27 June 2006

Jake White se morele kompas kort kalibrasie

Ek dink Jake White se morele kompas moet ’n bietjie gekalibreer word en hy hoef nie veel verder as die wêreld van sokker te soek vir leiding in dié verband nie.

Volksblad se Hendrik Cronjé skryf verlede week dat die Springbokafrigter besig is om druk te plaas op sy base by SA Rugby om sy kontrak te hernieu voor die afskop van vanjaar se Drienasies.

White sê dat hy besig is om “verskeie aanloklike aanbiedinge van oorsee” te oorweeg.

Ek weet die verskoning is dat rugby deesdae professioneel is en dat White, as beroepsafrigter, na sy eie finansiële toekoms moet kyk.

Is dit so eenvoudig soos dit? Of het Mammon nou die spelreëls só herskryf dat dit moontlik is om sommer in die middel van die game gat om te swaai om vir die ander span te gaan speel?

Dank die sportgode dus vir ’n man soos Luiz Felipe Scolari, die Brasiliaan wat deesdae die Portugese sokkerspan afrig.

Scolari is een van die mees suksesvolle afrigters in die sokkerwêreld en het in 2002 die Brasiliaanse span afgerig wat die Wêreldbeker gewen het. In Brasilië ken hulle hom as Felipão – Groot Phil.

Die Engelse Voetbalvereniging (FA) het hom tot onlangs in die oog gehad om die Engelse nasionale span ná afloop van die Wêreldbeker onder hande te neem.

’n Paar weke gelede – nog voordat die Wêreldbekertoernooi begin het – het hulle hom met ’n kontrak genader, maar Scolari het op die laaste nippertjie kop uitgetrek.

Waarom? Vir weke was dit een van die groot geheime van die Engelse sportwêreld. In ’n onderhoud met die BBC verlede week het Groot Phil egter uiteindelik die haas uit die hoed gelaat waarom hy nie bereid was om die aanbod te aanvaar nie.

Die antwoord is eintlik heel eenvoudig, het hy verduidelik. Die Engelse wou hê hy moes hom voor die Wêreldbeker verbind tot ’n afrigterspos wat hy eers na afloop van die toernooi sou bekleë.

“Hoe kon ek dit doen?” wou hy weet. Wat sal die Portugese sokkerondersteuners oor sy lojaliteit sê as Portugal teen Engeland in die Wêreldbeker speel (soos hulle wel Saterdag gaan doen)?

Hy kon dit eenvoudig nie doen nie, sê Scolari. As hy ’n span afrig, dan doen hy dit met die verstandhouding dat sy span en hul ondersteuners presies weet waar hulle met hom staan.

“So iets mag miskien aanvaarbaar wees in Europa, maar ek kom van Brasilië en in Brasilië doen ons dit nie so nie.”

Daar het jy dit, Jake White.

Ja, jy is miskien reg. Om ’n rugbyspan af te rig is ’n werk. En ’n mens moet seker enige ambisieuse beroepsman die geleentheid gee om sy eie loopbaan ten beste te beplan.

Die enigste probleem is, soos Groot Phil Scolari so mooi illustreer: Die afrigter van ’n land se nasionale span is nie ’n pakker by Pick ’n Pay wat kan kom en gaan soos hy wil nie.

As afrigter van die Springbokspan het jy nie net ’n verantwoordelikheid teenoor jouself en jou eie bankbalans nie.

Ons, die ondersteuners, soek as afrigter iemand wie se lojaliteit bo alle verdenking is.

Die berigte verlede Saterdag sê ongelukkig nie wie dit is wat so angstig is om White ’n joppie aan te bied nie. Die Australiërs miskien? Die Argentyne? Die Walliesers wat deesdae kwaai sukkel om ’n afrigter te kry en te behou?

Wat gebeur as die moontlike werkgewer dieselfde span is wat teen die Springbokke in die halfeindstryd van volgende jaar se Wêreldbeker in Frankryk te staan kom?

Ek dink White kan gerus ’n blaadjie uit Groot Phil Scolari se boekie neem en vir eers vergeet van al hierdie “aanloklike aanbiedinge” op sy lessenaar.

Konsentreer eers op jou werk en wen vir ons die Drienasies en dan die Wêreldbeker.

Want ek belowe jou, Jake, as jy daardie goue beker gewen het, gaan jy baie, baie meer werd wees as nou.

Dan kan jy na hartelus deur al die aanloklike aanbiedinge op jou lessenaar sif in die wete dat jy ’n paar nulle by elkeen van hulle se bottom line kan las.

En dan is SA Rugby – en ons as Springbokondersteuners – in ’n baie beter posisie om te bepaal presies wat ons in jou het en hoeveel jy werklik vir ons werd is.

21 June 2006

Hoe beledig mens ’n Engelsman?

Dit is vir ’n vreemdeling in Engeland ontmoontlik om die Engelse te beledig.

En glo my, dit is nie omdat die uitlanders wat hier bly so ordentlik is dat hulle nooit hul gashere sal kritiseer nie – inteendeel. Buitelanders spot en beledig graag die Engelse – met goeie rede ook, want die Engelse maak dan daarna!

Die probleem is egter dat enige buitestaander se kritiek of spot oor die Engelse se eiesoortige manier van doen totaal oneffektief is.

Die rede hiervoor is eenvoudig. Niks wat enige vreemdeling ooit oor die Engelse kan sê is meer bitsig, beledigend of bytend as dít wat die Engelse reeds oor hul mede landgenote kwytgeraak het nie.

Kritiek in al sy vorme – van ernstige polemiek tot satire – is die lewensbloed van die Engelse samelewing. Om Engels te wees beteken om jou kop omhoog te hou, maak nie saak wat ander van jou dink of sê nie.

’n Boek oor Eton, die skool waarheen Engelse koningklikes en ander toffs gestuur word en waar hulle leer om nog meer onuitstaanbaar te word as wat hulle reeds is, het pas verskyn.

Die skrywer, Nick Fraser, wat self op Eton was, beskryf sy skoolmaats as “arrogant en eksklusief”. ’n Rubriekskrywer in die Independent borduur op die tema voort en skryf: “I have never met an Etonian who wasn’t an untrustworthy, mendacious, conniving creep.”

Ek kan aan baie lande dink waar ’n uitspraak soos hierdie genoeg rede vir ’n burgeroorlog sou wees. Wat sou gebeur het as ’n mens die woord “Etonian” in dié sin vervang het met Boishaaier? Om van Moslem of Zulu nie eers te praat nie. Die blote gedagte laat jou soek na die naaste bomskuiling.

In ’n land waar robuuste debat een van die hoekstene van die samelewing is, het oud-Etonians egter nie ’n oog geknip nie.

Moenie dink dit is net diegene aan die bokant van die rigiede Engelse klasseleer wat sulke kritiek hovaardig ignoreer nie.

Luister maar na die manier waarop die spot gedryf word met die Engelse chavs – jong meisies wat glo die toppunt van styl is om met pienk fluweel sweetpakbroeke en nagemaakte Burberry-handsakke op straat te verskyn.

Net soos die oud-Etonians bejeën chavs die stylpolisie se hoon met argwaan.

Moet dit nie heerlik wees om met die selfvertroue van ’n Engelsman deur die lewe te gaan nie?

Ek lees onlangs dat sokkergeesdriftiges wat Duitsland besoek vir die Wêreldbeker versoek word om nie hul Duitse gashere te terg oor hul Nazi-verlede nie.

Sulke ordentlikheid is mos loutere twak.

Dit laat my dink aan ’n toneel uit John Cleese se Fawlty Towers waarin die Duitse gaste die hoteleienaar Basil Fawlty herhaaldelik vra om op te hou om oor die oorlog te praat.

Die xenofobiese Basil steur hom glad nie daaraan nie en as die Duitser die soveelste keer vra: “Pleaze don’t menzion ze war”, kap Basil terug dat die gaste eerste daarmee begin het.

“Maar ons het nie daarmee begin nie,” skerm die Duitser. “Yes, you did,” snou Basil, “you invaded Poland.”

Net soos Basil Fawlty se Duitse gaste moet almal van ons leer om die misstappe van ons voorvaders te aanvaar en met die spot en kritiek saamleef.

Die ergste wat jy onder dié omstandighede kan doen, is om jou kop in ’n gat te druk en te maak of die ongelukkige verlede niks met jou te doen het nie.

Onthou julle nog vir Piet van Potch, die ou wat vier jaar gelede tydens ’n toets in Durban op die veld gehardloop het en die ref tot op ’n draagbaar geduik het?

Ek onthou destyds hoe mense die kop geskud het en bely het hoe skaam dit hulle gemaak het. “Nou gaan die wêreld se koerante weer skryf hoe common Suid-Afrikaners met hul groot bierpense is,” was die reaksie van vele.

Nou kyk, ek wil nie vir een oomblik Piet van Zyl se optrede van destyds goedpraat nie. Maar is ek skaam daaroor? Natuurlik nie.

Ek is net so min skaam oor Piet as wat die Engelse skaam is vir hulle kaalkop sokkerondersteuners wat besig is om Frankfort met hul lager-asems op horings te neem.

Deur die noodlot is ek en baie van die mense wat hierdie koerant lees ’n hand kaarte gedeel waarop staan dat ons, of die mense met wie ons assosieer, die mense is wat apartheid geïmplementeer en ondersteun het.

Soos die Duitse besoeker aan Fawlty Towers moet ons leer om daarmee verlief te neem.

Dit gaan waaragtig nie help om vir die res van ons lewens skaam-skaam rond te sluip en ure te spandeer om die res van die wêreld te probeer oortuig dat ons, om Jeanne Goosen se frase te gebruik, “nie almal so is nie”. Die feit dat ons nie almal so is (of was) nie, gaan beslis nie daardie aspek van ons geskiedenis ongedaan maak nie.

Ek hoor nie die Engelse heeldag ekskuus sê vir die konsentrasiekampe of ander gruweldade wat in die naam van die empaaier gepleeg is nie.

Kom ons leer liewer by die Engelse. Tel die kop op en vat geregverdige kritiek op die ken.

Want om die gasvryste mense op die planeet te wees, wat die lekkerste vleis kan braai, is niks om oor skaam te wees nie.

07 June 2006

’n Ou rusbank net soveel werd as ’n leë blik

Met die Sokker Wêreldbeker en die Springbokke se toetsseisoen wat hierdie naweek begin het, is dit seker veilig om te verklaar dat die rusbank nou die gunsteling meubelstuk in menige huishouding geword het.

Ek weet nie of die volgende stukkie statistiek die invloed van die Wêreldbeker in berekening gebring het nie, maar ek lees die ander dag dat die Britse publiek in die volgende jaar ’n kwartmiljoen sitkamerstelle gaan koop teen ’n gemiddelde prys van R18000. Dit is ’n ongelooflike R4,5 miljard se rusbanke!

Soos almal van ons wat al ooit ’n rusbank besit het goed weet, is dié meubelstuk ’n bietjie soos elektrisiteit. Sodra jy dit het gaan ’n hele klomp ander lewensmoontlikhede vir jou oop.

Met ’n rusbank in die voorhuis kan mens sit. En dink. Soms, soos die ou storietjie lei, sit ’n mens net.

Maar na ’n tydjie raak selfs sit ’n bietjie vervelig. Vir tye soos dié – veral op ’n Satermiddag in die middel van die rugbyseisoen – is ’n televisiestel nogal heel handig.

As daar enigeen is wat nog twyfel oor die verband tussen die televisie en die rusbank, het ek die volgende stukkie statistiek opgespoor: Die gemiddelde Brit kyk elke dag vir 2 uur en 48 minute lank televisie.

Dit beteken dat meneer en mevrou Gemiddeld van Birmingham teen die tyd dat hulle 75 jaar oud is ’n totaal van 12 jaar van hul lewe voor die kassie deurgebring het – presies dieselfde hoeveelheid tyd wat die gemiddelde Brit op die rusbank sit!

Rusbanksit en televisiekyk is dus aan mekaar verwant soos bier en braaivleis. Die een kan beswaarlik sonder die ander.

(Ek wonder hoe lank dit ons oom in die meubelhandel gaan neem om twee en twee bymekaar te sit en vorendag te kom met ’n teevee-and-settee special. Koop ’n televisie en kry ’n Gomma-Gomma gratis…)

Die Britte se voorliefde vir die couch and telly het egter ’n diep en donker skadukant.

Die Daily Telegraph, onder die opskrif “Give us the cheapest seats in the house”, skryf onlangs dat die gemiddelde Brit sewe sitkamersofa’s in sy lewe deursit.

En as die Britte vanjaar 250 000 sitkamerstelle gaan koop, kan ’n mens seker aanvaar dat net soveel ou en afgeleefde settees op die ashoop gaan beland.

Twee jaar gelede het Brittanje 434 miljoen ton gemors weggegooi en elke Brit gooi elke jaar sewe keer sy eie liggaamsgewig se rommel in die asblik.

Waar gaan dit alles heen? Het die Britte vergeet hulle sit op ’n eiland en het nie onbeperkte spasie vir al die gemors nie? Hoe lank gaan dit wees voor die eiland uit sy nate begin bars en stadig begin groter word – ’n stadig fermenterende, rysende rommelhoop?

Sedert ek ’n paar maande gelede in Londen aangekom het, is ek getref deur die absolute dekadensie van die eerste wêreldse weggooi-kultuur.

Wat my veral getref het, is hoe vinnig mens die slegte gewoonte aanleer en begin om lustig mee te doen.

In die kort bestek van ses maande het ’n uitgediende tafel, matrasse en selfs beddens uit my huishouding op die ashoop beland. Tot my skok het ek agtergekom dat daar heel doenlike huisware is waarvoor selfs die welsynsorganisasie Oxfam hulle neuse optrek.

Telkens vra jy jouself die vraag: Is daar dan niemand in hierdie land wat ’n nut het vir dit wat ek nou weggooi nie?

Kom ons noem dit die teenstrydigheid in die Suid-Afrikaanse psige. By die huis voel jy skuldig dat daar mense is wat self so min het dat hulle van ander se weggooigoed ’n bestaan moet maak.

Maar in plaas daarvan dat ek nou heimlik verlig is dat ek in ’n land bly waar selfs die armstes nie eintlik ’n nut het vir my rommel nie, voel ek steeds skuldig dat ek iets weggooi wat ander nog kan gebruik.

Is dit hierdie skuldgevoel wat my dryf om elke oggend pligsgetrou my oranje sakkie met herwinbare vuilgoed saam met ’n swart sak “onherwinbare” vullis voor my deur te sit? Ek let op dat geen van my bure dit doen nie en ek neem aan dat hulle glad nie aan dié rommelskuld lei nie.

Ek besef nou eers dat ons Suid-Afrikaners ’n wonderlike rekord het as dit by herwinning en hersirkulering kom.

Behalwe vir die feit dat dit ondenkbaar is om in Suid-Afrika ’n werkende televisiestel of rusbank na die rommelhoop te verban sonder om eers vir ’n nuwe eienaar te soek, is ons ook voortreflike herwinnaars van tonne ander weggooigoed.

Dink maar aan die duisende werkloses wat ’n lewe maak uit die verkoop van afvalkarton. Of die talle skole, kerke en hospitale wat ’n ekstra geldjie maak deur enigiets van leë blikke tot ou tydskrifte, papier en glas bymekaar te maak.

Natuurlik wil ’n mens hê dat Suid-Afrika ’n land word waar alle mense ’n dak oor hulle kop het en ’n werk wat hulle genoeg betaal om vir hulle ’n rusbank te koop sodat hulle soos die res van die wêreld voor die televisie kan gaan lê as hulle saans moeg van die werk af kom.

Ek wens net daar was ’n manier waarop ’n mens kan verhoed dat ons land in die proses soos Engeland word waar die gewoonte om ou goed weer te gebruik in die slag gebly het.

Want soos menige mens in Suid-Afrika weet, ’n ou rusbank kan net soveel werd wees as ’n leë blik.