19 October 2008

Hoekom sal ons nou hier bly?

Die man wat die robbe toertjies leer by St Andrews se akwarium – kom ons noem hom Andy – is onmiddelik meer spraaksaam toe hy hoor ons is van Suid-Afrika.
Hy is hard besig om te spaar sodat hy weer Suid-Afrika toe kan gaan. Hy wil daar gaan klasgee en werk, vertel hy.
“Waarom sou hy dit wil doen as almal uit Suid-Afrika wil padgee? Kyk net hoeveel Suid-Afrikaners is hier in Brittanje,” wil ons weet.
Hy kyk ons aan asof ons pas voorgestel het dat ons die raarste vis in sy tenk vir aandete eet.
“Dis die mooiste plek in die wêreld. Waarom sou enigiemand nie daar wil bly nie?” vra hy verbaas.
Die gesprek met Andy spook nou reeds ’n paar dae by my. Veral omdat ons, soos Andy, ook besig is om planne te maak om “huis” toe te gaan.
Ten spyte van die feit dat ek die Britte gedurende my tyd hier leer ken het as ’n ongelooflike akkommoderende spul wat agteroor buig om ander nasies en kulture te laat welkom voel op hul eiland, is ek nie Engels nie.
Gedurende die drie jaar wat ek hier in die noordelike halfrond gebly het, het ek baie waardering gekry vir die historiese frats wat my gemaak het wat ek vandag is. My voorvaders was Frans, my taal ’n halfnaatjie boetie van Hollands terwyl my breë sosio-politiese lewensbeskouing sterk beïnvloed is deur ons Anglo-Saksiese koloniale meesters.
Ek is ’n onbeskaamde basterkind. Op my mees rasionele oomblikke voel ek my nêrens werklik tuis nie. Té wit vir Afrika en te wild vir Europa.
’n Mens moet jou egter weerhou daarvan om jou eie geval as besonders voor te hou. Die wêreld is vol sulke ontuises: Karibiese Engelse, Turkse Duitsers, Duitse Namibiërs – baie van hulle selfs meer volksvreemd as Afrikaners.
Daar is sommige (wit) Suid-Afrikaners wat argumenteer dat ’n mens dié siklus van nêrens tuis wees moet verbreek. Hulle sê ’n mens moet emigreer om jou kinders ’n beter kans te gee en is gewoonlik erg trots op die feit dat hulle spruite nou egte Engelsmannetjies is wie se plat Hollywood polisieman-Engels binne een generasie uitgeteel het of wat nou net so goed skaats soos ’n Kanadese yshokkie-speler.
Ek bewonder die opoffering wat sulke mense bereid is om vir hul nageslag te maak, maar self sien ek nie kans om só ’n reusagtige kulturele afgrond tussen my en my kinders te plaas nie.
Hoe, wonder ek, beantwoord jy ’n nuuskierige kleuter se miljoene “hoekom-vrae” oor die goggatjies, die bome, die grasse en die blommetjies wat hy elke dag teenkom as jy self nie die nuwe wêreld rondom jou ordentlik ken en verstaan nie? Hoe leer jy ’n jong seun conkers speel as jy self net kennetjie ken?
Ek weet dat ek nie die enigste een is wat met hierdie probleme worstel nie. Immigrasie prokureurs hier in Londen vertel my dat die meerderheid Suid-Afrikaners wat terugkeer huis toe, is jong mense wat ’n paar jaar hier gewerk het en pas met ’n gesin begin het. Dit is vir hulle wie die gekombineerde trekpleister van oupa en ouma en die herinneringe van hul eie grootwordjare té veel raak.
Want ja, dit sal dalk nuus wees vir baie van Rapport se meer pessimistiese lesers, maar die migrasie-vloei tussen Brittanje en Suid-Afrika is nie net in een rigting nie en duisende Suid-Afrikaners wat hier woon, speel met die idee van terugkeer.
Met die Britse ekonomie wat nou ’n seker resessie in die gesig staar, voorspel ek dat baie Suid-Afrikaners wat tot nou toe net oor die moontlikheid getob het, hulle planne tot uitvoering gaan bring. Hierdie is mense wat hulle eenvoudig nie gaan steur aan die bangmaakstories oor misdaad, oor Zuma en ANC-skeurings en die holrugdebat oor bly of gly op die koerante se brieweblaaie nie.
Elke keer as ek oor dié sake nadink, is daar ’n paar reëls uit David Kramer se Matchbox Full of Diamonds wat by my opkom. Dis baie gepas, omdat dit die irrasionele aard van enige debat oor identiteit en blyplek so mooi saamvat:
Miskien vir jou is die plek lelik/ Maar vir my is die plek mooi/ Hoekom sal ons nou hier bly/ Want die Here het ons hier gegooi.

  • Hierdie rubriek is vir die eerste keer in Rapport gepubliseer op 12 Oktober 2008.

16 August 2008

Oor dubbele standaarde en Engelse snobs

’n Paar aande gelede gaan kyk ek na ’n nuwe produksie van Pygmalion, George Bernard Shaw se beroemde drama oor snobisme, die klassestelsel en die verhouding tussen die geslagte.
Dis ook natuurlik die teks waarop die bekende musiekblyspel My Fair Lady gebaseer is – die verhaal van die seksistiese en bombastiese Henry Higgins, ’n professor in fonetika, wat ’n weddenskap met ’n vriend aangaan dat hy die blommeverkoper Eliza Doolittle se Cockney-aksent tot só ’n mate kan “regdokter” dat sy haar as ’n hertogin sal kan voordoen.
Daar is egter iets wat my pla van die jongste produksie, dink ek terwyl ek ná die tyd van die Old Vic af huis toe dwaal op ’n heerlike soel Londense somersaand.
Henry Higgins se pogings om ’n dame van Eliza te maak en sy chauvinistiese aandrang dat hy haar gemaak het wat sy is en dat sy daarom aan hom “behoort” kom vreemd voor in ’n moderne Britse samelewing waar die klasseskeiding nie naastenby so rigied is as in Shaw se Edwardiaanse Londen nie. (En, moet ’n mens byvoeg, dáár waar die klasse-skeiding steeds in moderne Brittanje bestaan is dit jou bankbalans, eerder as jou aksent, wat jou ’n uitnodiging na die “regte” partytjies sal verseker.)
Net toe ek egter tot die gevolgtrekking kom dat Pygmalion effens uit die oude doos is en nie die toets van die tyd weerstaan het nie, gebeur iets wat my twee keer laat dink.
Die meeste mense in Suid-Afrika het waarskynlik nog nooit van Katie Price (Jordan vir haar aanhangers) gehoor nie, maar hier word sy as een van die land se bekendste vrouens gereken.
In ordentlike geselskap word sy beskryf as ’n “glansmodel” – dit wil sê ’n model wat anders as, sê Kate Moss, nie soseer bekend is vir die klere wat sy dra nie. As jy weet wat ek bedoel.
Sy is ook om ’n ander rede bekend en ek gaan… kug-kug… sukkel om dit op ’n gesinskoerant-manier te sê. So kom ek volstaan deur bloot te noem dat haar neus nie die eerste ding is wat jy sou opmerk as sy op hierdie oomblik by die deur sou instap nie…
Dis egter nie die dinge waarmee Price haar voor die kameras besig hou wat hier ter sake is nie, alhoewel dit sekerlik relevant is vir dié storie.
’n Week of wat gelede besluit sy om haar familie te bederf met ’n dag by die Cartier Internasionale Polo-toernooi, ’n uitstappie wat haar R87 000 uit die sak sou jaag vir ’n tafel in ’n eksklusiewe onthaalarea.
Haar tjek het egter skaars op die organiseerders se tafel geland of hulle laat weet dat sy nie welkom is nie, blykbaar omdat sy nie die “tipe persoon is wat hulle daar wil hê nie”.
Net soos Bernard Shaw se Eliza Doolittle is Price egter nie ’n katjie om sonder handskoene te pak nie. Nie net is sy nie op haar bek geval nie; ironies genoeg vir iemand wat nie by ’n perde-geleentheid welkom is nie, is sy ook die skrywer van ’n paar kinderboeke oor ponies.
In ’n rubriek wat sy vir The Times oor haar afjak skryf kom sy daarom sommer onmiddelik by die punt: Waarom, vra sy, is ’n man wat skuldig bevind is aan die aanranding van ’n bejaarde egpaar meer welkom by ’n polo-toernooi as ’n meisie wat in effe minder as haar pajamas op die derde bladsy van sekere koerante verskyn?
“Ek wil nie koninklikes ontmoet nie. Ek het al die prins van Wallis en die koningin ontmoet. Ek wil nie saam met A-lys bekendes afgeneem word nie. Ek het al genoeg van hulle ontmoet. Ek wou na die polo kyk en my gesin trakteer.”
Haar gevolgtrekking: Aspirant aktrises in “miniskule rokkies” is meer welkom by ’n polotoernooi as ’n meisie wat op sewe geleer perdry het.
You go Katie!.
Lyk my Pygmalion is glad nie so uit die oude doos soos ek gedink het nie.
* Vir die eerste keer gepubliseer in Rapport op 10 Augustus 2008.

28 July 2008

’n Seisoen van misnoegdheid is almal se voorland

Kuiermense uit Suid-Afrika is altyd ’n groot plesier.
Want saam met die gesels en lekker lag bring hulle ook altyd stories van sonskyn en braaivleis, van swem in die see in die middel van die winter – al die goed wat ’n mens laat uitsien na die dag waarop jy weer op die vliegtuig suidwaarts klim.
Ons vriende Lukas en Anelia bring egter ook ’n bietjie swaarmoedigheid en pessimisme.
Van donker aande sonder krag, van Jacob Zuma en bekommernis oor misdaad, van koerante wat niks anders doen as om ’n mens depressief te stem nie.
Op die internet lees ek hierdie week van hemelhoë Suid-Afrikaanse rentekoerse en ’n huismark wat in sy peetjie is. En ek sien syfers van Eerste Nasionale Bank wat suggereer dat een uit amper vyf huise wat op die oomblik verkoop word in die mark gesit word deur eienaars wat van plan is om te emigreer.
Om myself op te beur skakel ek my rekenaar af en gaan maak my op die bank tuis met ’n Engelse koerant.
“Die sewentigs is terug,” verklaar The Times op sy meningsblaaie en ek lees opgewonde verder. Ek het besef dat Abba vir baie jare reeds groot nuus is, maar beteken dit dat platform-skoene, ’n bos krulhare en glam rock ook nou ’n comeback maak?
’n Terugkeer na fondue-partytjies en wye-pyp langbroeke is egter die minste van die Britte se probleme.
Vrese dat die ekonomiese afswaai in die noordelike halfrond kan lei tot ’n “winter van misnoegdheid”, soortgelyk aan dié wat die Arbeider-regering van Jim Callaghan in 1979 tot ’n val gebring het, word al hoe meer in Brittanje gehoor.
Die “winter of discontent”, ’n Shakesperiaanse frase wat deur Callaghan sélf gebruik is om die seisoen van stakings en arbeidsonrus in die winter van 1978/79 te beskryf, is ’n belangrike waterskeiding in die Britse politieke geskiedenis van die afgelope 50 jaar en een wat ’n blywende indruk gemaak het op almal wat dit beleef het.
Nie net het dit die Arbeidersregering tot ’n val gebring nie, maar dit het in die proses ook vir Margaret Thatcher aan bewind gebring wat die ekonomie uiteindelik reggeruk het met, wat die joernalis Andrew Marr noem, “die mees potente medisyne wat ooit in die keelgat van ’n verstikkende na-oorlogse Britse keelgat afgegooi is”.
Dit is waarom enige verwysing na dié winter so onthutsend is en waarom geen ernstige politieke- of ekonomiese rubriekskrywer hier dit kan waag om só ’n voorspelling ligtelik te maak nie.
Dit was ’n tyd toe Londen amper verswelg is deur die berge rommel wat in die strate opgehoop het omdat die vullisverwyderaars vir weke lank gestaak het en die Liverpoolse stadsraad dit ernstig oorweeg het om mense ter see te begrawe nadat die lykshuise begin oorloop het omdat grafgrawers geweier het om hul werk te doen. Die televisiebeelde van dié tyd is vandag net so skokkend as toe.
Ben Macintyre skryf verlede Saterdag in The Times dat die ooreenkomste tussen die huidige en die sewentigs net té ongelooflik is om te ignoreer.
Eerstens is daar Harold Wilson, die belangrikste politieke figuur van sy tyd wat die leisels oorhandig aan sy voormalige minister van finansies, Callaghan, op presies die oomblik dat ’n jong Tory-opposisie begin om hul spiere te wys. Aan die ekonomiese front word ’n tydperk van wêreldwye groei tot stilstand gedwing deur oliepryse wat deur die dak skiet – die gevolg is stygende inflasie en dalende huispryse.
Die optimiste en die nugteres sal aanvoer dat die Britse ekonomie 30 jaar later baie anders lyk as destyds en dat die vakbonde ná Thatcher glad nie meer die ysere houvas op die ekonomie het as toe nie.
Wat niemand egter kan ontken nie is dat die algemene stemming in Brittanje op die oomblik ongelooflik pessimisties is.
Daarenteen sien ek ’n paar Suid-Afrikaanse ekonome wat hierdie week voorspel dat die plaaslike ekonomie nog steeds vanjaar ’n groeikoers van tot 4% kan handhaaf – ’n vooruitsig wat hul eweknieë in Brittanje op die oomblik diliries van opwinding sal laat.
So laat die swaarmoedigheid nie hééltemal die oorhand kry nie – daar is nog ’n silwer randjie. En besef veral dat die gras beslis nie op die oomblik soveel groener is aan ander kant van die ewenaar nie.

* Hierdie rubriek is die eerste keer in Rapport gepubliseer op 27 Julie 2008.