10 December 2006

Ons soek vir Vader Krismis t'rug


Toe ek klein was het mens Vader Krismis net een keer per jaar gesien.

Ek onthou een jaar veral goed. Ons was saam met vriende op ’n plaas buite die dorp en my pa het hom met sy ou 1934-Chev op die stasie gaan haal waar hy met die trein aangekom het.

Die Chev het een van daardie oopklap dicky seats agter en Vader Krismis het “in die diekie gesit”, soos ons altyd gesê het. Van daar het hy vir ons kinders gewuif terwyl my pa op die toeter lê om seker te maak almal weet wie die belangrike gas is wat vanaand in die Chev se diekie ry.

Daarna het almal in ’n reuse kring onder ’n boom in die tuin gaan sit en een van die grootmense het vir Vader Krismis ’n opvou kampstoel in die middel van die kring neergesit. Dan het hy in die stoel neergesak en in ’n groot kussingsloop rondgekrap terwyl hy die kinders een vir een by die naam roep om hulle presente te kom kry.

Dan skielik was hy weg en moes ons ’n hele jaar wag voordat ons hom weer kon sien.

Die herinnering van Vader Krismis op sy opvou-kampstoel onder ’n groot plataanboom kom verlede naweek by my op terwyl ek in die grou strate van Amsterdam rondloop.

In Holland bring Sint Nicolaas sy presente al op 6 Desember en verlede Sondagaand sit ons by ons goeie vriendin Fen in haar woonstelletjie in die Rivierenbuurt in die suide van Amsterdam en wag op die heilige ou vader se koms.

Anders as ons Vader Krismis, wat in die diekie van die Chev gery het, ry Sint Nicolaas op ’n wit perd en kom hy en sy helper, Swarte Piet, elke jaar met ’n skip van Spanje af.

Terwyl ons wag eet ons marsepein, spekulaas en pepernoten terwyl Fen op die klavier speel en ons almal saamsing:

Zie ginds komt de stoomboot uit Spanje weer aan

Hij brengt ons Sint Nicolaas ik zie hem al staan

Zijn knecht staat te lachen en roept ons reeds toe:

Wie zoet is krijgt lekkers, wie stout is de roe!

Och lieve Sint Nicolaas, kom ook eens bij mij,

En rijd tog niet stilletjies ons huisje voorbij.

Gelukkig hoor hy ons pleidooi en kort voor lank lui die deurklokkie hard en aanhoudend. As ons die deur oopmaak staan daar ’n mandjie presente op die drumpel en wag wat ons opgewonde na binne dra om te kyk wat die goeie ou oom vir ons gebring het.

Ons Nederlandse vriende vertel dat hul tradisionele pakjesavond deesdae erg bedreig word deur die groot winkelgroepe wat besig is om die land se kinders bekend te stel aan Sint Nicolaas se meer wêreldwyse neef, Kersvader.

“Die Kersman”, soos hulle afwysend na hom verwys, het ook ’n groot wit baard, maar in plaas van die heilige Sint Nicolaas se biskoppehoed, dra hy ’n rooi slaaphoed en kom van die koue noordpool, eerder as Spanje met sy meer aangename klimaat.

Die rede vir die indringer se koms is duidelik. Die Nederlandse winkeliers besef dat die vrygewige Kersvader ’n baie beter verkoopsman is as die suinige Sint Nicolaas wat relatief klein geskenkies saam met ’n gediggie voor jou deur kom neersit.

En, reken hulle sinies: Sou dit nie wonderlik wees as elke Hollandertjie by Sint Nicolaas én by die Kersman ’n presentjie kry nie?

Die Nederlandse establishment is egter besig om moedig vas te skop. Die nasionale televisiestasies hou vol dat daar net één Sint Nicolaas is. Hulle ag om die waarheid te sê sy aankoms só belangrik dat die televisienuus elke jaar daaroor verslag doen.

En skielik besef ek dat ons Vader Krismis ook êrens langs die pad in ’n Kersman verander het. Hy kom lank reeds nie net een keer ’n jaar in die diekie van my pa se Chev by ons om nie. Hy sit ook nie meer op sy plêstiek kampstoel onder die plataanboom om die koel aandluggie te geniet ná ’n warm somersdag op die trein uit die Kaap nie.

Deesdae is sy na-apers oral. In hul vieslike plastiek-mombakkies en hul rubber-rendiere en die lawwe foamalite sneeu wat heeltemal uit plek lyk in die Afrika-son.

Miskien is dit tyd dat ons, soos die Hollanders, vasskop en sê: Weg met die winkel-Kersmanne met hul watte baarde en rooi slaaphoedens.

Ons soek vir Vader Krismis t’rug.

  • Hierdie rubriek het die eerste keer in Rapport verskyn op 10 Desember 2006.

04 December 2006

Die waaiers van die oranje-blanje-blou is erg verward


Rian Oberholzer, ’n man wat eens op ’n tyd aan bestuur van rugby in Suid-Afrika gestaan het, het op ’n keer afkeurend na rugbyondersteuners verwys as die brandewyn-en-coke-brigade.

Destyds was die implikasie dat ons klomp op die pawiljoene effens minder breinselle as die gemiddelde het en daarom liefs moet stilbly oor sake soos swak skeidsregters, afrigters en rugbyadministrateurs.

Dis ’n baie onregverdige ding om van die mense wat jou salaris betaal te sê, maar soms – soos pas weer verlede Saterdag gebeur het – wonder ’n mens tog oor die intellek van sommige ouens wat saam met jou kom voetbôl kyk.

Soos die mense wat steeds met die oranje-blanje-blou by ’n rugbytoets opdaag.

Die gewoonte is klaarblyklik veral in die buiteland gewild en verlede Saterdag op Twickenham was daar maklik tien sulke vlae sigbaar.

Ek glo ons het hier te doen met ’n geval van erge simboolverwarring. Jong mense wat vlae rondswaai om uiting te gee aan hul politieke frustrasies – hulle glo klaarblyklik hulle is tweederangse burgers in hul eie land – sonder om te besef dat die simbool wat hulle gekies het onversoenbaar is met toetsrugby of hul eie lewensomstandighede.

Ek het verlede Saterdag met ’n hele paar van hulle gesels en die reaksie is bykans altyd dieselfde. As ’n mens hulle daarop wys dat die Springbokke nooit op Twickenham sou kon speel as dit nie was vir die nuwe Suid-Afrikaanse vlag nie – die een wat hulle klaarblyklik so afstootlik vind – kyk hulle jou met ongeloof aan.

“Dit is nie waar nie, ons het nog altyd hier gespeel,” het een kêrel vol selfvertroue teruggekap.

’n Ander se pa, ’n groot oom daar van Clanwilliam se wêreld, het op my afgestorm en gesê ek moet “die kinders” uitlos, klaarblyklik omdat hulle nie weet wat hulle doen nie.

Op ’n sekere vlak het ek simpatie met dié stelling. Toe die Springbokke laas op Twickenham gewen het, was hierdie jong manne nog nie eers op hoërskool nie.

Sportisolasie, die Nieu Seelandse meelbomtoer en Peter Hain is dinge waarvan hulle heel waarskynlik nog nooit gehoor het nie.

Selfs John Williams se ramspoedige Europese toer van 1992, die eerste Springboktoer van die post-isolasie era, is té ver in die verskiet om enige indruk op hulle jong gemoedjies te maak.

’n Gebrekkig historiese perspektief is natuurlik geen misdaad nie, maar as dit ’n verskoning word vir ’n onvanpaste gedrag by ’n internasionale toetswedstryd, is dit tyd vir ’n geskiedenisles.

Weet hierdie outjies nie dat in die jare rondom hulle geboorte talle jong mans van hul ouderdom in die bosse van suid-Angola doodgeskiet is nie? ’n Oorlog geveg onder dieselfde vlag waarmee hulle nou so trots na Twickenham marsjeer.

Hoeveel liewer sou hierdie jong soldate nie ook hul na-skoolse jare in Londen wou deurbring as om Kubane in die bosse rond te jaag nie? Hoeveel lekkerder sou dit nie wees om in Brittanje rond te jakker op ’n Statebondsvisa terwyl jy in pond betaal word nie?

Is dit té vergesog om van hierdie nuwe geslag jong Suid-Afrikaners te verwag om te weet dat dié voorregte wat hulle nou geniet nie moontlik sou wees onder die oranje-blanje-blou wat hulle nou met soveel animo swaai nie?

Hiermee wil ek vir geen oomblik voorgee dat protes – as dit inderdaad is waarmee ons hier te doen het – verbote is nie of dat die nuwe Suid-Afrika verhewe is bo enige kritiek nie. Allermins.

Daar is baie waarmee ek ook ongelukkig is. Dinge wat heeltemal anders uitgedraai het as wat baie van ons in 1994 gehoop het.

As ’n ingenieur met jare se ondervinding vir my sê dat hy bitter graag in Suid-Afrika wil werk, maar nie werk kon kry nie en daarom besluit het om ’n koue, nat en modderige eiland sy tuiste te maak, raak ek baie, baie moerig.

Maar is ek bereid om – net omdat ek kwaad is – in ’n oomblik van misplaaste nostalgie Twickenham toe te gaan met ’n vlag wat glad nie te versoene is met ’n moderne Springbokspan nie?

Beslis nie.

Vir die enkele swaaiers van die oranje-blanje-blou vra ek daarom mooi: Gebruik ’n slag jou verstand man. Die rugbywêreld kan doen met ’n paar minder morone.

  • Die rubriek het vir die eerste keer in Rapport verskyn op 3 Desember 2006.