18 May 2008

As jou droom ontaard in ’n nagmerrie

Daar was ’n foto van Gordon Brown in een van die Britse koerante hierdie week wat sy huidige probleme uitstekend opsom.
Hy staar glasig voor hom uit – nie net die oë van ’n man wat hopeloos te min slaap kry nie – maar ook die blik van iemand wat besig is om tot die pynlike besef te kom dat hy nie meer alleenbeheer oor sy eie lot het nie.
Watter tragiese figuur is hy nie?
Hier is ’n man wie se hele volwasse lewe oorheers was deur ’n allesverterende ambisie om eerste minister te wees. Iemand wat vir tien jaar lank teensinnig tweede viool moes speel nadat Tony Blair, sy meer charismatiese en uitgeslape opponent, hom uitoorlê het. Net om te sien hoe sy droom in ’n nagmerrie ontaard die oomblik toe hy uiteindelik die sleutels van Downing Street in sy hand neem.
Dit is duidelik dat die politieke weerpatrone in Brittanje besig is om onherroeplik teen Brown en die Arbeidersparty te draai.
Soos Douglas Hurd, minister van buitelandse sake onder John Major, op ’n keer gesê het: Daar kom ’n tyd dat kiesers net moeg is vir jou, maak nie saak wat jy doen nie.
Brown se probleme word verder vererger deur ’n paar embarasserende uittreksels uit politieke memoirs wat die afgelope paar weke verskyn het van mense wat nie skroom om die Arbeidersparty se vuil wasgoed in die openbaar te was nie.
So weet ons nou (danksy ’n Blair-vertroueling, Lord Michael Levy) dat Blair van mening is dat Brown nooit die Tory-leier David Cameron in ’n verkiesing sal klop nie. Beide Cherie Blair en John Prescott, Blair se adjunk, het baie te sê oor Brown se gekonkel en die manier waarop hy deurgaans Blair as eerste minister probeer ondermyn het.
Die feit dat die felste kritiek teenoor Brown gedurende die afgelope paar weke vanuit die geledere van die Arbeidersparty self kom, beteken een van twee dinge. Óf die party is so hartlik sat vir hulle leier dat ’n paleisrewolusie nie meer té ver in die toekoms lê nie, óf hulle is só pessimisties oor die Arbeiders se kanse in ’n volgende verkiesing dat hulle net nie meer omgee nie.
Konvensionele Britse politieke wysheid wil dit hê dat die Arbeiders – anders as die Tories – nie graag hul leiers in die rug steek nie. Die party se grondwet maak dit ook moeilik vir diegene wat oproer teen ’n dienende leier wil stook.
Die meer onmiddelike probleem vir enigeen wat só ’n rewolusie beplan, is die feit dat Brown en Blair gedurende tien jaar so ’n reuse skaduwee oor hul party gegooi het dat daar nie juis geleentheid was vir jonger leierskaptalent om wortel te skiet nie.
Brown, indien hy hoegenaamd nog sy oë toemaak in die nag, kan ook seker slaap in die wete dat hy eers in die eerste helfte van 2010 ’n algemene verkiesing hoef uit te roep.
Dis egter geringe troos, want as ’n ywerige student van Britse politieke geskiedenis, moet Brown akuut bewus wees van die feit dat geen Britse eerste minister sedert die Tweede Wêreldoorlog só gou só diep in die moeilikheid was nadat hy by sy voorganger oorgeneem het nie.
Daar is ’n verdere ooreenkoms wat Brown met baie van sy voorgangers deel – ’n ooreenkoms wat onlangs deur die historikus Peter Hennessy uitgewys is.
Dit is die ongelukkige tradisie dat baie Britse premiers se bewind uitrafel juis op dié gebied waar hulle veronderstel is om die grootste eksperts te wees.
Anthony Eden, vir baie jare minister van buitelandse sake en ’n kenner van die Midde Ooste, se bewind is in 1957 kortgeknip deur sy hantering van die Suez-krisis.
Jim Callaghan, self ’n vakbondman, se Arbeiderregering is vernietig deur die stakings gedurende die “winter of discontent” van 1978/79. Sy opvolger, Margaret Thatcher, iemand wat aan die begin van haar bewind reuse insigte getoon het in die probleme van plaaslike belastingbetalers, is uiteindelik vernietig deur haar halstarrige vasklou aan die gehate “poll tax”.
Brown spog graag dat hy, as minister van finansies, ’n einde gemaak het aan die siklus van “boom and bust” wat die Britse ekonomie onder die Tories gekenmerk het. So sal dit nie ironies wees as dit uiteindelik ’n ekonomiese resessie is wat Brown se ondergang verhaas nie?
  • Die rubriek is vir die eerste keer gepubliseer in Rapport op 17 Mei 2008.

No comments: