy rondte het hy sy vrot spel geblameer op die feit dat hy sy vier-hout in sy motor vergeet het. “Ek is ’n ekspert met die vier-hout,” het hy in alle erns verklaar. “Dodelik akkuraat.”

Die Royal and Ancient, die klub verantwoordelik vir alles wat met gholf te doen het, was siedend en het onmiddelik hul reëls aangepas om dit moeiliker te maak vir bedrieërs om die spel belaglik te maak.

Ten spyte hiervan het Flitcroft, ’n hyskraanoperateur van beroep, dit reggekry om nóg vier keer vir Ope-kwalifiseerders in te skryf. In 1978 het hy opgedaag onder die vals naam Gene Paycecki (soos in “pay check” het hy later verduidelik). Dit het net ’n paar putjies geneem voor die organiseerders besef het wat aangaan en hom van die baan geboender het.

In 1983 het hy weer probeer, hierdie keer met ’n vals snor en gekleurde hare en onder die naam “Gerald Hoppy”, ’n professionele speler van Switserland.

Ná nege putjies en met ’n telling van 63, het die gholfbase besef dat hulle “nog ’n Maurice Flitcroft” op hande het.

“Dink net hoe verbaas hulle was toe hulle besef dis die regte Maurice Flitcroft wat voor hulle staan,” het hy gespot.

Tot met sy dood verlede maand het die Royal & Ancient nooit vir Flitcroft vergewe vir die feit dat hy hulle tot gekke gemaak het in die oë van die wêreld nie.

Toe die Daily Telegraph se doodsberigskrywer die klub nader om kommentaar te lewer op sy afsterwe kon niemand daar eers hul weg oopsien om die dood van een van die sport se groot karakters te erken nie “omdat hy slegs in kwalifiserende rondtes gespeel het”.

Hierdie onvermoë van die Britte om net soms die stywe bolip so effentjies te ontspan en saam met die res van ons die absurditeite van die lewe te geniet, is iets wat my eindeloos amuseer.

Reader’s Digest het ’n paar jaar gelede ’n meningspeiling gedoen waarin die verskillende nasies in Europa gevra is wat hulle van ander Europeërs dink.

Volgens hulle mede-Europeërs is Duitsers byvoorbeeld baasspelerig en eiewys, en kry bitter min punte vir lieftalligheid. Die Britte, daarenteen, is glad nie sexy nie, maar word beskou as dié nasie met die beste sin vir humor.

Nou ja. Vertel dit vir Maurice Flitcroft.

Totdat ’n mens besef dat die stywe Engelse bolip en die legendariese Britse humor die teenoorgestelde kante van dieselfde munt is.

Kyk maar net hoeveel van die klassieke Engelse komediesketse van Monty Python, John Cleese se Fawlty Towers of Rowan Atkinson se Mr Bean skreeusnaaks is juis omdat dit die absurde in die Engelse se hoogs geregimenteerde samelewing uitbuit.

Sonder die taboes, inhibisies en belaglike reëls waarvoor die Britte so lief is, sal hul komedie nie naastenby soveel pret wees nie. En sou Maurice Flitcroft se quichotiese stryd teen die gholfowerhede van St Andrews nooit die verbeelding kon aangryp op die manier wat dit uiteindelik gedoen het nie.

Dit is daarom dat ek met ’n sekere heimwee oplet dat selfs die Britse eerste minister deesdae met ’n oopnekhemp op straat verskyn en dat perfekte Oxford-Engels nie meer ’n voorvereiste is vir ’n werk by die BBC nie.

Dié nuwe ontspanne benadering tot die lewe mag dalk wonderlik bevrydend wees vir die Engelse psige, maar ek is bevrees dit maak vreeslike vervelige komedie.

Behou diebalans met tradisie

2007-04-02T12:20:00.000Z

Daar was ’n tyd toe dit die gebruik was by baie (veral Afrikaanse) universiteite om eerstejaar-studente fisies aan te rand in die naam van “doop” of sy eufemistiese alternatief, ontgroening.

Die refrein van die voorstanders van dié onnodig bruusk en gevaarlike inlywingspraktyke was destyds altyd dieselfde: Dit is tradisie in ons koshuis om dinge só te doen, selfs al het dié wat daaraan blootgestel was geen keuse of hulle daaraan wil deelneem of nie.

Die afgelope paar weke word ek gereeld hier in Londen aan dié vreemde tradisies van destyds (ek hoop van harte dis iets van die verlede!) herinner.

Vir baie mense is tradise amper sinoniem met die Engelse. Meer so as baie ander nasies het hulle die kuns vervolmaak om tradisie te gebruik om te verlei en te betower.

Hulle laat my onwillekeurig dink aan die Joodse gemeenskap van Anatevka, die Russiese dorpie of shtetl wat uitgebeeld word in die musiekblyspel Fiddler on the Roof.

Soos die mense van Anatevka, het die Engelse tradisies vir alles – vir eet, vir aantrek, vir parlementsopeninge en selfs vir oorlog maak.

Daar word dikwels gesê dat die Engelse hulle tradisies jaloers bewaar en nie sommer daaraan laat torring nie. Dit gaan hand aan hand met die satiriese beeld van die Engelsman as iemand wat verseg om te erken dat daar ’n beter, makliker of meer moderne manier is van dinge doen.

Dié beeld is effens onregverdig.

Die afgelope tyd is daar byvoorbeeld ongelooflike druk om die Britse parlement se hoër huis, die House of Lords, te hervorm.

Die rede hiervoor is dat die House of Lords ’n onverkose liggaam is – ’n tradisie wat oor honderde jare terugstrek. Lede, of “lords”, kom tradisioneel uit die adelstand, maar deesdae word die oorgrote meerderheid lords deur die koningin aangestel op aanbeveling van die eerste minister.

Soos ontgroening aan Suid-Afrikaanse universiteite, is ’n onverkose hoër huis ’n anomalie in ’n moderne samelewing, ’n tradisie waarsonder die Britte kan klaarkom. Baie Britte sien dit só en ’n paar weke gelede het die Britse Laerhuis oorweldigend gestem ten gunste van ’n ten volle verkose House of Lords.

Ten spyte hiervan is ek bereid om die laaste pond in my beursie te verwed dat die Engelse nog vir baie lank gaan pieker en tob en debatteer oor die toekoms van die House of Lords. Want pieker en tob, meer as enigiets anders, is hul tradisie.

Dié nimmereindigende debatte vóórdat enige verandering in Brittanje plaasvind, laat mens onwillekeurig reflekteer op ons Suid-Afrikaners se gesindheid teenoor verandering.

’n Mens kan Suid-Afrikaners van baie dinge beskuldig, maar vir verandering is ons beslis nie bang nie. Daar is waaragtig nie ’n instelling, in die private of openbare sfeer, wat nie vandag toetentaal anders daar uitsien as 15 jaar gelede nie. Met reg ook, want die meeste van dié instansies was nie geskik vir die nuwe Suid-Afrika wat ons destyds besig was om te bou nie.

Maar as ek die Engelse se versigtige en konserwatiewe benadering tot verandering gadeslaan, wonder ek of Suid-Afrikaners nie tog soms ’n bietjie voortvarend en oorywerig geword het om te vervang, uit te skop en te transformeer nie.

In Fiddler on the Roof is die vioolspeler op die dak ’n metafoor vir oorlewing – ’n riskante bestaan wat slegs moontlik gemaak word deur tradisie en blymoedigheid.

Tevye, die patriarg wat aanvanklik nie sy dogters wou toelaat om met die man van húl keuse te trou nie omdat dit nie die tradisionele ding is om te doen nie, verduidelik dit deur te sê dat almal eintlik ’n vioolspeler op ’n dak is:

Trying to scratch out a pleasant, simple tune

without breaking his neck.

Tevye sê dis natuurlik nie maklik nie:

Why, you may ask,

do we stay up there if its so dangerous?

Because it is our home.

And how do we keep our balance?

That, I can tell you, in one word:

Tradition.

En dit, wil dit vir my voorkom, is die uitdaging wat die Engelse oor baie eeue vervolmaak het. Om ’n samelewing versigtig voorwaarts te stuur deur gedurig uitgediende instansies en hul tradisies te vernuwe sonder om die gebou soveel te skud dat die vioolspelers op die dak hul balans verloor.

Hierdie rubriek het die eerste keer in Rapport verskyn op 1 April 2007.

Was hy ’n dwaas, kon ons hom nog vergewe…

2007-03-19T12:08:00.000Z

Hy was die goue seun van die politiek.

Gesalf as die man om sy land die nuwe millenium in te lei. Iemand wat nie net sy eie mense kon inspireer met sy visie vir die toekoms nie, maar ook internasionaal sy stempel as staatsman kon afdruk.

Maar dit was baie lank gelede.

Deesdae sukkel hy om sy gefragmenteerde party bymekaar te hou en dit is húlle – sy eie partygenote – wat hom op ’n daaglikse basis meer skade doen as enige van sy politieke teenstanders ooit kan hoop om te doen. ’n Onbetaamlike gekibbel oor wie hom as leier moet opvolg is verder besig om sy gesag te ondermyn.

En asof dít alles nie genoeg is nie, sirkel daar deesdae ook ’n paar aasvoëls in die gedaante van polisie-speurders bo sy kantoor. Hulle is besig met ’n korrupsie-ondersoek en in die media word gespekuleer dat die stinkende spoor uiteindelik tot voor sy deur sal lei.

Geen wonder dat Die Leier deesdae altyd afgemat en moeg lyk as hy op televisie verskyn nie en dat hy soveel ouer en gryser lyk as op die koerantfoto’s van tien jaar gelede…

Dit klink bekend nie waar nie?

Maar as jy dink ek is besig om die Suid-Afrikaanse president, Thabo Mbeki, te beskryf, is jy besig om jou eie Afro-pessimistiese vooroordele te verklap.

Die prentjie hierbo is een wat die joernalis en politieke biograaf Michael Cockerell van Tony Blair skets in ’n uitstekende dokumentêre reeks wat pas deur die BBC uitgesaai is.

Cockerell weerstaan die versoeking om net te konsentreer op die rampspoedige aspekte van Blair se bewind – veral in dié laaste paar jaar.

Tonele van Britse kiesers, dol van ekstase ná Blair se oorwinning in die verkiesing van 1997, en sy inspirende toesprake van destyds het my laat terugdink aan ons eie president se oomblikke van glorie.

Want net soos die Tory-leier David Cameron van Blair gesê het, kan ’n mens ook van Mbeki sê: “He was the future, once.”

Wie onthou nog sy “I am an African”-toespraak in 1996? Wie kan eerlik sê dat hulle nie geïnspireer was deur dié woorde nie?

“I owe my being to the hills and the valleys, the mountains and the glades, the rivers, the deserts, the trees, the flowers, the seas and the ever-changing seasons that define the face of our native land.”

Wie kon uitgesluit voel toe hy ’n Afrikaan beskryf het as, onder meer, die “kleinkind wat vars blomme op Boere-grafte op St Helena lê en in (haar) geestesoog die swaarkry van eenvoudige mense in konsentrasie kampe sien – hulle huise vernietig, hulle drome aan skerwe”?

Tien jaar later is beide Blair en Mbeki se politieke kapitaal uitgeput.

Mbeki se visioenêre idee was ’n Afrika-renaissance. Blair s’n was wêreldvrede.

Binne die eerste maand van sy premierskap maak Blair ’n beroemde toespraak waarin hy sê dat die huidige generasie Britte die eerste kan wees wat nooit ’n enkele soldaat oorlog toe stuur nie.

Tien jaar later is sy jammerlike erflating die meer as 130 Britse soldate – almal die seuns van “sy generasie” – wat die afgelope paar jaar in Irak gesterf het.

Mbeki se droom van ’n Afrika Renaissance het skipbreuk gely lank voordat sy bootjie op die stormwaters van Burundi, die Kongo of Sudan aangekom het.

Dit lê gestrand, hoog en droog, op die noordelike oewer van die Limpopo terwyl die diktator en folteraar Robert Mugabe homself verlustig in sy suidelike buurman se verleentheid in die oë van die wêreld.

In die BBC-dokumentêr vra Cockerell die afgetrede koerantredakteur Max Hastings watter oordeel toekomstige generasies oor die Blair-jare gaan uitspreek.

Hastings antwoord: “I think in many ways history will judge Tony Blair’s premiership as a tragedy, because if he was a man of no substance, if he was a fool, if he was an inadequate as John Major was, then you’d shrug you shoulders and say: So what? But Blair was and is a man of the highest gifts whose premiership started with the highest hopes.”

Is dit nie presies waarop die presidentskap van Mbeki afstuur nie? Iemand met só baie om te bied, geruïneer deur omstandighede en ’n tragies defek in sy karakter – sy onvermoë om warmte en gemoedelikheid uit te straal.

As hy ’n dwaas was, kon ons ons skouers optrek en sê: so what…

Hierdie rubriek het die eerste keer in Rapport verskyn op 18 Maart 2007.

’n Dorpsfees gebeur nie per ongeluk nie

2007-03-04T12:05:00.000Z

Ons spot graag die Amerikaners vir hul gewoonte om oor elke bakatel hof te hardloop om skadevergoeding te eis.

Die waarheid is egter dat dié gewoonte deesdae nie net tot die Amerikaners beperk is nie.

Om ander te blameer is deesdae groot geld.

Dis daarom dat ’n onlangse hofuitspraak deur die Engelse appèlhof so ’n riem onder die hart is, met regters wat uitwys dat goeie en heilsame tradisies – soos dorpsfeeste – in die slag gaan bly as organiseerders die hele tyd in vrees lewe dat hulle verantwoordelik gehou gaan word vir elke klein dingetjie wat moontlik verkeerd kan gaan.

Die detail van die saak soos volg: In April 2001 stap ’n ene Yvonne Cole oor die dorpsmeent van die dorpie East Dean aan die Engelse suidkus. In die middel van die meent trap sy in ’n gat en breek haar been.

Sy stel later vas dat dit die gat is waarin die Meipaal – daardie veelkleurige paal met die helder linte waarom Engelse plattelanders dans om die koms van die lente te vier – twee jaar tevore tydens ’n dorpsfees gestaan het. Boonop is die fees georganiseer deur die Britse Legioen, ’n welsynsorganisasie wat na oorlogsveterane omsien.

Vir mev. Cole is dié feit soos manna uit die hemel, en sy besluit om die Legioen te dagvaar omdat hulle nie toegesien het dat die gat ordentlik toegemaak is na die feesvieringe nie.

Die saak is gekompliseer deur die feit dat een van hul lede, ’n oorlogsveteraan en afgetrede argitek, Percy Grey, wel ’n paar dae na die fees terug is na die meent om die gat te gaan toemaak. Die gat het egter klaarblyklik weer ingesak in die twee jaar wat verloop het tussen die fees en die dag waarop mev. Cole haar been gebreek het.

Ten spyte hiervan wen sy in Mei verlede jaar haar saak en die hof ken aan haar ’n tamaai R2,2 miljoen (£150 000) in skadevergoeding toe.

Die Legioen teken egter appèl aan, en in hul uitspraak weeg die appèlhof die regte van die individu op teenoor die welvaart van die gemeenskap op ’n manier wat my sommer laat moed skep vir die toekoms van ons wêreld.

The Times rapporteer dat appèlregter Scott Baker sê hoewel hy groot simpatie met mev. Cole het, kan hy nie anders as om haar eis van die hand te wys nie, omdat sommige ongelukke net beskryf kan word as “egte ongelukke” waar niemand te blameer is nie.

Dit is egter Baker se kollega, Sir Igor Judge((((stet)))), wat insien dat dorpsfeeste oraloor gaan kwyn as die hof gehoor gee aan mev. Cole se eis om vergoeding.

Hy sê in sy uitspraak: “In klein dorpies oor die lengte en breedte van ons land is (dorpsfeeste ’n geleentheid vir) vreugde en vriendskap. Hierdie geleenthede gebeur nie per ongeluk nie.

“Daar is altyd ’n groep mense in die dorp wat saamstaan om die dag moontlik te maak. In hierdie geval het die Britse Legioen en baie ander hulle bydrae gelewer. Dit is informele dorpsdae en almal werk saam om te doen wat gedoen moet word.”

Oor Percy Grey se pogings om die gat ná die fees toe te maak sê Regter Judge: ’n Paar dae na die fees het ’n bejaarde oorlogsveteraan die gat uitgegrawe met ’n bajonet wat hy as soewenier gekry het en die gat weer netjies toegemaak – gelyk met die oppervlak van die dorpsmeent.

“Dit was glad nie ’n formele daad nie. Hy was toevallig ’n lid van die Britse Legioen, maar in realiteit was hy net ’n lid van die gemeenskap wat sy eie bydrae gelewer het tot die dorp en die omgewing se veiligheid.”

Judge sê Grey het die gat ordentlik toegemaak en sy taak was afgehandel. Om hom, of sy organisasie, verantwoordelik te hou vir die mediese koste van iemand wat twee jaar later in die gat getrap het en haar been gebreek het, is buitensporig.

Is dit nie ’n vreeslik elegante en sinvolle uitspraak nie?

Ek hoop dat daar êrens in die annale van Suid-Afrika se eie regspleging ’n soortgelyke uitspraak is om hierdie beginsel ook in ons eie reg neer te lê.

En as daar nie is nie, hoop ek dat die land se voorste regsgeleerdes gou iets hieromtrent sal doen!

’n Monster genaamd breedsprakerige snert

2007-03-04T11:38:00.000Z

Miskien het jy al teen hierdie tyd gelees van die lawaaierige internet-debat wat daar tussen die BBC en die ANC losgebars het oor ’n kort dokumentêre insetsel wat die Britse uitsaaier oor misdaad in Suid-Afrika gemaak het.

Ter agtergrond: Die BBC het op die vooraand van pres. Thabo Mbeki se staatsrede drie weke gelede ’n kort nuusinsetsel (van net minder as 12 minute) uitgesaai waarin hul korrespondent, John Simpson, argumenteer dat misdaad in Suid-Afrika buite beheer is en dat die regering – by name die polisieminister en die staatspresident – die probleem ontken eerder as om iets daaraan te doen. Kortom, die tipe uitsprake waarmee verreweg die meeste Suid-Afrikaners sal saamstem.

Almal behalwe die ANC se tsar van spin, die breedsprakerige Smuts Ngonyama.

Getrou aan tradisie is Ngonyama gou om die raskaart te speel die oomblik as hy nie meer enige rasionele respons op die BBC se kritiek teen die ANC-regering kan monster nie.

Die BBC is erger rassiste as selfs die mees verregse Suid-Afrikaners, verklaar hy in die party se internet-nuusbrief, ANC Today, en hulle probeer om die aandag van Brittanje se eie “ernstige misdaadprobleme” af te lei deur op Suid-Afrika te fokus.

Volgens Ngonyama sou die SABC op dieselfde verarderlike wyse as die BBC kon toon dat misdaad in Brittanje buite beheer is deur te fokus op spesifieke probleemgebiede, soos die Londense voorstad Brixton.

Siende dat die SABC waarskynlik nooit sover gaan kom om ’n program oor misdaad in Londen te maak nie, het ek die afgelope week self ’n paar oproepe na Scotland Yard gemaak en wil graag ’n paar Londense misdaadstatistieke met Ngonyama deel, as hy nie omgee nie.

Hy is natuurlik reg dat Brixton een van die mees geweldadigste voorstede van Londen is – in die laaste twee jaar was Lambeth, die munisipaliteit waaronder Brixton resorteer – konstant een van die drie moordadigste polisiedistrikte in die Britse hoofstad.

Scotland Yard se syfers toon dat daar in die afgelope 12 maande reeds 15 van Lambeth se amper 300 000 inwoners vermoor is.

So hoe vergelyk dit met Johannesburg? By die Lindense polisiekantoor in Johannesburg, ’n stasie in die hart van die stad se boomryke noordelike voorstede, was daar tussen April 2004 en Maart verlede jaar ’n totaal van 18 moorde – ten spyte van die feit dat die bevolkingsdigtheid (en sosio-ekonomiese omstandighede) van Linden en Lambeth soos dag en nag verskil.

Die jongste beskikbare syfers toon dat daar in Gauteng gemiddeld elke twee-en-’n-half uur iemand vermoor word. In die groter Londen is die syfer een elke twee dae.

Dit grief my dat ’n mens hoegenaamd besig is om vergelykings soos hierdie te tref en het my in die verlede nog altyd hiervan probeer weerhou – totdat Ngonyama my voorneme met sy onsinnige snert bederf het.

Almal weet daar is ’n duisend-en-een redes waarom ’n mens nie die misdaadvlakke tussen Londen en Johannesburg kan of behoort te vergelyk nie. Suid-Afrikaners is realisties genoeg om te weet dat eerste wêreldse misdaadvlakke heeltemal onrealisties is. Al waarna hul smag is ’n land wat substansieel veiliger is as die een waarin hulle op die oomblik bly.

Een van my gunsteling tydverdrywe as ek op die bus of moltrein sit, is om in my kop ’n lysie te sit en maak van dié dinge wat ek die meeste in Londen (en Brittanje) bewonder en wat ek die meeste sal mis as ek hier moet weggaan.

Engelse koerante, die stad se museums, die parke in die lente en die Britse parlement is gewoonlik hoog bo-aan my lysie van dinge om te bewonder.

Maar as jy moet vra wat die één ding is wat ek die graagste saam met my huis toe sou wou neem, is dit die vermoeë om vreesloos jou gang te gaan – veral ná donker.

Dis eers hier in Londen dat ek ontdek het hoe ongelooflik gedesensitiseer Suid-Afrikaners oor die misdaadvlakke in ons land geword het.

Wanneer ’n mens laat in die aand alleen deur ’n donker stegie huis toe te loop – en nie in die proses van jou beursie of selfoon beroof word nie – besef jy hoe onnatuurlik vreesbevange Suid-Afrikaners lewe.

Hoeveel meer pret en vreugde kan ons uit ons land – en mekaar – put as ons dit kan regkry om dié monster nek om te draai?

Die rubriek is die eerste keer in Rapport gepubliseer op 4 Maart 2007.

In twee geskeur tussen afsku en verlange

2007-02-10T11:52:00.000Z

Die groot nuus hier op Tupperware-eiland (behalwe die weer, dêmmit maar dis koud op die oomblik!) is die feit dat Brittanje een van die lande in die Europese Unie is wat die ergste onder misdaad deurloop.

’n EU-misdaadstudie het bevind dat Brittanje, Ierland, Estonië, Nederland en Denemark die lande is waar jou kanse om ’n slagoffer van misdaad te wees 30% meer is as die Europese gemiddelde.

Verder sê die navorsers dat Londen die misdaadhoofstad van Europa is en jou kanse om hier die slagoffer van geringe misdaad te word, is nou selfs hoër as in New York.

Te midde van dié ontstellende nuus oor die agteruitgang en verval rondom my, kry ek ’n e-pos van my goeie vriend Mauritz in Johannesburg.

Mauritz bly in my huis vir die paar jaar wat ek in Londen kerjakker en hy doen verslag oor die herstelwerk wat hy die afgelope paar maande laat doen het.

Mauritz is ’n rekenmeester. Sy verslag kom dus in die vorm van ’n netjiese ontledingstaat met kolomme vir begrote en werklike uitgawes met subtotale en totale en aftrekkings en belastings en wie-weet-wat-nog-alles. Dankie Mauritz!

Dis egter die tweede helfte van sy boodskap wat by my bly vassteek.

Hy vertel dat hy onlangs ’n “sekuriteitspesialis” (ek sou sommer na hom verwys as ’n ou wat alarms verkoop, Mauritz) by die huis gehad het om hom te adviseer oor veiligheid.

Dit volg nadat hy onlangs twee ouens in die tuin betrap het wat oor die muur – wat reeds ver oor die ses voet hoog is – gespring het.

Die kenner het vorendag gekom met ’n lang lys van knoppies en sensors en drade en klokkies wat moet help om Mauritz, sy gesin en sy besittings veilig te hou.

Dit sluit ekstra alarms en goete in die garage in nadat die ekspert verklaar het dat Mauritz “gelukkig” is dat sy kar nog nie uit die garage gesteel is nie!

Ek vermoed iemand wat nog nie vir ’n lang tyd in die buiteland gebly het, ooit die gevoel wat jy kry met die lees van so ’n e-pos werklik sal verstaan nie. Dis ’n gevoel van totaal in twee geskeur wees tussen afsku en verlange.

Hier in Londen het die Europese winter nou goed toegeslaan. Dis kort voor 11:00 in die oggend, maar die termometer buite my venster bly halstarrig vashaak kort duskant 1˚C. Daar is gerugte van sneeu op die draadloos.

Dis die tyd van die jaar dat alle Suid-Afrikaners in die noorde huis toe verlang – veral dié van ons wat nie Kersfees by die huis was nie.

En dan kom ’n e-pos soos dié van Mauritz wat vertel dat hy homself gelukkig ag dat sy kar nog nie gesteel is nie, van inbrekers wat “meer en meer professioneel raak” en hoe “een laag van sekuriteit” nie meer genoeg is nie.

En ek slaan hard met my plathand op my lessenaar en skreeu: “Dêmmit man, iets is nie reg nie!” Maar niemand luister nie.

Dan staan ek maar op, trek my dikste jas aan, sit ’n wolmus op my kop en stap na die kafee op die hoek om die koerant te koop.

En daar, tussen die nuus oor bomontploffings in Irak, voëlgriep in die noorde van Engeland, en die jongste treffer om op jou iPod te laai, val my oog op ’n klein storietjie onderaan bladsy sewe van The Guardian.

“ ’n Brons skeepsklok is die jongste van ’n hele reeks items wat gesteel is van die Aylesford Klooster in Kent, waar die klok vir meer as 70 jaar gestaan het.”

Kan dit wees dat ’n storie van ’n brons skeepsklok wat by ’n klooster in die suid-ooste van Engeland gesteel is, nog die nuusblaaie van ’n nasionale koerant maak?

En dit in ’n land wat pas aangewys is as een van die mees misdadige lande in Europa?

Maar daar staan dit. In swart op wit – met ’n kleurfoto van die klok daar by.

En ek kyk en ek kyk na die foto van die skeepsklok wat gesteel is en ek wonder hoekom die nonne nie hulle klok snags toegesluit het nie.

En ek weet nie of ek moet lag of huil nie…

Hierdie rubriek het vir die eerste keer in Volksblad verskyn op 15 Februarie 2007.

Dis tog elementêr – die Britte is dom vir ’n rede

2007-02-06T14:12:00.000Z

Almal weet dat Sherlock Holmes in Baker Street gebly het.

Daar is ’n standbeeld van hom buite die moltreinstasie waar toeriste gewoonlik stop vir ’n vinnige foto voordat hulle in die lang toue voor Madame Tussauds se wasmuseum in Marlybone Road gaan inval.

Maar dis die stasie self – meer as die standbeeld van die wêreld se beroemdste speurder of selfs Gerry Rafferty se bekende rock-ballade oor dié straat – wat my die meeste interesseer.

Baker Street is een van die oudste stasies van die Londense Underground en is reeds in 1863 geopen – ’n wonderwerk van Victoriaanse ingenieurswese. Gaan kyk bietjie self na die wonderlike klinkersteen-koepel oor die twee peronne wat vandag die sirkel- en distriklyne bedien.

Ek vind dit ongelooflik dat, skaars 20 jaar nadat die Voortrekkers met ossewaens oor die Drakensberge getrek het, mense in Londen al met moltreine onder die grond gery het.

Toe ek vroeër die week dié insig met ’n besoeker uit Suid-Afrika deel, is hy vinnig met ’n teenvraag: “Nou waar het die Engelse dan gaan vassteek dat ons so vinnig kon bykom?”

Ek lag eers lekker vir die verspotte gedagte, maar kom uiteindelik tot die gevolgtrekking dat daar tog waarheid in dié opmerking steek.

Hoewel ek gereeld in stomme verbasing staan oor die vindingrykheid en intellektuele vernuf van die Engelsman, is daar deesdae elke nou en dan ’n beriggie wat my laat wonder of die Britte nie inderdaad besig is om ’n bietjie “vas te steek” op intellektuele gebied nie.

Net ’n paar dae gelede lees ek die verhaal van Jack Archer en sy stryd om ’n bottel sjerrie by sy naaste supermark te koop.

Mnr Archer is digby die 90 en, te oordeel aan die foto van hom wat in die Daily Mail verskyn het, is daar geen rede om te twyfel dat hy ’n man van gevorderde leeftyd is nie.

Desondanks wou die kassiere by sy plaaslike supermark in York onlangs by hom weet of hy ouer as 18 is en daarom geregtig is op die alkoholiese drankie in sy mandjie.

Soos die meeste mense onder sulke omstandighede, het hy aanvanklik gedink sy maak ’n grap. Tot sy skok het hy egter besef dat sy inderdaad ernstig is dat hy op een of ander wyse – al is dit dan net by wyse van ’n plegtige mondelinge verklaring – bewys moet lewer van sy ouderdom.

Ander bejaardes in York sê oom Jack se ervaring was beslis nie ’n geïsoleerde geval nie en ’n woordvoerder van die supermark sê hulle “maak bloot seker dat hulle hul morele en regsverantwoordelikhede nakom ten opsigte van die verkoop van alkohol”. Nou ja toe.

Daar is egter ook ander voorbeelde wat daarop dui dat die Engelse dalk nie so skrander is soos hulle voorgee nie.

Al hoe meer Britte ry deesdae trein in ’n desperate poging om van die nagmerrie-verkeer op die paaie te ontsnap.

Om die waarheid te sê is treinry deesdae so gewild dat baie mense wat in die verre buitewyke van Londen bly, sukkel om by die werk te kom, omdat die treine so vol is.

’n Mens sou dink dat dié toedrag van sake wonderlike nuus vir treinoperateurs sou wees en dat hulle onmiddelik sal begin om meer en langer treine aan te lê om aan die groeiende vraag te voldoen, nie waar nie?

Nie in Engeland nie. Sommige treinoperateurs het in die laaste paar maande begin om hul treine op die besigste roetes korter te maak en hul kaartjiepryse in spitstye te verhoog. Want sien, hoe minder plek daar op die trein is en hoe duurder die kaartjie, hoe minder mense gaan trein ry. Kan enigeen aan ’n meer elegante oplossing vir die probleem van oorvol treine dink?

Kan dit wees dat dieselfde nasie wat eerste was om stedelinge met ondergrondse treine by die werk te kry met so ’n uniek stompsinnige oplossing vorendag kan kom?

Soos my besoeker uit die suide egter hierdie week aan my uitgewys het, is die antwoord eenvoudig.

Die rede waarom dié Britse denkers die pas makeer is om ons dommes die kans te gee om in te haal!

Soos die inwoner van 221B Baker Street sou sê: Dis tog elementêr, my liewe Watson.

Dié rubriek het vir die eerste keer in Rapport verskyn op 4 Februarie 2007.

As die Tupperware-grys jou vang...

2007-02-06T12:56:00.000Z

Goeiemôre uit ’n wintergrys Londen.

Libby Purves, ’n rubriekskrywer in The Times beskryf die Londense weer vroeër die week as “Tupperware-grys” – die beste beskrywing vir daardie amper wit wolkekleed wat hierdie tyd van die jaar permanent oor die Britse hoofstad hang.

As hierdie grys oor Engeland toesak vergeet ’n mens gou dat daar hoegenaamd iets soos blou lug bestaan. Aan die ander kant maak dit die weervoorspellings taamlik maklik: ’n Eenvoudig keuse tussen twee opsies – óf bewolk óf reën.

Maar laat ek nie té klaerig raak nie. Ten spyte van die plastiekhemel bo ons koppe het Engeland vanjaar ’n besonder warm winter.

Hier in Londen het die termometer nog net ’n paar keer vanjaar – in die dae kort voor Kersfees – by vriespunt gaan draai.

Die Britse weerdiens het verlede jaar gesê die afgelope herfs was die warmste sedert die Engelse in die 1600s begin rekord hou het van sulke dinge. In baie van die Europese ski-oorde het daar teen Kersfees nog nie ’n sneeuvlokkie geval nie en oordbestuurders sit met hulle hande in die hare oor die ongewone toedrag van sake.

Baie mense hier gee nou aardverwarming die skuld vir dié toedrag van sake, terwyl die grapjasse sê aardverwarming is die beste ding wat met die Britse eilande kan gebeur.

Self sal ek liewer tot so in die middel van Februarie wag voordat ek enige uitsprake oor ’n warm winter begin maak. Uit dure ondervinding weet ek dat hy wat nie eers Februarie deurgesien het nie, nie moet sê dat hy ’n Engelse winter beleef het nie.

Ek vertel dit alles net om te sê hoe baie ’n mens hierdie tyd van die jaar huis toe verlang.

Kersfees in die noordelike halfrond is wonderlik en daar is iets spesiaals daaraan om jou Kersinkopies in ’n dikke jas en serp te gaan doen. Daar is niks heeltemal so spesiaal soos ’n Kersmark langs ’n opelug ysskaatsbaan soos dié een wat elke jaar voor die Natuurhistoriese Museum hier in Londen gehou word nie.

Maar om oujaarsaand voor die verwarmer deur te bring is nie my idee van ’n partytjie nie. Nuwejaar is vir die see en die son – of op die allerminste langs die swembad in die binneland.

Selfs die Britte besef dit en hier rondom die jaarwisseling loop Londen leeg en duisende witbeen-Engelse kies koers na die warm suide waar hulle dan té lank in die son lê net om ’n paar weke later rooi en seer terug te keer na hul vaderland met sy Tupperware-hemel.

En dan wonder mens hoekom hulle hierdie tyd van die jaar so nors en stuurs is? Sou jy nie ook omgekrap gewees het as jy ná tien dae op Clifton se strand moes terugkeer hierheen nie?

Hulle antwoord is om uiting te gee aan hul frustrasie deur te kla – en daar is min mense in die wêreld wat met soveel oorgawe soos ’n Engelsman kan kla.

Openbare vervoer? Pateties, hoekom vra jy nog?

Die posdiens? Onuitstaanbaar, die laksheid. En so duur!

Wat help dit as ek, arme derde wêreldse wurm, aan hulle probeer uitwys dat ek die openbare vervoerstelsel heel effektief vind. So effektief dat ek vir die eerste tien maande van my verblyf hier nooit agter die stuur van ’n motor was nie.

En waarom sou ’n mens kla oor ’n posdiens wat so effektief is dat as een van jou kuiergaste haar tandeborsel by jou vergeet het, jy dit vir haar kan pos met die wete dat sy dit môreoggend sal hê?

In die middel van Januarie, as die ganse Brittanje in ’n tamaai Tupperware-bak verdwyn, steur my stuurs Britse vriende hulle egter glad nie aan enige van hierdie argumente nie.

Die rede, het ek intussen uitgevind, is dat die Britte nie regtig ontevrede is met die stand van openbare vervoer of die Royal Mail nie. Om die waarheid te sê, is hul eintlik heimlik trots op hul moltreine, hul rooi busse en die ellelange tou mense wat geduldig wag om gehelp te word in die plaaslike poskantoor. (Toustaan is immers ’n tipies Engelse tydverdryf!).

Die treine en die poskantoor is egter ’n handige sondebok omdat dít waaroor hulle eintlik wil kla die een ding is waaroor hulle absoluut niks kan doen nie – die Tupperware-weer.

Hierdie rubriek is vir die eerste keer op 11 Januarie 2007 in Volksblad gepubliseer.

Die adeldom verg verantwoordelikhede wat die rykes nie verstaan nie

2007-01-22T12:57:00.000Z

Waarvoor is ’n koningin goed?

Dis ’n vraag wat my nou reeds ’n paar maande lank besig hou – veral op dié gelukkige dae wanneer my pad my deur Londen se St James’s Park neem met sy lieflike uitsigte op Buckingham Paleis en Koningin Victoria se goue troukoekfontein voor die paleis.

Uit die honderde toeriste wat daagliks – winter of somer, sonskyn of reën – voor die paleis saamdrom, is dit duidelik dat die koningin, haar wagte en haar paleise, ongetwyfeld die grootste toeriste attraksie in die stad is.

Sonder ’n koningin sal Londen net nóg ’n Europese stad wees – ’n groot metropool met ou kerke en baie museums.

Daar is egter nog ’n rede waarom die monargie nie so ’n slegte idee is nie, besef ek verlede naweek op ’n besoek aan die Londen Tower, waar die kroonjuwele gebêre word.

Die hoogtepunt van ’n toer deur dié kompleks is ongetwyfeld die geleentheid om die tamaai eier van ’n diamant te sien wat in 1905 by die Cullinan-myn naby Pretoria gevind is en nou in haar majesteit se septer pryk.

Die moerse steen – dit weeg 530 karaat, en is steeds skaars ’n vyfde van die grootte van die oorspronklike moedersteen – het my egter laat wonder: Wat sal gebeur as iemand môre ’n nóg groter diamant langs die Weskus uit die see duik?

Wie sal dit koop? Om die hals van watter sokkerspeler se blonde vrou sal dit uiteindelik tot ruste kom?

Kan jy jou die spektakel voorstel wat hom sal afspeel terwyl Russiese oligarge en Amerikaanse internet-biljoenêrs met mekaar meeding om dié juweel te besit – net om dit dan in ’n kluis te gaan toesluit waar niemand, behalwe ’n paar uitgelese gaste, dit ooit weer sal sien?

Was dit nie destyds ’n eindeloos meer elegante oplossing om die Cullinan-diamant – ’n sieraad só uitsonderlik dat dit haas ontmoontlik is om die waarde daarvan in geld te meet – aan die Britse monarg present te gee nie?

Want kom ons wees eerlik. Die Cullinan-diamant “behoort” vandag so min aan Koningin Elizabeth II as wat die see aan ’n snoek behoort.

Dit is miskien haar eiendom in die sin dat die destydse Suid-Afrikaanse regering dit aan haar voorouer, Edward VII, geskenk het, maar beslis nie hare om daarmee te maak wat sy wil nie. Die feit dat mense daagliks toustaan om dit te besigtig – en toegelaat word om dit te doen – bewys hoe ernstig sy haar rol as kurator van dié sieraad sien.

Ek lees onlangs dat die hoofde van die grootste FTSE-maatskappye in Londen nou 70 keer meer verdien as die gemiddelde salarisse wat aan hulle werknemers betaal word. In 1980 was dié gaping slegs 10 keer en is die gaping tussen ryk en arm dus besig om elke jaar groter te word.

Vroeër die week kyk ek na ’n televisieprogram oor die buitensporige bonusse wat deesdae betaal word aan die top aandelemakelaars in Londen.

Die mees suksesvolle onder hulle het verlede maand bonusse van meer as R700 miljoen (£50 miljoen) gekry.

Die program vertel dat hierdie biljoenêrs nou – net soos die koninklikes van honderde jare gelede – besig is om groot dele van die aardbol vir hulself te annekseer in die naam van private grondeienaarskap.

Groot dele van die Mosambiekse kus, duisende hektare reënwoud in die Amesone en honderde eilande in die Indiese en Stille Oseaan “behoort” nou aan iemand wat waarskynlik nie meer as ’n paar keer in sy (of haar) lewe genoeg vakansie gaan neem om daar besoek af te lê nie.

In plaas daarvan om luidkeels te protesteer dat ’n paar individue besig is om vir hulself dele van die aarde toe-eien wat aan die ganse mensdom moet behoort, staan ons bloot en toekyk in sprakelose en misplaaste bewondering oor hul fabelagtige rykdom – en wens heimlik dat ons ook soveel geld het.

Dis in gevalle soos hierdie wat ek wens ’n mens kan jou weer op ’n koningin beroep om die balans te herstel, dit vir die kroon te annekseer en haar vra om toe te sien dat almal van ons die vreugde en die prag daarvan kan geniet.

En op die koop toe kry jy sommer ook iemand wat skole kan open, die siekes kan besoek en wat op haar verjaarsdag vriendelik van onder ’n pers hoed vir die skares wuif.

Dié rubriek het vir die eerste keer in Rapport verskyn op 21 Januarie 2007.

Ons soek vir Vader Krismis t'rug

2006-12-10T17:08:00.000Z

Toe ek klein was het mens Vader Krismis net een keer per jaar gesien.

Ek onthou een jaar veral goed. Ons was saam met vriende op ’n plaas buite die dorp en my pa het hom met sy ou 1934-Chev op die stasie gaan haal waar hy met die trein aangekom het.

Die Chev het een van daardie oopklap dicky seats agter en Vader Krismis het “in die diekie gesit”, soos ons altyd gesê het. Van daar het hy vir ons kinders gewuif terwyl my pa op die toeter lê om seker te maak almal weet wie die belangrike gas is wat vanaand in die Chev se diekie ry.

Daarna het almal in ’n reuse kring onder ’n boom in die tuin gaan sit en een van die grootmense het vir Vader Krismis ’n opvou kampstoel in die middel van die kring neergesit. Dan het hy in die stoel neergesak en in ’n groot kussingsloop rondgekrap terwyl hy die kinders een vir een by die naam roep om hulle presente te kom kry.

Dan skielik was hy weg en moes ons ’n hele jaar wag voordat ons hom weer kon sien.

Die herinnering van Vader Krismis op sy opvou-kampstoel onder ’n groot plataanboom kom verlede naweek by my op terwyl ek in die grou strate van Amsterdam rondloop.

In Holland bring Sint Nicolaas sy presente al op 6 Desember en verlede Sondagaand sit ons by ons goeie vriendin Fen in haar woonstelletjie in die Rivierenbuurt in die suide van Amsterdam en wag op die heilige ou vader se koms.

Anders as ons Vader Krismis, wat in die diekie van die Chev gery het, ry Sint Nicolaas op ’n wit perd en kom hy en sy helper, Swarte Piet, elke jaar met ’n skip van Spanje af.

Terwyl ons wag eet ons marsepein, spekulaas en pepernoten terwyl Fen op die klavier speel en ons almal saamsing:

Zie ginds komt de stoomboot uit Spanje weer aan

Hij brengt ons Sint Nicolaas ik zie hem al staan

Zijn knecht staat te lachen en roept ons reeds toe:

Wie zoet is krijgt lekkers, wie stout is de roe!

Och lieve Sint Nicolaas, kom ook eens bij mij,

En rijd tog niet stilletjies ons huisje voorbij.

Gelukkig hoor hy ons pleidooi en kort voor lank lui die deurklokkie hard en aanhoudend. As ons die deur oopmaak staan daar ’n mandjie presente op die drumpel en wag wat ons opgewonde na binne dra om te kyk wat die goeie ou oom vir ons gebring het.

Ons Nederlandse vriende vertel dat hul tradisionele pakjesavond deesdae erg bedreig word deur die groot winkelgroepe wat besig is om die land se kinders bekend te stel aan Sint Nicolaas se meer wêreldwyse neef, Kersvader.

“Die Kersman”, soos hulle afwysend na hom verwys, het ook ’n groot wit baard, maar in plaas van die heilige Sint Nicolaas se biskoppehoed, dra hy ’n rooi slaaphoed en kom van die koue noordpool, eerder as Spanje met sy meer aangename klimaat.

Die rede vir die indringer se koms is duidelik. Die Nederlandse winkeliers besef dat die vrygewige Kersvader ’n baie beter verkoopsman is as die suinige Sint Nicolaas wat relatief klein geskenkies saam met ’n gediggie voor jou deur kom neersit.

En, reken hulle sinies: Sou dit nie wonderlik wees as elke Hollandertjie by Sint Nicolaas én by die Kersman ’n presentjie kry nie?

Die Nederlandse establishment is egter besig om moedig vas te skop. Die nasionale televisiestasies hou vol dat daar net één Sint Nicolaas is. Hulle ag om die waarheid te sê sy aankoms só belangrik dat die televisienuus elke jaar daaroor verslag doen.

En skielik besef ek dat ons Vader Krismis ook êrens langs die pad in ’n Kersman verander het. Hy kom lank reeds nie net een keer ’n jaar in die diekie van my pa se Chev by ons om nie. Hy sit ook nie meer op sy plêstiek kampstoel onder die plataanboom om die koel aandluggie te geniet ná ’n warm somersdag op die trein uit die Kaap nie.

Deesdae is sy na-apers oral. In hul vieslike plastiek-mombakkies en hul rubber-rendiere en die lawwe foamalite sneeu wat heeltemal uit plek lyk in die Afrika-son.

Miskien is dit tyd dat ons, soos die Hollanders, vasskop en sê: Weg met die winkel-Kersmanne met hul watte baarde en rooi slaaphoedens.

Ons soek vir Vader Krismis t’rug.

Hierdie rubriek het die eerste keer in Rapport verskyn op 10 Desember 2006.

Die waaiers van die oranje-blanje-blou is erg verward

2006-12-04T16:23:00.000Z

Rian Oberholzer, ’n man wat eens op ’n tyd aan bestuur van rugby in Suid-Afrika gestaan het, het op ’n keer afkeurend na rugbyondersteuners verwys as die brandewyn-en-coke-brigade.

Destyds was die implikasie dat ons klomp op die pawiljoene effens minder breinselle as die gemiddelde het en daarom liefs moet stilbly oor sake soos swak skeidsregters, afrigters en rugbyadministrateurs.

Dis ’n baie onregverdige ding om van die mense wat jou salaris betaal te sê, maar soms – soos pas weer verlede Saterdag gebeur het – wonder ’n mens tog oor die intellek van sommige ouens wat saam met jou kom voetbôl kyk.

Soos die mense wat steeds met die oranje-blanje-blou by ’n rugbytoets opdaag.

Die gewoonte is klaarblyklik veral in die buiteland gewild en verlede Saterdag op Twickenham was daar maklik tien sulke vlae sigbaar.

Ek glo ons het hier te doen met ’n geval van erge simboolverwarring. Jong mense wat vlae rondswaai om uiting te gee aan hul politieke frustrasies – hulle glo klaarblyklik hulle is tweederangse burgers in hul eie land – sonder om te besef dat die simbool wat hulle gekies het onversoenbaar is met toetsrugby of hul eie lewensomstandighede.

Ek het verlede Saterdag met ’n hele paar van hulle gesels en die reaksie is bykans altyd dieselfde. As ’n mens hulle daarop wys dat die Springbokke nooit op Twickenham sou kon speel as dit nie was vir die nuwe Suid-Afrikaanse vlag nie – die een wat hulle klaarblyklik so afstootlik vind – kyk hulle jou met ongeloof aan.

“Dit is nie waar nie, ons het nog altyd hier gespeel,” het een kêrel vol selfvertroue teruggekap.

’n Ander se pa, ’n groot oom daar van Clanwilliam se wêreld, het op my afgestorm en gesê ek moet “die kinders” uitlos, klaarblyklik omdat hulle nie weet wat hulle doen nie.

Op ’n sekere vlak het ek simpatie met dié stelling. Toe die Springbokke laas op Twickenham gewen het, was hierdie jong manne nog nie eers op hoërskool nie.

Sportisolasie, die Nieu Seelandse meelbomtoer en Peter Hain is dinge waarvan hulle heel waarskynlik nog nooit gehoor het nie.

Selfs John Williams se ramspoedige Europese toer van 1992, die eerste Springboktoer van die post-isolasie era, is té ver in die verskiet om enige indruk op hulle jong gemoedjies te maak.

’n Gebrekkig historiese perspektief is natuurlik geen misdaad nie, maar as dit ’n verskoning word vir ’n onvanpaste gedrag by ’n internasionale toetswedstryd, is dit tyd vir ’n geskiedenisles.

Weet hierdie outjies nie dat in die jare rondom hulle geboorte talle jong mans van hul ouderdom in die bosse van suid-Angola doodgeskiet is nie? ’n Oorlog geveg onder dieselfde vlag waarmee hulle nou so trots na Twickenham marsjeer.

Hoeveel liewer sou hierdie jong soldate nie ook hul na-skoolse jare in Londen wou deurbring as om Kubane in die bosse rond te jaag nie? Hoeveel lekkerder sou dit nie wees om in Brittanje rond te jakker op ’n Statebondsvisa terwyl jy in pond betaal word nie?

Is dit té vergesog om van hierdie nuwe geslag jong Suid-Afrikaners te verwag om te weet dat dié voorregte wat hulle nou geniet nie moontlik sou wees onder die oranje-blanje-blou wat hulle nou met soveel animo swaai nie?

Hiermee wil ek vir geen oomblik voorgee dat protes – as dit inderdaad is waarmee ons hier te doen het – verbote is nie of dat die nuwe Suid-Afrika verhewe is bo enige kritiek nie. Allermins.

Daar is baie waarmee ek ook ongelukkig is. Dinge wat heeltemal anders uitgedraai het as wat baie van ons in 1994 gehoop het.

As ’n ingenieur met jare se ondervinding vir my sê dat hy bitter graag in Suid-Afrika wil werk, maar nie werk kon kry nie en daarom besluit het om ’n koue, nat en modderige eiland sy tuiste te maak, raak ek baie, baie moerig.

Maar is ek bereid om – net omdat ek kwaad is – in ’n oomblik van misplaaste nostalgie Twickenham toe te gaan met ’n vlag wat glad nie te versoene is met ’n moderne Springbokspan nie?

Beslis nie.

Vir die enkele swaaiers van die oranje-blanje-blou vra ek daarom mooi: Gebruik ’n slag jou verstand man. Die rugbywêreld kan doen met ’n paar minder morone.

Die rubriek het vir die eerste keer in Rapport verskyn op 3 Desember 2006.

As dinge agteruitgaan, emigreer

2006-11-27T12:03:00.000Z

Moedig jou kinders aan om te emigreer. Die redes is oral rondom jou te sien. Skole gaan agteruit. Misdaad ruk handuit. Die land word oorstroom deur arm immigrante wat net die sosiale probleme in die land vererger.

Klink dit nie bekend nie?

Dit is egter nie net in Suid-Afrika waar mense deesdae wonder of hulle moet bly of gly nie.

’n Voormalige Tory-parlementslid en junior minister in Margaret Thatcher se kabinet het pas die knuppel in die Britse hoenderhok gegooi met ’n boek waarin hy Britte aanmoedig om uit hul geboorteland pad te gee.

Hy sê die land is besig om uit sy nate te bars vanweë die instroming van immigrante van regoor die wêreld en die hele sosiale struktuur gaan binnekort in duie stort.

Die beste wat jong Britte kan doen is dus om pad te gee uit hul eie land.

“Hoekom praat niemand oor wat aan die gang is in ons eie land nie?” wil George Walden weet in Time To Emigrate?

“As ’n Engelsman nie meer die vryheid het om hardop en in alle eerlikheid te sê wat hy voor hom sien gebeur nie, wat is die punt daarvan om Engels te bly?”

Met die eerste oogopslag val Walden se idees op as buitensporig radikaal.

Walden is konserwatief met ’n hoofletter K, en in die beste Engelse polemiese tradisie is hy glad nie bang om ’n ding op sy naam te noem nie.

Hy ontken ten sterkste dat hy xenofobies of rassisties is, maar sê dis onmoontlik om die feit weg te redeneer dat Engeland onder geweldige druk verkeer weens die instroming van nuwe immigrante.

Kyk verby hierdie irritasies (en die knaende vermoede dat sy idees tog op niks anders as xenofobie neerkom nie) - en mens besef dat Walden tóg sy vinger op een van Brittanje se mees knaende probleme lê. Want ja, dié eiland het reeds hopeloos te veel mense met duidelike tekens dat die sosiale weefsel besig is om lelik uit te rafel.

Vlakke van wetteloosheid, dronkenskap en wat die Britte eufemisties beskryf as “anti-sosiale gedrag” is hoër hier as in enige ander land in wes-Europa. Spanning tussen Moslems en die res van die bevolking is op breekpunt. Hoe dan anders as sowat ’n derde van Britse Moslems glo dat verlede jaar se bomaanvalle op treine in Londen geregverdig was?

En moet nooit vergeet dat verlede jaar se bomplanters almal Britse burgers was nie – daarop uit om oorlog teen hul eie land te verklaar.

Om alles te kroon doen die Britse skoolstelsel niks om hierdie ongelykhede uit te wis nie. Terwyl die beste privaatskole al hoe beter word, ontvang die armes aan die ander end van die spektrum waarskynlik vandag ’n swakker opvoeding as 20 jaar gelede.

Tydens ons gesprek vroeër die week wys hy immigrasie as die groot sondebok uit. Immigrante is bereid om meer werk vir minder geld te doen. En alhoewel hulle op dié manier inflasie in toom hou, waarsku Walden dat dit ’n vals ekonomie is: die Britte is besig om tred te verloor met presies hoeveel mense in die land is en hul bevolking groei waarskynlik vinniger as die ekonomie.

Hy is egter genoeg van ’n pragmatis om te erken dat mens net die die stroom immigrante kan probeer minder maak – jy sal dit nooit heeltemal kan keer nie.

“Die skade is in elk geval reeds gedoen. Daar is klaar te veel mense in Brittanje – dit help nie ’n mens probeer nou iets daaraan doen nie.”

En immigrasie is nie net sleg nie. “Ek hou van die idee dat immigrante wat lus is om te werk ’n bietjie ons lui Engelse agterente kom skop.”

Die totale prentjie lyk egter té bedremmeld na sy smaak, sê hy. Behalwe vir ’n enkele dowwe liggie aan die einde van die tonnel.

“ ’n Mens kan nooit die moontlikheid buite rekening laat dat op een of ander tipies onbeholpe Engelse manier alles op die ou end tog sal uitwerk nie.”

Intussen is sy raad aan sy eie kinders egter eenvoudig. Vat jou goed en trek. Spanje, Kanada, Australië of Nieu-Seeland is almal goeie opsies. Maar hou jou opsies oop. Want wie weet, dalk werk dinge uiteindelik in Brittanje uit en wil jy terugkom.

Klink bekend, nie waar nie?

Hierdie rubriek het die eerste keer in Rapport op 26 November verskyn.

Die boodskap van die Rooi Papawer

2006-11-12T12:00:00.000Z

Die afgelope paar weke is Londen onder beleg van die Guy Fawkes-brigade.

Hoe dié tradisie dit regkry om te bly voortbestaan in ’n land wat só veiligheidsbewus is ek nie my klein seuntjie in die openbaar op my skouers mag ronddra nie, is my gat se deksel.

’n Vriendelik supermarkstem moedig my die ander dag in Sainsbury’s aan om by die toonbank te vra na hulle verskeidenheid klappers en vuurwerke “that will make your bonfire-night a truly memorable occasion”.

Vir eens was dit ’n advertensie wat geen doekies omgedraai het nie. Die donderbusse en ander munisie wat hulle daar verkoop is genoeg om my woonstelblok te laat sidder soos wat dit ’n halfeeu gelede onder die aanslag van daardie Mugabe-lookalike van Duitsland gedoen het.

So. Met ’n Londen wat op die oomblik sterk herinner aan Bagdad vind ek dit daarom baie gerusstellend dat Remembrance Day so kort op Guy Fawkes volg.

Die ou tannies wat rooi plastiek papawers by die ingange van treinstasies verkoop se boodskap dat niemand van ons die aaklike prys van oorlog durf vergeet nie, kan nooit té gering geskat word nie.

Ek voel bevoorreg om ’n Londen te kan beleef waar die tannies (en omies) agter die papawertafels en –kollektebussies nog deel vorm van die institusionele geheue van dié stad.

Hulle is die laaste oorlewendes van ’n generasie – in die Weste in elk geval – wat nog die twyfelagtige voorreg gehad het om in ’n totale oorlog betrokke te wees. ’n Oorlog waarby hele families, ma, pa, boetie en sussie teen wil en dank betrek is – die mans aan die front en die vrouens in die munisie-fabrieke terwyl hulle saans in die bomskuilings wegkruip vir die Duitse bomwerpers.

Een van die eerste dinge wat ’n mens opval van die Engelse is hoe, in die woorde van ’n goeie vriend, “oorlogbedonnerd” hulle is. Wat waar is. Probeer maar net tel hoeveel monumente en museums daar in Londen is met ’n oorlogstema. Om van oorlogsdokumentêre op televisie nie eers te praat nie.

Die voor die handliggende verduideliking hiervoor staan natuurlik elke Novembermaand agter die papawertafels: As Hitler so ’n ongelooflike direkte invloede op jou lewe gehad het, sou jy ook ’n reusagtige monument ter ere van jouself en jou medestryders laat oprig het!

Om oor die verlede te pieker is reg en goed en iets waarvoor ek die Engelse baie bewonder. Maar as dit gemakliker raak om die konflikte van 60 en 90 jaar gelede te onthou as die een waarin die land tans betrokke is, het jy probleme.

Daarmee wil ek nie sê dat die Britte besig is om die olifant in hul voorhuis – die oorlog in Irak – doelbewus te ignoreer nie. Allermins.

Die probleem is egter dat die debat oor die oorlog in Irak sukkel om enigsins verder te vorder as die “ek het jou mos gesê”-variëteit, so dan en wan afgewissel met ’n politikus of kommentator wat erken dat hy altyd ten gunste van die oorlog was, maar nou besef dat hy (of sy) verkeerd was. Big deal.

Die werklike olifant in die kamer is dat niemand – nie George Bush, Tony Blair óf hul politieke teenstanders – enige idee het hoe om probleem op te los nie.

Wat help dit enigeen om nou te sê dat hulle van die begin teen die oorlog gekant was? Óf dat Donald Rumsfeld hom nie gesteur het aan die Britte se weldeurdagte planne vir ’n post-Saddam Irak nie?

Die leier wat nou my stem sal kry, is die een wat met ’n vredesplan vorendag gaan kom. En dit is duidelik dat beide die Demokratiese Party in Amerika en David Cameron se Tories in Brittanje op die oomblik net tevrede is om politieke munt te slaan uit Bush en Blair se probleme – sonder om self hulle nekke uit te steek en hul alternatiewe op die tafel te sit.

Dié benadering mag miskien sin maak in die wêreld van Westminster en Capitol Hill se fokusgroepe en meningsopnames waar sukses gemeet word aan steun by die stembus.

Ek twyfel egter of dit heeltemal in die gees is van die boodskap wat die tannie met die rooi papawertjie – een van die min onder ons wat al self die teiken van ’n bom was –vandag op Herinneringsdag wil bring.

Parys: die groot bekgeveg

2006-11-05T11:52:00.000Z

Ek en Emile Joubert, wynskrywer vir Rapport, ontmoet onlangs in Frankryk en oor ’n paar biere raak ons erg aan die argumenteer oor mooi en die lelik van die Franse hoofstad. Nie links nie, daag ons mekaar uit tot ’n tweegeveg – om gevoer te word in die blaaie van Rapport se Perspektief bylaag. Hier is die hele bloederige sage:

Emile Joubert skryf:

Skuins ná die 1970’s begin het, sleep my ouers my na ’n stad genaamd Parys. Die plek was immers net oorkant die water vanwaar my pa diens gedoen in Londen vir Nasionale Pers. Maar dit – Parys - kon netsowel ’n ander planeet gewees het.

Ek onthou die vreemde dog musikale eksotiese taal op my ore. Die rondstap saam met my ouers, hul mede-joernalis George Boshoff en jonger broer en suster, op soek na ’n goedkoop eetplek wat die joernaliste se flenterbeursies sou pas. Die reuk van skerp sigarette, vis, ryk souse en omgestapte rooiwyn. Die gekultiveerde lawaai van die nou strate, die alewige bont liggies aan die gelééfde geboue. En dan goedkoop etes – seker in die Les Halles-gebied daai tyd – in rumoerige eetsale vol mans in blou werksklere en vroue wat gehawend, dog vol liefde was.

Ons het ’n goedkoop bord varkpote omhul in broodkrummels gedeel, en ek het onder die tafel aan die slaap geraak. Op saagsels.

En presies 25 jaar gelede word ek weer wakker in die Stad van Lig, dié keer drie weke voordat ek my vir diensplig moes aanmeld. Ses dae se rondstap en kyk, en droom en proe besef ek dat die bekoring van daardie destydse sewejarige laaitie in ’n heuglike liefde verander het. Tot vandag vra ek myself af: hoe kan mens so lief wees vir een plek? Daardie plek genaamd Parys?

Soos met alle liefdes, help herinnerings. Die herinneringe is soet danksy mense. Mense saam met wie ek in verskeie stadiums van my lewe die museums en kafees en strate en eindelose ruimte kon verken. Mense met wie ek Parys se ontsettend prag kon deel. My ouers. Die twee Francois’s. Skoolpêl Heinie. Frankie die Wynmaker.

Jy’t wragtag hulp nodig, want Parys bly ’n stad wat swaar op jou sintuie hamer. Die blik van die enorme Eiffel as jy hom van die D’Orsay-kant bekruip. Die snakkend mooi Picasso’s in die Marais-area, en herfsblare in die statige Boulevard St Germain. Die spookagtige middernagstilte van Place Vosges en die teatrale debattering tussen ’n kelner en ’n restaurantklant wat, anders as wat eersgenoemde dit wil hê, nie vanaand die kalfskop wil eet nie, eerder die steak tartare. Die reuk van die Seine in winter, niks anders nie as ’n kopvol skoon suurstof met die wind wat groente en straatgeure van die Latynse Kwartier aandra. Die ferm warmte van ’n gegrimeerde skoonheid, wat rede het om arrogant oor haar voorkoms te wees, wanneer sy langs jou in die propvol Metro inskuif op pad na die Champs.

Die histeriese klank van die Stade de France wanneer die plaaslike rugbyspan Stade Francais opdraf. En die geur van ’n ryp stuk Brie-kaas en vars baguette, afgespoel met ’n rou wyn uit die suidweste.

Daar is te veel om te sien. Te veel om te doen. Dus sal ek bly teurggaan tot ek kan. Ook vir die herleef van goue herinnerings, en die wete dat elke besoek nóg ’n vragvol nuwes sal bring.

Ek dink dat, dekades nadat die sewe jarige seun aan die slaap geraak het, Parys tog die laaste plek sal wees waaraan hy op sy laaste dag sal dink. En hy sal áltyd daaroor droom.

Pieter Malan antwoord:

Waar kom hierdie versotheid, hierdie dolle verliefdheid met Parys vandaan?

Wat is dit aan die Franse hoofstad dat rasionele en goed gebalanseerde mense skielik wankelrig van knieg en glasig van oog raak as hulle begin praat van ’n stad wat niks meer spesiaal kan bied as ’n bloederige geskiedenis en ’n koddige vierbeentoring nie?

My vriend Emile het duidelik Hemingway se A Moveable Feast een keer té veel gelees.

Of miskien het een van daardie rondegesig Franse meisietjies met hul klein swart ogies hom so warmgevry in Place Vosges dat hy net nie kan onthou hoe baie die stad na piepie ruik nie.

Wat is dit met die Franse dat hulle só min van hul eie hoofstad dink dat hulle die hele plek verander het in ’n reuse urinaal?

En hul parke! ’n Verbeeldinglose laslap van geometriese patrone en regop bome met voetpaadjies bedek in skitterwit klippies – só wit en verblindend in die somerson dat die hele stad soos ’n simmerende lugspieëling op die horison dobber. Die stad van (verblindende) lig, inderdaad!

Geen wonder dat daar op elke tweede bankie ’n verliefde paartjie sit en vry nie. Sou jy nie ook liewer jou oë in warme omhelsing wou sluit vir ’n stad wat só onvanpas op jou sintuie hamer nie?

Parys maak my bang. Emile sê hy het Parys besoek ’n paar weke voor hy met diensplig begin het. Wat hy nalaat om te sê is dat die Infanterieskool op Oudtshoorn soos ’n vriendelike familiepiekniek moes voel ná sy besoek aan die stad van die guillotine.

Parys is ’n stad vol teenstrydighede. Die kastige geboorteplek van die demokrasie waar Napoleon homself tot keiser gekroon het slegs 15 jaar ná die bestorming van die Bastille. (Net om dinge in konteks te plaas: In dieselfde jaar dat Napoleon die kroon uit die pous se hande neem en op sy eie kop sit, wys die Engelse vir William Pitt aan as hul 18de eerste minister.)

Emile, ek is bevrees onder die veneer van jou “snakkende mooi Marais” en die teatrale en skynbaar beskaafde debatte tussen klante en kelners in die straatkafees broei die volgende revolusie. Want as daar een ding is wat die geskiedenis ons leer is dat Parysenaars nooit moeg word vir brandsteek en klipgooi nie.

Hulle revolusies bly, vreemd genoeg, vir ewig onvoltrek en onafgehandel. Op die chaos volg bloot ’n ongemaklike vrede terwyl die burgemeester en sy vrou voortgaan om R7000 per dag aan kos uit te gee – soos Jacques “die Sonkoning” Chirac tydens sy tyd as die stad se eerste burger gedoen het.

Ek is bevrees die Parys van Picasso, Hemingway en Jan Rabie leef nog net in die nostalgiese drome van toeriste wat in die Montparnasse met hul groen Michelin toeristegidse onder die neus ronddwaal.

Ek het nuus vir hulle. Die wêreld se Nobelpryswenners het lankal verkas na interessanter plekke soos Istanbul en Dublin.

Intussen staan Parys se Eifel en verroes.

Sy het gekom, gesien en liederlik gefaal

2006-10-30T20:00:00.000Z

Sy het haar gehoor verveel, beledig en hul intelligensie onderskat. Nie sleg vir die land se hoof-diplomaat nie.

Was dit ’n minister van Kazakstan of Gambië, ’n land ver op die gesigseinder waarvan jy nog net vaagweg gehoor het, sou jy jou hande in die lug kon gooi en dit aflag.

Maar dit is nie.

Die diplomaat is haar eksellensie, die Suid-Afrikaanse minister van buitelandse sake, dr. Nkosazana Dlamini Zuma.

Die plek: die London School of Economics, waar Dlamini-Zuma gevra is om te praat oor die toekoms van die Verenigde Nasies – ’n lesingreeks wat beplan is rondom die 60ste bestaansjaar van die organisasie.

Suid-Afrikaners het in die laaste paar jaar gewoond geraak – miskien té gewoond geraak – aan ’n gulle ontvangs in Londen. Probeer maar net onthou hoeveel keer Londenaars Trafalgarplein volgepak het om vir Nelson Mandela te sien.

Enigeen wat twyfel dat dié euforiese post-94 dae vir goed verby is, moes Woensdagaand in die ou ouditorium van die LSE gewees het.

Met die charisma van ’n lykbesorger op Valium het Dlamini-Zuma die gehoor geamuseer en verveel.

Die professors en studente in internasionale politiek het gekom om te hoor wat die minister te sê het oor die rol wat Suid-Afrika vir homself sien as pasverkose lid van die VN se veiligheidsraad.

Wat hulle gekry het, was ’n langdradige lesing oor die geskiedenis van die stryd teen apartheid en die VN, ’n toespraak waarin sy lang uittreksels uit die aanhef van die VN se stigtingsakte gelees het.

Binne minute nadat sy begin het, het ’n paar Zimbabwiërs opgespring om haar te onderbreek. Vir ’n paar minute was daar hogere drama – veral toe Peter Thatchell, ’n Londense aktivis wat gereeld in die voorste linies van menige menseregte-betogings gesien word, tot op die verhoog langs Zuma gevorder het.

Nadat Thatchell met geweld uit die saal geboender is, is Dlamini-Zuma toegelaat om voort te draal. Elke paragraaf gepunktueer deur ’n diep sug asof sy wil sê: Die enigste mens meer verveeld met hierdie toespraak as julle, is ek.

Genadiglik raak selfs die swakste toespraakskrywers se ink uiteindelik op en was daar ’n paar minute vir vrae.

“Met die hulp van die VN het dit die ANC 40 jaar geneem om Suid-Afrika te bevry,” het die eerse vraesteller opgemerk. “Beteken dit dat dit Zimbabwe en die mense van Darfoer ook 40 jaar moet wag?”

’n Tweede was verbaas dat die minister geen melding gemaak het van Vigs in haar toespraak nie, gegee dat dit een van die wêreld se grootste krisisse is. Het dit iets te doen met die feit dat haar eie president ontken dat daar iets soos Vigs bestaan?

Enige pertinente antwoorde op dié kwessies het verlore gegaan in ’n see van ideologiese clichés waartydens Dlamini-Zuma ook die tyd gevind het om ’n lid van die gehoor die kop te was omdat hy dit durf waag om sy kop te skud omdat hy nie met haar weergawe van die werklikheid saamstem nie.

’n Ander vraag oor die hoeveelheid wapens wat Suid-Afrika verkoop, is beantwoord met die absurde stelling: “Ons verkoop nie wapens wat in ’n konflik gebruik kan word nie.” Terwyl die gehoor skater laat ’n paar Suid-Afrikaanse diplomate in die gehoor hul kop in hul hande sak…

Toe die soveelste Zimbabwiër opstaan om haar te kritiseer oor Suid-Afrika se onvermoë om hulle by te staan in hul uur van nood, het haar geduld begin opraak.

“Julle Zimbabwiërs sit hier in Londen en doen niks aan die situasie in julle eie land nie,” begin sy preek. ’n Koor van protes klink op. Die ironie gaan nie by die Zimbabwiërs verby nie – Dlamini-Zuma het immers self as banneling in Brittanje studeer.

“Ek dink ons het die punt van krimpende opbrengste bereik,” sê Howard Davies, die voorsitter en direkteur van die LSE, en beëindig verrigtinge.

Na afloop van die vergadering vertel ’n joernalis van die BBC se internasionale diens dat hulle vir dae lank probeer het om ’n onderhoud met die minister te kry terwyl sy in Londen is. Verslaggewers van SkyNews en Radio 4 se Today nuusprogram – een van die mees gerekende aktualiteitsprogramme ter wêreld – was ewe onsuksesvol.

“Ek het gekom, ek het gesien, ek het oorwin,” was Julius Caesar se selfvoldane boodskap aan die senaat na sy oorwinning in die Slag van Zela.

Ek wonder wat die Latyn sou wees vir “ek het liederlik gefaal”?

Die rubriek is vir die eerste keer in Rapport gepubliseer op 29 Oktober 2006.

Waar kry hulle hierdie ape?

2006-10-18T16:20:00.000Z

Ek sit vandag op kantoor en luister met ’n halwe oor na die debatte oor die sluiting van poskantore in Brittanje.

Beleidmakers in Whitehall sê ’n klomp poskantore, veral dié in plattelandse gebiede, moet gesluit word omdat dit nie meer ekonomies is nie. Volgens dié argumente is elke poskantoor ’n klein besigheid op sy eie. As hy (of is ’n poskantoor ’n sy?) nie winsgewend is nie, moet dit toegemaak word.

“Dis nie reg dat ’n poskantoor in Londen ’n poskantoor in die sticks moet finansier nie,” seg ’n amptenaar aan SkyNews.

Het jy al ooit ’n groter klomp vryemark claptrap gehoor as dit? Waarom mag ’n poskantoor in een van die rykste stede ter wêreld nie ’n poskantoor in ’n arm afgeleë deel van die land finansier nie?

Hierdie selle argument word deur privatiseerders reg oor die wêreld – ook in Suid-Afrika – gebruik om klein arm plattelandse gemeenskappe te beroof van dienste wat van kardinale belang is vir hulle voortbestaan. ’n Diens wat hulle op geen manier kan bekostig as hulle nie kan staatmaak op die beginsels van kruissubsidering nie.

En om te sê hulle kan die telefoon of die internet eerder as die poskantoor gebruik is bog. Want dit is ook nie vir ’n internetdiensverskaffer die moeite werd om een kliënt in die sticks te hê nie.

Is daar enige kliënte van die poskantoor wat omgee dat twee pennies uit hulle pond gebruik word om ’n diens wat in die stad as selfvansprekend aanvaar word in die noorde van Skotland te subsidieer? Ek dink nie so nie.

Too posh to push?

2006-10-17T16:05:00.000Z

Vanoggend vir meer as ’n uur op Heathrow rondgestaan en wag in die hoop om my oog te lê op Madonna se Malawiese bybie. Die joys van joernalistiek darem!

Uiteindelik het ek ’n redelik goeie fotorekord van elke liewe swart kind wat vanoggend in Londen uit Johannesburg aangekom het – maar geen David Banda nie!

Die hele debakel het al die elemente van ’n blêddie goeie tabloid-storie. Vir die een oomblik is jy ’n brandarm kaalvoetklonkie in ’n weeshuis onder die Afrikason, die volgende oomblik sit jy in ’n Edwardiaanse herehuis in Marlybone onder die vaalgrys Engelse uitspansel.

Vir eeue was daar bitter min ooreenkomste tussen die armes en die rykes. Behalwe vir die feit dat alle vrouens – ryk of arm – op dieselfde pynvolle manier geboorte geskenk het.

Deesdae is die rykste mammies too posh to push en word die kleintjie met die hulp van ’n skalpel die wêreld ingebring.

Madonna en haar superster-vriendinne neem dit een verder – laat die mammas in Afrika die drukwerk vir ons doen.

Parys: ’n agterlike hool langs ’n stinkende rivier

2006-10-16T19:29:00.000Z

Pas terug uit Frankryk. Was vir ’n week in Beaune in Boergondië waar ek ’n paar Suid-Afrikaanse kelder- en plaaswerkers ontmoet het vir ’n storie vir die dagblaaie.

Ook vir wynmaker Clive Torr gaan sien. Clive was ’n paar jaar gelede wynmaker by Villiera, maar is intussen daar weg om klas te gee by die Cape Wine Academy. Maak deesdae wyn uit sy garage in Somerset Wes. Hy het ook ’n paar rye wingerd in Boergondië en spandeer ’n paar weke per jaar daar om wyn te maak. Clive is wonderlike geselskap en is passievol oor die streek en Pinot Noir .

En dan natuurlik Parys.

Is die Franse hoofstad nie die mees over-rated stad in die wêreld nie?

Aaklige plek, suur mense. En die hele plek ryk na piepie.

Geen wonder nie, want daar is nie ’n openbare toilet in sig nie. En as jy uiteindelik een kry moet jy nog betaal vir die voorreg.

Komaan. Almal van julle moet saamstem. Die beeld van die romantiese, pragtige hoofstad het geen ooreenkomste met die werklike Parys nie.

Die plek is niks anders as ’n agterlike hool langs ’n stinkende rivier nie. Ag nee wat.

Slegte wyn is ’n teken van onheil

2006-10-08T08:52:00.000Z

Die stuk beesvleis wat die kelner in die Pique Boeuf voor my neersit lyk nie net heerlik nie, dit smaak ook vorentoe.

In dié geweste slag die Franse ’n groot bonkige wit bees, charolais boeuf, vir hul aandete. En net soos Leipoldt oor een van sy gunsteling Afrikaanse disse gesê het, verklaar die mense van Boergonje ook oor hierdie bees: Dis die lekkerste vleis wat tande kan kou.

Vir my voorgereg het ek een van dié geweste se ander gunstelinge weggepak: Oeufs en meurette – ’n geposjeerde eier in rooiwynsous.

Weet nie of dit die ryke spyse by die Pique Boeuf of die heerlike rooiwyn van die Beaune-omgewing was nie, maar daardie aand dra ’n paar vriendelike vriende my op ’n draagbaar terug na die hotelkamer en lê my saggies neer.

Teen nege-uur die volgende oggend lê ek steeds in staatsie met my hande oor my maag gevou. Omgeef deur harde sponskussings terwyl ’n menige droewige Franse meisies oor my lyk kom rou.

Die skril tjier-tjier van die telefoon ruk my terug na die hede. Dis vriend Emile wat my geirriteerd herinner aan ons volgende afspraak en ’n paar minute later sit ek in sy motor op pad na wynmaker Clive Torr.

Clive is in die Kaapse wynkringe bekend as die voormalige wynmaker van Villiera. Deesdae maak hy wyn op ’n veel, veel kleiner skaal in sy garage in Somerset Wes. Kort voor die Franse winter verkas hy na die dorpie Beaune in Boergonje waar hy ’n paar rye wingerdstokke besit waarvan hy elke jaar ’n paar vaatjies Pinot Noir in die ware Boergondiese styl maak.

’n Liefdestaak, noem hy dit. ’n Stokperdjie, alles net vir sy plesier.

So verwyl ons die oggend deur te praat oor wyn en Boergonje, liefde en lekker, honger en dors. Maar veral oor laasgenoemde.

“Kom ons gaan eet,” sê Clive.

“Waar?” vra Emile.

“Het net die plek,” sê Clive.

“Maar waar?” vra Emile.

In die Café de France sit die manne breedgeskouerd sy aan sy aan lang tafels.

Dié onpretensieuse interieur is ligjare verwyder van die effens selfvoldane atmosfeer van die Pique Boeuf die vorige aand.

Dis die gunsteling eetplek van die streek se vragmotorbestuurders, verduidelik Clive die sterk manne se teenwoordigheid terwyl ons na ’n tafel soek.

Clive sê hy is ’n onbeskaamde estetikus en kies sjefs op voorkoms alleen.

“Die reël is eintlik heel eenvoudig. Moet nooit ’n maer sjef vertrou nie.”

Löic en sy suster Christelle – die effens stugge eienaars van Café de France, stel nie teleur nie. Nie wat hul kulinêre vermoëns óf die omtrek van hul middellywe betref nie.

Die spyskaart is so onpretensieus soos die dékor. Jy eet wat jy kry en daarmee basta.

Vanmiddag is dit ’n kaaspastei met koolslaai vir voorgereg en gerookte varkwors, aartappel en roomsous vir ’n hoofgereg. Alles vir ’n baie billike €10,50.

Die hoogtepunt van die maal is egter ’n liter vin de table, ’n onpretensieuse rosé met die fênsie naam Perle de Vigne. Dié een is soos die weduwee se kruik – bodemloos. As hy leeg is sit Löic nog een op die tafel neer.

Na ete word ’n kaasbord van tafel na tafel aangestuur. Teen die tyd dat die bordjie by ons kom is die meeste van Löic en Christelle se kliënte terug agter die stuurwiele van hul Renault vragmotors, maar Clive sê daar is nog een belangrike ritueel om te volvoer.

Enige Franse vragmotorbestuurder wat sy sout werd is, sluk na ete eers ’n dop van die plaaslike blits om die ingewande te reinig voordat hy agter die stuur van sy groot trok spring om die Franse hoofweë te gaan pakgee.

Die Marc de Borgogne, sê Clive, word gestook van die doppe en ander keldervullis wat hulle sommer na parstyd met ’n bulldozer op ’n groot hoop stoot.

Die geil mengsel van doppe, grond en hidroliese olie word aan die regering oorhandig wat volgens wet die enigste is wat dié drank mag stook.

Voor jy kan sê stookketel sit elkeen van ons met ’n glasie van dié petrol in die hand om die koffie meer draaglik te maak.

Met ’n Marc in die hand oorleef ek nóg ’n Franse ontbering en ’n paar uur later is ons terug by Clive se garagekelder teen die heuwel bo Beaune. Clive is hard aan die werk om sy 2006 Pinot Noir gereed te kry vir die vat voordat dit tyd is vir hom om terug te vlieg Suid-Afrika toe.

Deel van dié voorbereidings behels ’n ritueel waarin ’n beker vol rooiwyn hemelwaarts geskiet word as ’n soenoffer aan Bacchus.

Waai dit in jou gesig terug, het jy probleme, sê Clive. Dit beteken Bachus is ontevrede en die wyn is sleg.

En slegte wyn is ’n teken van onheil vir almal van ons.

In die Pique Boeuf én in die Café de France.

Hierdie rubriek is vir die eerste keer in Rapport gepubliseer op 15 Oktober 2006.

Arm was ek gister, maar in Oktober is ek ryk

2006-10-02T19:40:00.000Z

Dis al weer Oktober.

Uit die foto’s wat my vriend Andrew uit die Hantamwyk aanstuur, is dit duidelik dat Oktober in daardie geweste weer die mooiste, mooiste maand denkbaar is.

Dan is die dag so helder,

So groen is elke aand.

Ek dink die mense vier vir ewig in die hemel

Oktobermaand soos hier!

In Londen sukkel ek om Leipoldt se Hantam-Oktober met die kruipende winter van die noordelike halfrond te versoen.

Hierdie is egter nie ’n weeklaag oor die bittere Engelse weer nie. Inteendeel, soos ek hier sit en skryf, is dit ’n lieflike, soel herfsdag daarbuite. Die noordelike halfrond se seisoenwisselinge is ’n openbaring vir ’n Afrikaan wat net die twee seisoene van winter en somer ken. Hier gee die somer vir weke en maande langsaam boedel oor aan die koue en nat winter – asof om jou geleidelik voor te berei op die donker Kersfees wat kom.

Die seisoene gee ook hier die pas aan vir die alledaagse lewe op ’n manier wat ’n mens selde in Suid-Afrika ondervind. Daarom verwys die koerante na iets wat “volgende somer sal gebeur” of hou politieke partye hul “herfskonferensies”, soos tans aan die gebeur is.

Lente is ’n seisoen van opgewondenheid en afwagting – nie net vir tuiniers en verliefdes nie, maar ook vir politici, sakemanne en sportlui. Die gevoel van optimisme en hoop is tasbaar van die oomblik dat Europeërs hul horlosies een uur terug draai op die laaste Sondag van Maart.

Daarna volg die frenetiese somer, ’n paar maande van wonderlike lang somersdae wat eers hier teen 10-uur in die aand hul fut verloor en waarin almal probeer om in ’n helse gejaag soveel as moontlik uit die lewe te haal voordat die winterkoue toeslaan. Geen wonder dat ’n mens teen Septembermaand heeltemal uitgeput is nie en uiteindelik die korter wordende dae en koeler aande begin verwelkom nie. Dit gee jou tyd om te reflekteer op wat verby is, te besef hoeveel jy nóg wou doen en, veral, hoe armsalig kort die lysie is van dit waarvoor jy wel tyd gekry het.

Daarom is Oktober hier, net soos tuis, die tyd vir die ou versugting: “Kyk, dis amper al weer Krismis. Kan jy glo die jaar het so vinnig gevlieg?”

As ek op die jaar terugkyk, doen ek dit egter deur ’n nuwe bril.

Die afgelope week was dit presies 13 maande gelede dat ’n jong erfgenaampie in ons huis gearriveer het. Hy is kort vóór ons verlede Desember Londen toe verhuis het, in Kaapstad gedoop na sy oupa, Henri. Destyds was hy ’n stil en stemmige outjie. Hy aard na sy pa, het ek graag gespot: Hy hou van sy dop en daarna wil hy net uitgelos wees om te slaap.

Intussen het dinge effens verander.

Nou vind ek my dikwels op my knieë – nie die metaforiese knieë waaraan my skoonma my gereeld herinner nie, maar al kruipende agter ’n jonger weergawe van Osama Bin Laden. Altyd buite bereik en op pad na sy volgende missie van massavernietiging.

Hoe het dit gebeur dat dié outjie wat ek minder as twee jaar gelede vir die eerste keer as ’n kolletjie so groot soos ’n ertjie op ’n rekenaarskerm in ’n dokterspreekkamer gesien het, verander het in ’n terroris? (’n Terroris wat, soos ek hier skryf, langs my staan en pas my telefoon as ’n moontlike teiken vir verwoesting geïdentifiseer het?)

Op die oomblik kuier die twee-jarige Nina saam met haar ouers by ons.

Nina leef , net soos ek, in vrees vir Osama Bin Laden die jongere. As hy op haar afstorm om haar hare te trek, is haar vrees ook myne. Ek weet waardeur sy gaan.

Toe ek Nina ’n bietjie minder as ’n jaar gelede laas gesien het, het sy taamlik stom op die grasperk van my huis in Westdene in Johannesburg gesit.

Nou is sy in staat om haar vrees vir Osama in die mooiste Afrikaanse volsinne te verbaliseer.

Dis aan Nina en die klein kwaadstoker te danke dat ’n jaar skielik vir my veel meer beteken as die dralende opeenvolging van vier seisoene – selfs al is daardie seisoene so wonderlik gedefinieer as hier in die noordelike halfrond.

In die tyd wat dit geneem het vir vier seisoene om soomloos oor te gaan in die volgende, ’n tyd waarin die meeste van ons nie veel meer kon doen as besef hoe vinnig tyd vlieg nie, kon Nina haar eerste taal aanleer.

Haar nemesis kon vorder van ’n papie wat hulpeloos in sy ma se arms lê tot die Bin Laden van Kensington.

Dis klein lessies soos dié wat jou laat besef wat die klein terreursoekertjie hier op aarde doen – behalwe natuurlik om studeerkamers te verwoes en luidkeels te protesteer as sy ma hom verbied om seepwater uit ’n nat mop te suig.

Wat my laat dink aan ’n ander Leipoldt versreël:

Arm was ek gister,

maar nou is ek ryk

Nou skatryk

Hierdie rubriek het vir die eerste keer in Rapport verskyn op 1 Oktober 2006. Andrew Ingram se Namakwalandfoto's is by www.andrewingram.co.za

Oor prinse wat rokke dra, die bodhrán en mense wat fietswiele vir drankies neem

2006-09-19T09:05:00.000Z

Sandy Bell’s, sê my gidsboek, was die gunsteling watergat van Hamish Henderson, die Skotse digter, liedjieskrywer en kenner van Skotse volksgeskiedenis en -musiek.

Van dié man het ek nog nooit gehoor nie, maar die snippertjie inligting is genoeg aanmoeding en ek sit laat een aand af na Forrestweg in Edingburgh se “ou stad”, op soek na dié kuierplek.

Die kroeg is helder verlig met 100 watt gloeilampe wat genadeloos uit die dak neer brand. Ek dog eers dis toemaaktyd en dat die ligte reeds aangeskakel is om die laaste kliënte aan te moedig om hul biere te sluk en te laat spaander.

Gelukkig huiwer ek lank genoeg in die deur om te besef dat niemand besonder haastig is nie – die mense hier hou blykbaar van hul kroeë helder en lig.

Die Skotse rookwette beteken ook dat daar nie eers ’n krulletjie sigaretrook te bespeur is nie, die algehele antitese dus van ’n donker, rokerige pub.

’n Pint asseblief, sê ek in my beste Skotse Engels terwyl ek my agterent inskuif op die gladgesitte houtstoeltjie.

Terwyl ek met genoegdoening sit en kyk hoe die troebel ale wat die kroegman voor my neersit stadig van onder af ophelder en amberkleurig word begin ek rondkyk.

In die hoek sit ’n paar mense en musiek maak. ’n Blonde meisie met ’n klokhelder sopraanstem is besig met ’n keltiese lamentasie waarvan ek die woorde glad nie kan volg nie. Dit het ’n herhalende, amper hipnotiserende ritme en laat jou, soos ’n vriend van my graag opmerk, verlang na plekke wat jy nie eers geweet het bestaan nie.

My gids had dus reg. Sandy Bell’s is dié plek in Edinburgh vir volksmusiek, ale en bier. Daar is slegs ’n paar toeriste onder die kliënte – baie van hulle vergesel van hul Skotse gashere.

Een so ’n besoeker kom staan langs my en vra vir “just a regular Scotch”. Die kroegmeisie kyk hom met ’n meerderwaardige uitdrukking aan, steek dan albei wysvingers in die lug terwyl sy na die rakke agter haar kop beduie asof om te sê: “Which regular whisky do you mean?”

Ek dink haar gedrag is onnodiglik snooty, maar dan moet ek toegee dat sy dalk ’n punt beet het. Agter haar staan daar 31 verskillende soorte whiskies – en dit sluit die bottel Amerikaanse Jack Daniels uit.

Die oorblufte besoeker besluit uiteindelik op die “malt of the moment”, Auchentoshan.

Ek spaar myself die vernedering om deur die blik van die kroegmeisie verinneweer te word en bly van die whiskies weg. Ek vra liewer vir nog ’n Director’s Bitter.

Die Skotte en die Afrikaners het baie in gemeen, vertel die Director my.

Ons is nie vreeslik lief vir die Engelse nie, ’n wrok wat ons van die jaar toet af koester en met minder of meerdere sukses aan die lewe hou ten spyte van die feit dat ons nie werklik sonder mekaar kan klaarkom nie.

Albei nasies het ook ’n puriteinse streep weg en vind graag toevlug in ’n stroewe protestantisme waar pret en die duiwel sinoniem met mekaar geword het.

En terwyl ek die troepie musikante in die hoek van Sandy’s sit en bekyk, besef ek ook: ons en die Skotte is die enigste mense wat dink ons eie volksmusiek is mooi.

Want as ’n viool skreeu soos hy nou daar skreeu, sal ’n Skot ’n helse lang aand nodig hê om my te oortuig dat hulle nie ’n nasie van toondowes is nie.

Dis soos boeremusiek op steroïde, as jy weet wat ek bedoel. Gee my enige dag eerder die waterpomp drietyd van die Hartseerwals as hierdie frenetiese gejaag sonder enige identifiseerbare melodie.

Maar hier lê die knoop. Na ’n paar slukke begin my voete onwillekeurig ritmies klop op die maat van die trekklavier en viool van die groepie in die hoek.

Teen die tyd dat die kroegman die derde bitter tap, raak ek selfs liries oor die akkerhouthandvatsel waaraan die kroegman trek om die amber bier uit die vat uit op te trek!

In die wit kringetjies wat die bier op die glas agterlaat soos die inhoud al laer sak kan ek tel presies hoeveel slukke al in my keelgat verdwyn het. Op die Direkteur se bevel klap ek geesdriftig hande vir ’n encore terwyl die trane van heimwee en nostalgie in my oë opdam.

Die allure van die kilt laat my wens dat ek ook ’n Skot was en ek verstaan vir die eerste keer waarom ’n oënskynlike waardige man soos Prins Charles in ’n rok paradeer – ten spyte van die feit dat sy familiewortels in Duitsland lê en die familie minder as 300 jaar gelede nie eers kon Engels praat nie.

Terwyl ek geesdriftig op die maat van die leersimbaal, die bodhrán, hande klap, wonder ek hoe ek ooit kon twyfel aan die Skotte se musieksmaak.

So meegevoer raak ek dat ek nie eers die jong man oplet wat langs my kom staan en ’n bier bestel nie. Maar terwyl die musikante ’n blaaskans neem, kyk ek hom versigtig deur en neem dan die laaste teug van my bier en begin aanstaltes maak om Sandy Bell’s vaarwel te roep.

Want om van die Skotte en hul musiek te begin hou is een ding, maar om te begin glo dat dit normaal is om jou fietswiel vir ’n drankie te neem – soos dié ou besig is om te doen – is om die Skotse ervaring heeltemal te ver te neem.

Hierdie rubriek het vir die eerste keer in Rapport verskyn op 17 September 2006.

Verskoon die cliché, maar ken jy iemand by Google?

2006-08-30T11:14:00.000Z

Ek stry nou reeds jare lank ’n verbete en meestal vrugtelose stryd vir die groter erkenning vir die onmisbare rol wat clichés in ons lewe speel.

My driftige en geïnspireerde verdediging van die cliché word gewoonlik begroet met uitdrukkings wat wissel van absolute afgryse tot matige geamuseerdheid deur my meer geleerde vriende.

As alles te veel word, troos ek my daaraan dat ek ten minste vir Naas Botha en Niekie van den Bergh aan my kant het. Soos Naas en Niekie (en ek) weet, is clichés handige goed om ’n komplekse wêreld mee te verduidelik

Té dikwels gebeur dit dat ’n mens iets op geen ander manier kan verstaan as om terug te val op ’n staatmaker cliché nie. Dit was Lord Acton, professor in geskiedenis aan die Universiteit van Cambridge, wat gesê het mag korrupteer en absolute mag korrupteer absoluut. Wat aan die einde van die 19de eeu ’n briljante en oorspronklike idee was, het sedertdien een van die grootste politieke clichés van ons tyd geword.

Verskoon my egter as ek op dié cliché terugval om die onlangse optrede van die internetsoekenjin Google te beskryf.

Die soekenjin het sedert sy ontstaan in 1999 só magtig en alomteenwoordig geraak dat die werkwoord “om te google” sekerlik aan die meeste lesers bekend is.

Om vir iets te google, beteken om ’n websoektog te doen. Die internet-ensiklopedie Wikipedia illustreer dit met ’n voorbeeldsin: “Mary googled for Wikipedia references.”

Nou lees ek dat Google begin het om mense te waarsku dat hulle sat is daarvoor dat hulle die woord “google” as werkwoord gebruik wanneer dit niks met Google uit te waai het nie.

Met ander woorde, jy mag net vir iets google as jy Google gebruik. Om, soos Wikipedia, te google deur Wikipedia te gebruik, is voortaan verboten.

Nou kyk hoe beef my broek nou!

Is dit nie ironies dat ’n maatskappy met die slagspreuk “Do no Evil” nou aan die res van ons wil voorskryf hoe ons taal mag maak en gebruik nie.

Die googledore (nog ’n woord wat hulle kan probeer verbied) se argument dat hulle hul handelsmerk moet beskerm, is loutere bog.

Die blote feit dat Google die wyse beheer waarop die meerderheid mense deesdae toegang verkry tot die inhoud van die wêreldwye web, beteken eerder dat ons teen Google beskerm moet word as andersom.

In elk geval sou ek dink dit is ’n geweldige eer as jou handelsnaam tot werkwoord verhef word. Ek hoor nie dat Hoover daaroor kla dat miljoene Engelse huise elke week gehoover word nie.

Vir diegene wat glo dat nugtere denke uiteindelik sal seevier en die magsbehepte googledore, Larry Page and Sergey Brin, se buitensporige eise ’n stille dood sal sterf, het ek slegte nuus: Hy dra ’n donker pak met ’n strepiesdas en sy naam is die handelsmerk-prokureur.

Hy kan so ’n onverkwiklike stryd vir jare lank uitrek, soos wat gebeur het met die hofstryd tussen Laugh-it-Off, die vervaardiger van studente T-hemde, en die brouers van Suid-Afrika se nasionale bruisdrankie.

Is dit nodig om julle te herinner aan die feit dat die slim regters van die Appèlhof destyds nie die grappie op die T-hemde kon snap nie en SAB gelyk gegee het dat ’n paar honderd T-hemde hul naam, en die van Carling Black Label, onherroeplik skade berokken het?

Dit het uiteindelik ’n volbank regters van die Konstitisionele Hof geneem om die brouers en hul prokureurs tot bedaring te bring en om die appèlhof te maan: Selfs die reg mag ’n sin vir humor hê.

As ek reg onthou, het regter Albie Sachs destyds in sy uitspraak bygevoeg dis ironies dat ’n maatskappy wat ’n produk maak wat sinoniem is met gesellige samesyn so woedend gereageer het toe ’n grappie ten koste van hulle gemaak is.

Ek lees dat Google se prokureurs selfs besig is om briewe aan sommige koerante en joernaliste te stuur waarin hulle gewaarsku word om nie verder die naam van die maatskappy te misbruik nie.

Ek hoop Google se prokureurs lees ook Rapport, want ek sal bitter graag een van daardie briewe vir my versameling wil hê. (Ek vertrou hulle lees Afrikaans, daar is immers ’n Afrikaanse weergawe van Google.)

Om die waarheid te sê, ek glo dit is van kardinale belang dat Google hul kleim afsteek en Afrikaanssprekendes verbied om ydelik te google.

Dit sou tog regsgesproke onhoudbaar wees as dit ’n oortreding is om iemand in Engels te google, maar dieselfde beletsel nie in Afrikaans bestaan nie. ’n Mens kan tog nie die woordeboekmakers in Oxford verbied om ’n inskrywing oor google te hê terwyl die manne en die vroue van die WAT in Stellenbosch mag maak wat hulle wil nie.

So, as iemand wat hier lees dalk iemand by Google ken, laat hulle tog weet daar is ’n rubriekskrywertjie by Rapport wat hom nie steur aan hulle diktat nie.

Sê vir hulle hy is ’n regte klein taalrebel – ’n Chrisjan de Wet wat die gedugte doktor Dan Roodt na ’n hensopper laat lyk.

Vertel vir Google dat hy nou al drie keer hierdie week iets op Aardvark gegoogle het. En dat hy dink Aardvark google in elk geval baie lekkerder as Google.

Toe, hardloop gou. Voor die pad vol duwweltjies raak.

(googledoor: ’n miljoenêr wat nog nat agter die ore is, maar dink die wêreld behoort aan hom).

Sounds like a gimmick to me

2006-08-23T11:12:00.000Z

Die tannie agter die apteektoonbank was in volle vaart.

Hier was ’n geleentheid om die nuutste en beste te verkoop, en dit was nie ’n geleentheid wat sy sommer wou laat verbygaan nie.

“Jy drink net hierdie melkskommeltjie,” por sy my aan.

“Ja, sommer in plaas van jou middagete. Dis so maklik. Vanaand eet jy ’n reuse maaltyd, ja, net waarvoor jy lus is. Waarvan hou jy jy baie?” wou sy weet. “Vis en chips? En ’n bier?”

Ek wou nog verduidelik dat ek nie vreeslik lief is vir die olierige deegbeslag wat die Engelse om hul vis sit nie, maar dit was reeds te laat.

“Maak nie saak wat jy eet jy nie, hierdie skommeltjie is gewaarborg om die vetrolletjies te laat verdwyn.”

Klink vir my na ’n bietjie baie moeite, het ek probeer protesteer. Is daar nie ’n makliker manier nie?

“Daar is altyd hierdie pilletjies.” Die tannie was besig om haar tweede asem te kry. “Jy sluk net vier elke aand voor jy gaan slaap.”

Nou toe nou, knik ek ongelowig.

“Hoe werk dit?” wou ek weet.

“Dit jaag jou metobolisme bietjie op,” verklaar sy trots. “Dit beteken dat jy meer energie verbrand terwyl jy slaap.”

Kan jy glo, sê ek.

“Is dit nie wonderlik nie,” sê sy.

“Al wat jy hoef te doen is om te gaan slaap en hierdie pilletjie doen dit alles vir jou.”

Ek weet darem nie, sê ek.

Die tannie kyk my gebelgd aan.

“Luister hier jong man,” sê sy streng. “Hierdie pilletjies is klinies getoets. Deur mense met baie meer grade as wat jy het.”

Daaraan twyfel ek nie, sê ek. Maar as jou metabolisme toeneem, beteken dit nie dat jy baie meer toilet toe moet gaan in die nag nie. Darem erg ongerieflik, met die Engelse winter net om die draai.

Sy weet nie, sê die tannie. Maar as ek nie daarvan hou nie, kan ek altyd een van die nuwe druiwe-diëte probeer.

Ag nee jinne, sê ek. Dit gaan hopeloos te lank vat. Ek soek ’n vinnige quick-fix oplossing vir my probleem.

“Komaan, jong man,” sê die tannie. “Niks in die lewe wat die moeite werd is, kom vanself nie.”

Miskien is dit tyd om die omvang van my probleem aan die tannie te verduidelik, dink ek.

Sien, die saak staan so, probeer ek haar stilmaak.

Dit sukkel aanvanklik om die tannie sover te kry om ’n slag na my te luister, maar na ’n tydjie begin haar stemmetjie tog stiller word.

Ek begin vir haar verduidelik van die werk wat ek doen. En ’n koerant ver-ver van Londen se bewolkte mistigheid. Van die lieflike oop vlaktes van die Vrystaat en ’n koerant met die naam Volksblad – die people’s paper.

Ek vertel van die rubriek wat ek skryf en hoe gaaf dit sal wees om ’n foto van myself by die rubriek te sit.

Maar daar is een probleem, sê ek.

“What is it my love?” vra sy in haar Liverpoolse aksent, vir die eerste keer regtig geïnteresseerd in my probleme.

Van al die lekker Engelse bier en die niksdoen het ek ’n bietjie dik geword, verduidelik ek. En ek wil graag mooi maer lyk op my foto.

O, ek sien, sê die tannie, en gryp weer na die pakkie met die melkskommel.

Nee, nee, keer ek, en haal ’n koerantknipsel uit my sak.

Ek wys vir haar die storie oor ’n nuwe kamera wat alle vetties wat daarmee afgeneem word, maer laat lyk.

Hierdie lyk vir my na net die oplossing vir my probleem, verduidelik ek.

’n Kitsoplossing wat my sal laat maer lyk vir my Volksblad-foto, en my terselfdertyd weke van hongerly spaar.

Op daardie manier is daar geen gevaar dat die redakteur van die Volksblad sal dink ek lê te veel in die Engelse pubs rond nie, verduidelik ek verder.

Die tannie kyk my op en af. Knik dan simpatiek.

So?, wil ek weet. Het julle al een van die kameras?

Die tannie kyk weer na my knipsel. Begin dit dan stadig van bo na onder deurlees.

Toe sy klaar is, kyk sy op, steeds omring van tientalle boksies en pilletjies en melkskommeltjies.

“I don’t know abut this thing, my love. Sounds like a gimmick to me.”

My ouma kan wragtig beter doen as dit

2006-08-16T10:55:00.000Z

Het jy al ooit die gevoel gehad dat die hele wêreld besig is om gek te word en jy is die enigste gesonde van gees wat op die planeet agtergelaat is?

Glo my, dit is ’n erg ongemaklike situasie en indien jy nie bitter vinnig ’n mede-reisiger kan vind wat met jou saamstem oor die stand van die heelal nie, loop jy die gevaar dat iemand jou in ’n japtrap by groendakkies inboek.

So loop ek nou al geruime tyd met die vermoede dat die mense rondom my aan ’n verstandstoornis ly en dat ek die enigste een is wat besef dat baie restaurateurs besig is om ons ’n rat voor die oë te draai.

Dit het begin as ’n vae ongemaklikheid, maar na ’n onlangse besoek aan ’n Turkse eetplek suid van die Teems is daar by my geen twyfel meer dat hierdie keiser poedelnaak is nie – al sê die res van die wêreld ook wat.

Die atmosfeer by EV (wat vir ’n naam is dit in elk geval vir ’n eetplek?) is modieus dog gemaklik. Die spyskaart indrukwekkend in omvang met disse waarvan die name jou laat droom van plekke meer kleurvol en sonnig as Londen.

Toe my beurt kom om te bestel druk ek soos ’n stomme met my voorvinger op iets met die naam Kul Basti – ’n gereg wat die spyskaart beskryf as ’n geroosterde lamsfillet met origanum.

’n Kwartier later daag iets op wat ek eerder sou beskryf as geroosterde karton met klonterige kapokaartappel.

Die karton het gesmaak soos, wel, soos karton. Baie smaaklik as jy lief is vir karton. Hoe die aartappel gesmaak het sal ek nie kan sê nie. Ek’s jammer. Na die karton het ek besef dat ’n Kul Basti nie eintlik met my akkordeer nie.

Die werklik verbysterende deel van my verhaal het ek egter nog nie vertel nie.

Pleks daarvan dat gesofistikeerde Londenaars hul rug draai op ’n eetplek wat geroosterde karton en klonterige aartappel weggee teen £8,85 ’n bord (ja, dis nie ’n setfout nie – die gereg het R113,46 gekos), doen hulle presies die teenoorgestelde. Hulle stroom daarheen.

Die tydskrif Time Out verklaar “die innoverende, moderne Turkse kos is smaaklik, verbeeldingryk en goed geprys”.

Nou toe nou. Ek besef die ou van Time Out het die reg op ’n eie mening, maar wragtag, vryheid van spraak het darem ook sy perke.

Net toe ek begin wonder of dit nie dalk ék is wat die kluts kwyt is nie, loop ek die afgelope week ’n boek raak wat pas hier verskyn het.

Bad Food Britain – How a Nation Ruined its Appetite laat my besef dat ek genadiglik nie die enigste mens is wat ongemaklik is oor alles wat in die Britse kombuis gebeur nie.

Die skrywer Joanna Blythman sê die probleem met die Britte is dat hulle dit nie geniet om te eet nie. En sy behoort te weet – sy is een van die land se bekendste kosskrywers.

Sy sê die gemiddelde Brit eet omdat hy sy tenk weer vol petrol moet maak. Dit is deel van die dag se roetine, soos om toilet toe te gaan. ’n Mens eet nie vir plesier nie.

Die mediabeeld van Londen as ’n stad wat deesdae spog met van die beste restaurante ter wêreld is erg oordrewe, voer sy aan.

Ja, daar mag ’n paar uitstekende restaurante wees, maar die oorgrote meerderheid Britse restaurante is steeds vreeslik vrot. (As jy hieraan twyfel, kyk bietjie na Ramsay’s Kitchen Nightmares, ’n televisieprogram waarin die sjef Gordon Ramsay wys wat in die kombuise van sommige Britse restaurante aangaan.)

Die feit dat televisiesjefs soos Jamie Oliver en die sensuele Nigella Lawson huishoudelike name in Brittanje is, word dikwels voorgehou as bewys dat die Britte’n nuutgevonde liefde vir die kombuis ontwikkel het.

Alles twak, sê Blythman. ’n Kwart van alle Britse huishoudings het nie eers meer ’n tafel groot genoeg vir die hele gesin om by te eet nie.

Sy vertel die storie van ’n groot behuisingsmaatskappy in die noordooste van die land wat ’n skema het waarby kliënte na ’n paar jaar hul huise kan “inruil” vir ’n nuwe groter huis.

Die maatskappy was verbaas om te vind dat die oonde in baie van hul kliënte se eerste huise nooit gebruik is nie. Hoe het hulle dit agtergekom? Die hoe-werk-die-oond-boekie was nog in sy plastieksakkie binne-in die oond!

Hierdie treurige verhale oor die benarde situasie van die Britse gesinsmaaltyd het my laat dink aan ’n opmerking van die Suid-Afrikaanse baaskok, Ina Paarman.

In ’n toespraak voor ’n klomp studente-sjefs in Stellenbosch ’n paar jaar gelede het sy gesê dat ’n land se restaurantbedryf afhanklik is van die kwaliteit van die etes wat tuis voorgesit word.

Jou ma of jou ouma se kos stel die standaard waaraan jy die wêreld se sjefs meet en niemand behoort te betaal vir kos wat nie hieraan voldoen nie.

Gemeet aan die standaard van die kos wat in menige Britse restaurant bedien word, het die gemiddelde Britse ouma ’n paar dingetjies om te verduidelik.

Was grannie se kos dan só sleg dat baie Britse restaurante daarmee wegkom om voorafvervaardigde etes in die mikrogolfoond warm te maak?

En voor iemand my van kulinêre chauvinisme beskuldig: ek weet van ’n paar Suid-Afrikaanse eetplekke waar dit nie veel beter gaan nie.

Maar anders as die Britte kan ons hopelik ’n stuk karton in ons bord herken – alles te danke aan die voorbeeld wat Ouma gestel het.

Wie is die grootste politieke dwaas in die land?

2006-08-02T10:42:00.000Z

Is daar ’n kompetisie vir die domste politikus ter wêreld?

En as daar is, wie sou dit wees? En wie op aarde sou die beoordelaars wees?

Wat van ’n gemenebes van nasies waar verteenwoordigers van lande reg oor die wêreld elke jaar bymekaar kan kom om te stry oor wie se verkose verteenwoordigers die grootste dwase op die planeet is.

Dit kon alles vreeslik vermaaklik gewees het, was dit nie vir die feit dat die onbesonne dinge wat politici doen en sê so ’n reuse invloed op ons lewens gehad het nie.

Want terwyl sommige politici se uitsprake en idees gewoon dom is, is daar sommige wat die geleentheid kry om hulle lawwe idees tot beleid te verklaar en onberekenbare skade aan hulle gemeenskappe te berokken.

Die politici noem dit “onbedoelde nagevolge” en net soos sy boetie, die oorlogsterm “kollaterale skade”, is dit ’n akademiese term wat ten alle koste uit ons taal geweer moet word.

Waarom? Omdat dit deel vorm van ’n taalspeletjie, bedoel om ons beleidmakers te beskerm en om die aaklige, wrede werklikheid te verbloem van dit wat werklik gebeur as regeringsbeleid skeef loop of ’n bom op ’n huis vol onskuldige kinders val.

Ek lees onlangs van ’n voorbeeld van hierdie “onbedoelde nagevolge” van ’n beleid wat kort na die Tweede Wêreldoorlog in Brittanje gevolg is en waarvan die nagevolge vandag, meer as 50 jaar later, steeds hier gevoel word.

Tydens die oorlog het werkersklasfamilies in Londen se East End besonder swaar gekry – nie net weens die armoede in hierdie buurte nie, maar ook omdat hulle woonbuurte reg langs die dokke in die Teems was, ’n gewilde teiken vir die Duitse bomwerpers.

Na die oorlog is navorsing gedoen oor hoe families tydens hierdie moeilike tye oorleef het.

Die sosioloog Michael Young het uiteindelik bevind dat die antwoord opgesluit was in die manier waarop families georganiseer was. In ’n tyd toe baie van die mans aan die front was, is die gesinne gedomineer deur ’n matriarg – dikwels ’n ouma – wat die familie bymekaar gehou deur haar morele en emosionele standvastigheid onder moeilike omstandighede.

Onlangs het sosioloë teruggekeer na hierdie area om te bepaal hoe die na-oorlogse welsynstaat – met sy maatskaplike werkers en ruim finansiële bystand – gesinne soos hierdie se lot verbeter het.

Die resultate was onthutsend.

Families in dieselfde omstandighede sukkel vandag om oor die weg te kom omdat die strukture wat hulle voorheen deur moeilike tye gedra het, intussen verbrokkel het.

Die ironie is egter dat dit verbrokkel het deur die toedoen van dieselfde staatstrukture – die maatskaplike werkers en die welsynstoelaes – wat veronderstel was om arm gesinne soos hierdie te help!

Soos Nick Cohen, ’n rubriekskrywer van die Observer dit onlangs stel: “(Die vriendelike tannies en omies) van die middelklas, met hul agterdog oor die vermoë van armes om hulle eie probleme op te los, het die oumas van vroeër vervang met professionele klas van burokrate en welsynswerkers.

In hierdie omgewing het die ouma van die huis al haar invloed verloor en, volgens die nuwe studie, “organiseer ’n leërskare maatskaplike werkers nou haar kinders en kleinkinders se lewens – dikwels volgens beginsels waarmee sy glad nie saamstem nie”.
’n Welsynstaat wat ten doel gehad het om haar te help, het haar kinders en haar rol van haar weggeneem.

’n Goeie voorbeeld hiervan was programme wat enkelma’s voorkeur gegee het in die toekenning van gesubsidieerde behuising – ’n beleid wat die perverse gevolg gehad het dat meisies swanger geraak het om sodoende ’n woonstel te bekom en van die invloed van haar familie te ontsnap!

Die ergste van alles was dat beleid geïmplementeer is deur ’n regering wie die welsyn en voorspoed van die armes op die hart gedra het en wie self sou kon droom dat hulle beleid so ’n lelike nadraai sou hê nie.

Iemand wat hierdie lees as ’n argument dat welsynshulp aan armes gedoem is om te faal moet sy kop laat lees. Maar terselfdertyd hoop ’n mens dat voorbeelde soos hierdie sommige van die ondeurdagte uitsprake van politici oor sake so kompleks en emosioneel soos welsyn en die gesin sal temper.

Watwou!

’n Paar dae gelede berig die Britse pers oor Alan Johnson, die minister van onderwys, se uitsprake dat tradisionele beeld van die gelukkige gesin om die Sondagtafel ’n “skadelike stereotipe” is en dat ouers nie getroud hoef te wees om goeie ouers te wees nie.

Dit is sulke morele relativistiese twak wat my laat hunker na ’n wêreld sonder politici.

Mnr. Johnson is reg: dit is moontlik vir ’n enkelouer om ’n goeie ouer te wees. Daar is egter ook oorweldigende getuienis dat kinders uit stabiele gesinne met ’n pa en ma wat vir baie jare liefdevol getroud was, ’n beter kans op lewenssukses het as ander.

Eerder as om gelukkige gesinne tot “skadelike stereotipe” te verhef, waarom prys die minister nie liewer hierdie gesinne vir die wonderlike voorbeeld wat hulle die res van die wêreld stel nie?

Ek kan net aan een rede dink. Soos miljoene politici die wêreld oor het Alan Johnson sy oog op ’n hoër prys. Die trofee as die grootste politieke dwaas op die planeet.

Dis vir hardop sê – eerder as anderpad kyk

2006-07-18T10:40:00.000Z

In die afgeleë noord-weste van Skotland, naby ’n dorpie met die naam Rhiconich, lê Brittanje se grootste polisiedistrik.

Vir die afgelope nege jaar was polisiekonstabel David Inglis die enigste polisieman aan diens in die gebied van meer as 5 500 vierkante kilometer. Gedurende hierdie tyd was daar slegs “ ’n handvol inbrake” en nooit ’n moord of ’n ernstige misdaad nie, het hy onlangs aan die Daily Telegraph vertel.

Konstabel Inglis het egter nou genoeg gehad van die stryd teen misdaad en wil aftree sodat hy meer tyd kan hê vir visvang en sy hond Bruce.

Daarom soek die Skotse polisie nou vir ’n geskikte kandidaat, iemand wat besef dat ’n vriendelike woord dikwels baie meer effektief is as ’n boete en wat graag wil werk in ’n omgewing waar ’n polisieman nog kan staatmaak op die hulp van die gemeenskap.

Waarom het die storie my so geraak?

Omdat daar ’n tyd was – nie te lank gelede nie – dat konstabel Inglis ewe tuis sou gewees het in ’n polisiestasie in tientalle klein dorpies op die Suid-Afrikaanse platteland. ’n Gebied waar die grootste probleme, soos in konstabel Inglis se geval, beperk was tot dronkenskap en huishoudelike steurnisse.

Vandag, helaas, sal ek baie verbaas wees as daar een polisiekantoor in Suid-Afrika is waar daar nie ’n moorddossier in die afgelope drie maande geopen is nie.

Die Kaapse misdaad-aktivis Neil Watson was onlangs in die nuus (ook hier in Brittanje), omdat sy webruimte, crimexposouthafrica.co.za buitelandse toeriste afraai om Suid-Afrika te besoek – onder ander deur grafiese foto’s van moordtonele te plaas.

Watson se webruimte laat my met ’n morele dilemma.

Ek vind dit teenproduktief – selfs onsmaaklik – om buitelanders af te raai om Suid-Afrika te besoek, maar Watson se taktiek het my tog laat dink aan ’n gesprek wat ek ’n paar maande gelede met ’n Brit hier in Engeland gehad het.

Die man ken Suid-Afrika goed en het reeds ’n paar keer by vriende in Kwazulu-Natal gekuier. Ons praat oor my tuisland en, soos gereeld gebeur, neig die gespreksonderwerp gou na die netelige kwessie van misdaad.

“Hoe beïnvloed misdaad jou lewe in Suid-Afrika. Hoe kan julle so leef?” wil hy weet.

“Jy word gewoond daaraan,” antwoord ek.

En voeg by: “Op dieselfde manier as wat Engelse gewoond raak aan die weer, raak Suid-Afrikaners gewoond aan misdaad. Dis net iets waarmee jy leer saamleef.”

Hy kyk my vraend aan. Lag dan in ongeloof. “Dis ’n ander manier om daarna te kyk,” sê hy.

As ek nou daaraan terugdink, voel ek effens verleë oor dié antwoord.

Verleë oor my onbeholpe poging om die Engelse eendeweer te probeer gelykstel aan ’n moord. Maar veral omdat my antwoord ’n reuse swakheid in my Suid-Afrikaanse psige blootlê – die onvermoë om die harde en naakte waarheid in die gesig te staar.

Ek twyfel steeds nie aan die geldigheid van dié antwoord nie: Suid-Afrikaners leef met misdaad saam deur eenvoudig oë toe te knyp en blindelings voort te donner.

Ons onvermoë om ons probleme in die gesig te staar kom ook nie van gister nie.

Hoe lank het dit geneem voordat daar redelike eenstemmigheid onder wit Suid-Afrikaners was dat ons rasgebaseerde politieke bestel doodgebore is? Vir hoeveel dekades het ons onsself – en die buitewêreld – probeer oortuig dat die idee op een of ander manier tog uitvoerbaar was?

Wat misdaad betref is Suid-Afrika vandag presies waar ons onder PW Botha was: Terwyl ons leiers, soos Pieter Dirk-Uys in een van sy destydse vertonings opgemerk het, besig is om die dekstoele op die Titanic rond te skuif, is ons, die populus, besig om onsself agter hoë mure te oortuig dat dinge nie so goor is nie. Om die waarheid te sê, is dit eintlik heel normaal.

Ons noem dit ’n oorlewingstrategie. Die wêreld daar buite dink ons is gek.

Net soos PW Botha destyds die Rubicon wou oorsteek en toe in die dryfsand vasgeval het, het adj.komm. André Pruis ’n week of wat gelede in Rapport verklaar dat die polisie se vaste voorneme is om misdaad eens en vir altyd kort te vat. Lasbriewe is uitgereik. Bevelvoerders om dié aksie te lei gaan met die hand uitgesoek word…

Net soos PW sal Pruis ook agterkom dat dit beter is om te wag tot jy weer op droë grond aan die ander kant van die river staan voordat jy begin spog dat jy die Rubicon oorgesteek het.

In 1977 het Jimmy Kruger gesê die dood van Steve Biko laat hom koud. Sy woorde weergalm nou nog as ’n herinnering hoe hol, onverskillig en moreel bankrot die apartheidstaat was.

’n Paar weke gelede het die polisieminister Charles Nqakula verklaar dat almal wat kla oor misdaad gerus die land kan verlaat.

Hopelik sal ons oor ’n paar jaar terugkyk en besef dat dit die keerpunt was. Die oomblik wat gewone Suid-Afrikaners besef het hoe gevoelloos hulle leiers werklik teenoor een van die land se enkel grootste probleme staan en besef het dat dit onrealisties is om maar net agter jou veiligheidsheining weg te kruip en, soos ’n kreef, aan die warm water gewoond te raak.

Sê dit ten minste een keer ’n dag hardop. Aan jouself, aan jou buurman, aan jou stadsraadslid, aan jou plaaslike polisiebevelvoerder en ja, selfs aan jou oorsese besoekers: “So kan dit nie langer aangaan nie.”

Die filosofie van die braai

2006-07-04T10:39:00.000Z

Londen staan op die oomblik stil – in soverre ’n mens ooit kan sê dat Londen ooit vir enigiets stilstaan – vir Wimbledon.

Ek is vas oortuig dat dié tennistoernooi in die suidweste van Londen ’n baie belangrike funksie in die psige van Londenaars vervul.

Wimbledon gaan oor meer as tennis, dit is vir Londenaars ook ’n tasbare bewys van somer.

Om mense met sonhoede op die moltrein se District Line te sien wat tennisberigte op die koerante se sportblaaie lees terwyl hulle op pad is na die tennis is tasbare bewys dat jy nog ’n jaar van misrabele, vaal dae oorleef het en dat die hoogsomer hier is.

Want glo my, dit word wel somer in Londen. Die populêre beeld van Londen as ’n stad wat altyd nat en grys is, laat uit gedagte dat dit ook baie warm en sweterig kan raak. Veral tydens Wimbledon, waarvan die datum op die mees eksentrieke van maniere vasgestel word as “beginnende ses weke voor die eerste Maandag in Augustus”.

Dit, vermoed ek, is die groot verskil tussen Suid-Afrikaners en Engelse.

Terwyl die Engelse in die somer met baadjie en das gaan tennis kyk, is die sonnige seisoen ’n tyd vir Suid-Afrikaners om te braai.

Verlede week is ek laataand op pad huis toe ná ’n lang dag langs Wimbledon se grasbane – moeg gekyk na nóg ’n power Suid-Afrikaanse tennisvertoning.

Op die sypaadjies voor die beroemde stadion is daar reeds ’n lang ry mense wat begin toustaan vir kaartjies vir die volgende dag.

Dis nog een van die eienaardige tradisies van die toernooi. In ’n eeu van internetbesprekings en package deal toere word daar steeds elke dag sowat 500 kaartjies by die hek verkoop op ’n eerste-kom-eerste-in-basis.

Jou beste kans om dié kaartjies te kry, is om die nag voor die tyd voor die hekke te kampeer en die toustanery begin gewoonlik so van nege-uur die aand reeds.

Terwyl ek so verby die kamperendes loop let ek op dat ’n hele paar van hulle besig is om op amper klandestiene wyse in foeliebakke vuur te maak om ’n vleisie te braai.

Sodra die effense windjie na my kant toe stoot, vul die reuk van braaivleis die lug.

Vir ’n Suid-Afrikaner is die geur van braairook teen skemer op ’n soel somersaand natuurlik niks snaaks nie. Maar hierdie is nie Pretoria nie – of is dit?

En waaragtig: Elke enkele braaiende (en daar was baie) op die sypaadjie voor die All England Lawn and Tennis Club is Suid-Afrikaans.

En dit is hoe ek vir die eerste keer in my lewe gekonfronteer word met ’n feit wat so ooglopend is, ek is verbaas dat ek dit nou eers werklik besef: Suid-Afrikaners is nie net lief vir braai nie. Hulle is heeltemal, toetentaal verslaaf daaraan. Hulle kan eenvoudig nie daarsonder nie.

Ene Robin Millar, ’n Kapenaar wat deesdae in Londen woon, skryf die ander dag in die SA Times (’n weeklikse koerantjie wat onder Suid-Afrikaners hier in Londen versprei word) van die braai wat hy en ’n paar vriende in sy woonstel gehou het.

Die feit dat Robin-hulle se woonstel op die derde verdieping was – en hulle nie ’n balkon het nie – het hulle natuurlik nie een duit geskeel nie.

Met oondrakke het hulle ’n stellasie buite die kombuisvenster gebou en toe tinfoeliebakke met kole daarop gepak en so gebraai.

In dieselfde koerant was daar ’n storietjie van ’n klomp Suid-Afrikaners wat in ’n winkeltrollie gebraai het met ’n winkelmandjie as rooster nadat hulle nie ’n geskikte braaiplek kon kry nie.

’n Oud-kollega van my is uit Battersea Park verjaag omdat hy dit gewaag het om ’n vuurtjie daar aan te steek – maar het darem daarin geslaag om die polisieman te oorreed dat sy tjops amper gaar is. “Gee my net vyf minute asseblief meneer – dis al wat ek vra,” het hy gesmeek voordat hy die tjop in sy mond gedruk het en saam met sy familie die hasepad gekies het.

Net soos alkoholiste en ander verslaafdes sal hierdie braaiers tot die uiterstes gaan vir hul fix. Selfs die oortreding van elke moontlike brandbestrydingsreël wat die Britse wetgewer kan bedink of die moontlikheid van summiere arres sal hulle nie oortuig om die gewoonte te laat staan nie.

Waarom? Van al die dinge wat ons kon kies om vorm te gee aan ons kollektiewe identiteit, waarom vleisbraai?

Ek dink braai is ons manier van kleim afsteek en eienaarskap neem van ’n plek. Soos ’n hond wat teen ’n paal piepie eien Suid-Afrikaners hulle staning of blyplek deur vuur te maak en te braai. Die geur van ons braaivleis dra die boodskap na ons bure: hierdie is my plek dié. Moenie hier met my kom mors nie. (En moet veral nie my plek in die ry by Wimbledon kom afvat nie!)

Die braai annekseer en sluit egter nie net uit nie – dit verwelkom ook.

Braai is vir familie en vriende, want ’n mens braai nooit, ooit alleen nie. Soos ’n mens Kersfees reserveer vir familie, is braai die tyd vir mense waaraan jy die meeste erg het – die wat saam met jou braai, maar ook dié wat dit weens omstandighede nie kon maak nie.

Dis waarom Suid-Afrikaners in die buiteland so graag huis toe bel met die nuus: “Ons het gebraai.” Al wat ons wil sê is, ons mis julle. Moenie braai sonder om ook aan ons te dink nie…