19 March 2007

Was hy ’n dwaas, kon ons hom nog vergewe…


Hy was die goue seun van die politiek.

Gesalf as die man om sy land die nuwe millenium in te lei. Iemand wat nie net sy eie mense kon inspireer met sy visie vir die toekoms nie, maar ook internasionaal sy stempel as staatsman kon afdruk.

Maar dit was baie lank gelede.

Deesdae sukkel hy om sy gefragmenteerde party bymekaar te hou en dit is húlle – sy eie partygenote – wat hom op ’n daaglikse basis meer skade doen as enige van sy politieke teenstanders ooit kan hoop om te doen. ’n Onbetaamlike gekibbel oor wie hom as leier moet opvolg is verder besig om sy gesag te ondermyn.

En asof dít alles nie genoeg is nie, sirkel daar deesdae ook ’n paar aasvoëls in die gedaante van polisie-speurders bo sy kantoor. Hulle is besig met ’n korrupsie-ondersoek en in die media word gespekuleer dat die stinkende spoor uiteindelik tot voor sy deur sal lei.

Geen wonder dat Die Leier deesdae altyd afgemat en moeg lyk as hy op televisie verskyn nie en dat hy soveel ouer en gryser lyk as op die koerantfoto’s van tien jaar gelede…

Dit klink bekend nie waar nie?

Maar as jy dink ek is besig om die Suid-Afrikaanse president, Thabo Mbeki, te beskryf, is jy besig om jou eie Afro-pessimistiese vooroordele te verklap.

Die prentjie hierbo is een wat die joernalis en politieke biograaf Michael Cockerell van Tony Blair skets in ’n uitstekende dokumentêre reeks wat pas deur die BBC uitgesaai is.

Cockerell weerstaan die versoeking om net te konsentreer op die rampspoedige aspekte van Blair se bewind – veral in dié laaste paar jaar.

Tonele van Britse kiesers, dol van ekstase ná Blair se oorwinning in die verkiesing van 1997, en sy inspirende toesprake van destyds het my laat terugdink aan ons eie president se oomblikke van glorie.

Want net soos die Tory-leier David Cameron van Blair gesê het, kan ’n mens ook van Mbeki sê: “He was the future, once.”

Wie onthou nog sy “I am an African”-toespraak in 1996? Wie kan eerlik sê dat hulle nie geïnspireer was deur dié woorde nie?

“I owe my being to the hills and the valleys, the mountains and the glades, the rivers, the deserts, the trees, the flowers, the seas and the ever-changing seasons that define the face of our native land.”

Wie kon uitgesluit voel toe hy ’n Afrikaan beskryf het as, onder meer, die “kleinkind wat vars blomme op Boere-grafte op St Helena lê en in (haar) geestesoog die swaarkry van eenvoudige mense in konsentrasie kampe sien – hulle huise vernietig, hulle drome aan skerwe”?

Tien jaar later is beide Blair en Mbeki se politieke kapitaal uitgeput.

Mbeki se visioenêre idee was ’n Afrika-renaissance. Blair s’n was wêreldvrede.

Binne die eerste maand van sy premierskap maak Blair ’n beroemde toespraak waarin hy sê dat die huidige generasie Britte die eerste kan wees wat nooit ’n enkele soldaat oorlog toe stuur nie.

Tien jaar later is sy jammerlike erflating die meer as 130 Britse soldate – almal die seuns van “sy generasie” – wat die afgelope paar jaar in Irak gesterf het.

Mbeki se droom van ’n Afrika Renaissance het skipbreuk gely lank voordat sy bootjie op die stormwaters van Burundi, die Kongo of Sudan aangekom het.

Dit lê gestrand, hoog en droog, op die noordelike oewer van die Limpopo terwyl die diktator en folteraar Robert Mugabe homself verlustig in sy suidelike buurman se verleentheid in die oë van die wêreld.

In die BBC-dokumentêr vra Cockerell die afgetrede koerantredakteur Max Hastings watter oordeel toekomstige generasies oor die Blair-jare gaan uitspreek.

Hastings antwoord: “I think in many ways history will judge Tony Blair’s premiership as a tragedy, because if he was a man of no substance, if he was a fool, if he was an inadequate as John Major was, then you’d shrug you shoulders and say: So what? But Blair was and is a man of the highest gifts whose premiership started with the highest hopes.”

Is dit nie presies waarop die presidentskap van Mbeki afstuur nie? Iemand met só baie om te bied, geruïneer deur omstandighede en ’n tragies defek in sy karakter – sy onvermoë om warmte en gemoedelikheid uit te straal.

As hy ’n dwaas was, kon ons ons skouers optrek en sê: so what…

  • Hierdie rubriek het die eerste keer in Rapport verskyn op 18 Maart 2007.

04 March 2007

’n Dorpsfees gebeur nie per ongeluk nie

Ons spot graag die Amerikaners vir hul gewoonte om oor elke bakatel hof te hardloop om skadevergoeding te eis.

Die waarheid is egter dat dié gewoonte deesdae nie net tot die Amerikaners beperk is nie.

Om ander te blameer is deesdae groot geld.

Dis daarom dat ’n onlangse hofuitspraak deur die Engelse appèlhof so ’n riem onder die hart is, met regters wat uitwys dat goeie en heilsame tradisies – soos dorpsfeeste – in die slag gaan bly as organiseerders die hele tyd in vrees lewe dat hulle verantwoordelik gehou gaan word vir elke klein dingetjie wat moontlik verkeerd kan gaan.

Die detail van die saak soos volg: In April 2001 stap ’n ene Yvonne Cole oor die dorpsmeent van die dorpie East Dean aan die Engelse suidkus. In die middel van die meent trap sy in ’n gat en breek haar been.

Sy stel later vas dat dit die gat is waarin die Meipaal – daardie veelkleurige paal met die helder linte waarom Engelse plattelanders dans om die koms van die lente te vier – twee jaar tevore tydens ’n dorpsfees gestaan het. Boonop is die fees georganiseer deur die Britse Legioen, ’n welsynsorganisasie wat na oorlogsveterane omsien.

Vir mev. Cole is dié feit soos manna uit die hemel, en sy besluit om die Legioen te dagvaar omdat hulle nie toegesien het dat die gat ordentlik toegemaak is na die feesvieringe nie.

Die saak is gekompliseer deur die feit dat een van hul lede, ’n oorlogsveteraan en afgetrede argitek, Percy Grey, wel ’n paar dae na die fees terug is na die meent om die gat te gaan toemaak. Die gat het egter klaarblyklik weer ingesak in die twee jaar wat verloop het tussen die fees en die dag waarop mev. Cole haar been gebreek het.

Ten spyte hiervan wen sy in Mei verlede jaar haar saak en die hof ken aan haar ’n tamaai R2,2 miljoen (£150 000) in skadevergoeding toe.

Die Legioen teken egter appèl aan, en in hul uitspraak weeg die appèlhof die regte van die individu op teenoor die welvaart van die gemeenskap op ’n manier wat my sommer laat moed skep vir die toekoms van ons wêreld.

The Times rapporteer dat appèlregter Scott Baker sê hoewel hy groot simpatie met mev. Cole het, kan hy nie anders as om haar eis van die hand te wys nie, omdat sommige ongelukke net beskryf kan word as “egte ongelukke” waar niemand te blameer is nie.

Dit is egter Baker se kollega, Sir Igor Judge((((stet)))), wat insien dat dorpsfeeste oraloor gaan kwyn as die hof gehoor gee aan mev. Cole se eis om vergoeding.

Hy sê in sy uitspraak: “In klein dorpies oor die lengte en breedte van ons land is (dorpsfeeste ’n geleentheid vir) vreugde en vriendskap. Hierdie geleenthede gebeur nie per ongeluk nie.

“Daar is altyd ’n groep mense in die dorp wat saamstaan om die dag moontlik te maak. In hierdie geval het die Britse Legioen en baie ander hulle bydrae gelewer. Dit is informele dorpsdae en almal werk saam om te doen wat gedoen moet word.”

Oor Percy Grey se pogings om die gat ná die fees toe te maak sê Regter Judge: ’n Paar dae na die fees het ’n bejaarde oorlogsveteraan die gat uitgegrawe met ’n bajonet wat hy as soewenier gekry het en die gat weer netjies toegemaak – gelyk met die oppervlak van die dorpsmeent.

“Dit was glad nie ’n formele daad nie. Hy was toevallig ’n lid van die Britse Legioen, maar in realiteit was hy net ’n lid van die gemeenskap wat sy eie bydrae gelewer het tot die dorp en die omgewing se veiligheid.”

Judge sê Grey het die gat ordentlik toegemaak en sy taak was afgehandel. Om hom, of sy organisasie, verantwoordelik te hou vir die mediese koste van iemand wat twee jaar later in die gat getrap het en haar been gebreek het, is buitensporig.

Is dit nie ’n vreeslik elegante en sinvolle uitspraak nie?

Ek hoop dat daar êrens in die annale van Suid-Afrika se eie regspleging ’n soortgelyke uitspraak is om hierdie beginsel ook in ons eie reg neer te lê.

En as daar nie is nie, hoop ek dat die land se voorste regsgeleerdes gou iets hieromtrent sal doen!

’n Monster genaamd breedsprakerige snert

Miskien het jy al teen hierdie tyd gelees van die lawaaierige internet-debat wat daar tussen die BBC en die ANC losgebars het oor ’n kort dokumentêre insetsel wat die Britse uitsaaier oor misdaad in Suid-Afrika gemaak het.

Ter agtergrond: Die BBC het op die vooraand van pres. Thabo Mbeki se staatsrede drie weke gelede ’n kort nuusinsetsel (van net minder as 12 minute) uitgesaai waarin hul korrespondent, John Simpson, argumenteer dat misdaad in Suid-Afrika buite beheer is en dat die regering – by name die polisieminister en die staatspresident – die probleem ontken eerder as om iets daaraan te doen. Kortom, die tipe uitsprake waarmee verreweg die meeste Suid-Afrikaners sal saamstem.

Almal behalwe die ANC se tsar van spin, die breedsprakerige Smuts Ngonyama.

Getrou aan tradisie is Ngonyama gou om die raskaart te speel die oomblik as hy nie meer enige rasionele respons op die BBC se kritiek teen die ANC-regering kan monster nie.

Die BBC is erger rassiste as selfs die mees verregse Suid-Afrikaners, verklaar hy in die party se internet-nuusbrief, ANC Today, en hulle probeer om die aandag van Brittanje se eie “ernstige misdaadprobleme” af te lei deur op Suid-Afrika te fokus.

Volgens Ngonyama sou die SABC op dieselfde verarderlike wyse as die BBC kon toon dat misdaad in Brittanje buite beheer is deur te fokus op spesifieke probleemgebiede, soos die Londense voorstad Brixton.

Siende dat die SABC waarskynlik nooit sover gaan kom om ’n program oor misdaad in Londen te maak nie, het ek die afgelope week self ’n paar oproepe na Scotland Yard gemaak en wil graag ’n paar Londense misdaadstatistieke met Ngonyama deel, as hy nie omgee nie.

Hy is natuurlik reg dat Brixton een van die mees geweldadigste voorstede van Londen is – in die laaste twee jaar was Lambeth, die munisipaliteit waaronder Brixton resorteer – konstant een van die drie moordadigste polisiedistrikte in die Britse hoofstad.

Scotland Yard se syfers toon dat daar in die afgelope 12 maande reeds 15 van Lambeth se amper 300 000 inwoners vermoor is.

So hoe vergelyk dit met Johannesburg? By die Lindense polisiekantoor in Johannesburg, ’n stasie in die hart van die stad se boomryke noordelike voorstede, was daar tussen April 2004 en Maart verlede jaar ’n totaal van 18 moorde – ten spyte van die feit dat die bevolkingsdigtheid (en sosio-ekonomiese omstandighede) van Linden en Lambeth soos dag en nag verskil.

Die jongste beskikbare syfers toon dat daar in Gauteng gemiddeld elke twee-en-’n-half uur iemand vermoor word. In die groter Londen is die syfer een elke twee dae.

Dit grief my dat ’n mens hoegenaamd besig is om vergelykings soos hierdie te tref en het my in die verlede nog altyd hiervan probeer weerhou – totdat Ngonyama my voorneme met sy onsinnige snert bederf het.

Almal weet daar is ’n duisend-en-een redes waarom ’n mens nie die misdaadvlakke tussen Londen en Johannesburg kan of behoort te vergelyk nie. Suid-Afrikaners is realisties genoeg om te weet dat eerste wêreldse misdaadvlakke heeltemal onrealisties is. Al waarna hul smag is ’n land wat substansieel veiliger is as die een waarin hulle op die oomblik bly.

Een van my gunsteling tydverdrywe as ek op die bus of moltrein sit, is om in my kop ’n lysie te sit en maak van dié dinge wat ek die meeste in Londen (en Brittanje) bewonder en wat ek die meeste sal mis as ek hier moet weggaan.

Engelse koerante, die stad se museums, die parke in die lente en die Britse parlement is gewoonlik hoog bo-aan my lysie van dinge om te bewonder.

Maar as jy moet vra wat die één ding is wat ek die graagste saam met my huis toe sou wou neem, is dit die vermoeë om vreesloos jou gang te gaan – veral ná donker.

Dis eers hier in Londen dat ek ontdek het hoe ongelooflik gedesensitiseer Suid-Afrikaners oor die misdaadvlakke in ons land geword het.

Wanneer ’n mens laat in die aand alleen deur ’n donker stegie huis toe te loop – en nie in die proses van jou beursie of selfoon beroof word nie – besef jy hoe onnatuurlik vreesbevange Suid-Afrikaners lewe.

Hoeveel meer pret en vreugde kan ons uit ons land – en mekaar – put as ons dit kan regkry om dié monster nek om te draai?

  • Die rubriek is die eerste keer in Rapport gepubliseer op 4 Maart 2007.