14 July 2008

Almal moet gehoor word


Een van my gunsteling uitstappies in Londen is na Speaker’s Corner in Hyde Park waar ’n mens lag-lag ’n uur of meer kan spandeer deur na die toesprake te luister van die karakters wat op ’n Sondag hier hulle seepkissies en trapleertjies kom staanmaak.
Die oorgrote meerderheid van hulle is swael-en-vuur-predikers wie se teologiese argumente nie altyd dieselfde sofistikasie toon as hul absolute sekerheid van die oorsake van die mensdom se probleme nie.
Maar selfs diesulkes is goeie vermaak, veral as hulle hul vasloop in ’n gedetermineerde agnostiese hekelaar wat hulle van stryk probeer bring met weldeurdagte tussenwerpsels.
Die tradisie van hekel, om in gesprek te tree met ’n spreker of sy argumente luidkeels uit te daag, is ’n belangrike deel van die Speakers’ Corner ervaring. Die beste sprekers beskou nie hekelaars as ’n oorlas nie; hulle verwelkom dit en moedig dit aan.
Soos ’n gereelde spreker, ’n Moslem met taamlike radikale standpunte, verlede Sondag gesê het: “This is Speakers’ Corner, not listener’s corner.”
Daar is ’n ander gewilde mite oor Speaker’s Corner dat jy oor enigiets hier kan praat solank jy nie die monargie beledig nie. Dis ongelukkig niks meer as ’n mite nie en in werklikheid kan ’n spreker hier op geen groter voorregte van vryheid van spraak staatmaak as op enige ander plek op dié eiland nie.
Dit doen egter nie afbreuk aan die feit dat Speakers’ Corner ’n baie trotse tradisie het as ’n plek waar eksentriekes, geroepenes en enigiemand anders wat iets op die hart het, vir meer as 150 jaar reeds kan kom keel skoonmaak.
Op ’n sonnige Sondag kan jy hier maklik tien of meer orators vind – elkeen op ’n eie kissie of trapleertjie – hard aan die werk om ’n groter gehoor as sy of haar buurman te trek.
Dis ’n harde leerskool waar die gehoor niks daarvan dink om hulle rug te draai en weg te drentel van sprekers wat hul verveel nie.
Sommige sprekers word legendaries – soos Donald Soper, ’n beroemde Britse passifis, Metodiste prediker en lid van die Britse Hoërhuis wat tot kort voor sy dood, op 95-jarige ouderdom, nog groot skares gelok het.
Die kuns van openbare redevoering is iets wat in Engeland so te sê as vanselfsprekend aanvaar word en ek verwonder my telkens aan die kwaliteit van debatte in die Britse parlement – nie omdat politici daar enigsins meer sin praat as elders nie, maar om hul vermoë om hulself helder en duidelik uit te druk.
(Dit was juis Soper, ons held van Speakers’ Corner, wat gesê het dat die kwaliteit van debatte in die Britse Hoërhuis bewys is dat dat daar wel lewe ná die dood is!)
Soos ’n mens so dikwels op Speakers’ Corner sien is dit nie noodwendig die retories swierige sprekers – die Eugene Terre’blanche van hierdie wêreld – wat die meeste indruk maak nie. Goed gekose woorde in die mond van ’n minder welsprekende redenaar kan dikwels net so ’n groot impak hê.
My bewondering vir Britse welsprekendheid is egter nie net tot Speakers’ Corner en die Britse parlement beperk nie. Skaars ’n dag gaan verby dat ek nie op televisie of radio iemand hoor met ’n buitengewone vermoë om hom- of haarself intelligent en verstaanbaar in gesproke taal uit die druk nie.
Baie is die al die afgelope paar jaar geskryf oor die onvermoë van Suid-Afrikaanse skoolverlaters om hulself in geskrewe taal uit te druk. Professore en lektore by ons universiteite kla gereeld dat hulle nie kop of stert kan uitmaak van hul studente se geskrifte nie, omdat hulle klaarblyklik nooit geleer het om te skryf nie.
Luister egter ’n bietjie krities na enige Suid-Afrikaanse radiostasie en jy kom agter dat die probleem veel erger is. Té veel Suid-Afrikaners – selfs van ons radio-omroepers – kan hulself nie eers ordentlik verstaanbaar maak in gesproke taal nie.
Net soos ons skoolstelsel glad nie genoeg klem lê op die vermoë om duidelik en verstaanbaar te kan skryf nie, is daar blykbaar ’n ongeskrewe reël wat lui dat net kinders wat advokate of politici wil word aan redenaarskompetisies hoef deel te neem.
So hier is my voorstel: stig ’n Speakers’ Corner in elke skool en moedig ons jonges aan om die woord te voer. En laat dié wat nie wil praat nie hekel.
Want ten minste het die orator en die hekelaar een ding in gemeen: Albei wil gehoor word.

* Hierdie rubriek is die eerste keer in Rapport gepubliseer op 13 Julie 2008.

No comments: