18 July 2006

Dis vir hardop sê – eerder as anderpad kyk

In die afgeleë noord-weste van Skotland, naby ’n dorpie met die naam Rhiconich, lê Brittanje se grootste polisiedistrik.

Vir die afgelope nege jaar was polisiekonstabel David Inglis die enigste polisieman aan diens in die gebied van meer as 5 500 vierkante kilometer. Gedurende hierdie tyd was daar slegs “ ’n handvol inbrake” en nooit ’n moord of ’n ernstige misdaad nie, het hy onlangs aan die Daily Telegraph vertel.

Konstabel Inglis het egter nou genoeg gehad van die stryd teen misdaad en wil aftree sodat hy meer tyd kan hê vir visvang en sy hond Bruce.

Daarom soek die Skotse polisie nou vir ’n geskikte kandidaat, iemand wat besef dat ’n vriendelike woord dikwels baie meer effektief is as ’n boete en wat graag wil werk in ’n omgewing waar ’n polisieman nog kan staatmaak op die hulp van die gemeenskap.

Waarom het die storie my so geraak?

Omdat daar ’n tyd was – nie te lank gelede nie – dat konstabel Inglis ewe tuis sou gewees het in ’n polisiestasie in tientalle klein dorpies op die Suid-Afrikaanse platteland. ’n Gebied waar die grootste probleme, soos in konstabel Inglis se geval, beperk was tot dronkenskap en huishoudelike steurnisse.

Vandag, helaas, sal ek baie verbaas wees as daar een polisiekantoor in Suid-Afrika is waar daar nie ’n moorddossier in die afgelope drie maande geopen is nie.

Die Kaapse misdaad-aktivis Neil Watson was onlangs in die nuus (ook hier in Brittanje), omdat sy webruimte, crimexposouthafrica.co.za buitelandse toeriste afraai om Suid-Afrika te besoek – onder ander deur grafiese foto’s van moordtonele te plaas.

Watson se webruimte laat my met ’n morele dilemma.

Ek vind dit teenproduktief – selfs onsmaaklik – om buitelanders af te raai om Suid-Afrika te besoek, maar Watson se taktiek het my tog laat dink aan ’n gesprek wat ek ’n paar maande gelede met ’n Brit hier in Engeland gehad het.

Die man ken Suid-Afrika goed en het reeds ’n paar keer by vriende in Kwazulu-Natal gekuier. Ons praat oor my tuisland en, soos gereeld gebeur, neig die gespreksonderwerp gou na die netelige kwessie van misdaad.

“Hoe beïnvloed misdaad jou lewe in Suid-Afrika. Hoe kan julle so leef?” wil hy weet.

“Jy word gewoond daaraan,” antwoord ek.

En voeg by: “Op dieselfde manier as wat Engelse gewoond raak aan die weer, raak Suid-Afrikaners gewoond aan misdaad. Dis net iets waarmee jy leer saamleef.”

Hy kyk my vraend aan. Lag dan in ongeloof. “Dis ’n ander manier om daarna te kyk,” sê hy.

As ek nou daaraan terugdink, voel ek effens verleë oor dié antwoord.

Verleë oor my onbeholpe poging om die Engelse eendeweer te probeer gelykstel aan ’n moord. Maar veral omdat my antwoord ’n reuse swakheid in my Suid-Afrikaanse psige blootlê – die onvermoë om die harde en naakte waarheid in die gesig te staar.

Ek twyfel steeds nie aan die geldigheid van dié antwoord nie: Suid-Afrikaners leef met misdaad saam deur eenvoudig oë toe te knyp en blindelings voort te donner.

Ons onvermoë om ons probleme in die gesig te staar kom ook nie van gister nie.

Hoe lank het dit geneem voordat daar redelike eenstemmigheid onder wit Suid-Afrikaners was dat ons rasgebaseerde politieke bestel doodgebore is? Vir hoeveel dekades het ons onsself – en die buitewêreld – probeer oortuig dat die idee op een of ander manier tog uitvoerbaar was?

Wat misdaad betref is Suid-Afrika vandag presies waar ons onder PW Botha was: Terwyl ons leiers, soos Pieter Dirk-Uys in een van sy destydse vertonings opgemerk het, besig is om die dekstoele op die Titanic rond te skuif, is ons, die populus, besig om onsself agter hoë mure te oortuig dat dinge nie so goor is nie. Om die waarheid te sê, is dit eintlik heel normaal.

Ons noem dit ’n oorlewingstrategie. Die wêreld daar buite dink ons is gek.

Net soos PW Botha destyds die Rubicon wou oorsteek en toe in die dryfsand vasgeval het, het adj.komm. André Pruis ’n week of wat gelede in Rapport verklaar dat die polisie se vaste voorneme is om misdaad eens en vir altyd kort te vat. Lasbriewe is uitgereik. Bevelvoerders om dié aksie te lei gaan met die hand uitgesoek word…

Net soos PW sal Pruis ook agterkom dat dit beter is om te wag tot jy weer op droë grond aan die ander kant van die river staan voordat jy begin spog dat jy die Rubicon oorgesteek het.

In 1977 het Jimmy Kruger gesê die dood van Steve Biko laat hom koud. Sy woorde weergalm nou nog as ’n herinnering hoe hol, onverskillig en moreel bankrot die apartheidstaat was.

’n Paar weke gelede het die polisieminister Charles Nqakula verklaar dat almal wat kla oor misdaad gerus die land kan verlaat.

Hopelik sal ons oor ’n paar jaar terugkyk en besef dat dit die keerpunt was. Die oomblik wat gewone Suid-Afrikaners besef het hoe gevoelloos hulle leiers werklik teenoor een van die land se enkel grootste probleme staan en besef het dat dit onrealisties is om maar net agter jou veiligheidsheining weg te kruip en, soos ’n kreef, aan die warm water gewoond te raak.

Sê dit ten minste een keer ’n dag hardop. Aan jouself, aan jou buurman, aan jou stadsraadslid, aan jou plaaslike polisiebevelvoerder en ja, selfs aan jou oorsese besoekers: “So kan dit nie langer aangaan nie.”

No comments: